Ziyosfera

Ziusudra

Шумер қиролларининг рўйхати, 1800-йил Милоддан аввалги э., Ларса, Ироқ

Зиусудра (шунингдек, Зиудсудра, Бобил матнларида Атраҳасис — „ўта доно“, Оссурия манбаларида — Утнапиштим; қадимги юнонча: Хисоутҳрос, Лисоутҳрос, Хисутрос) — шумер тошқинлари ҳақидаги ҳикоя қаҳрамони, эҳтимол милоддан аввалги 3-минг йилликда пайдо бўлган. — Буюк Тўфондан олдинги афсонавий даврнинг тўққизинчи ва охирги сулоладан олдинги шоҳи.

Қадимги Шумер бешинчи шаҳар-давлатининг икки машҳур афсонавий шоҳларининг охиргиси Шуруппак қадимги Месопотамия жанубида жойлашган ва Ниппур қироллари рўйхатига кўра, 36 000-йил ҳукмронлик қилган.

Таржимаи ҳоли

Унинг келиб чиқиши илоҳийлик билан тавсифланади. Тўфондан олдинги қироллар рўйхатига кўра, Шумерни ақл бовар қилмайдиган 277 200-йил давомида 5 та шаҳар-давлатларда кетма-кет 9 та қирол бошқарган (ва улардан иккитаси 54 600-йил ҳукмронлик қилган). „Кейин сел (мамлакатни) ювиб кетди. Тўфон мамлакатни ювиб, салтанат осмондан туширилгандан кейин (иккинчи марта) Киш подшоҳлик ҳудудига айланди“. Шу билан илк подшоҳлик сулоласининг И даври тугаган.

Гилгамиш достонининг ХИ-жадвалида Утнапиштимнинг ҳикояси келтирилган. Унда Утнапиштим қандай қилиб тўфондан омон қолгани ҳақида сўз боради. Ушбу ривоятнинг парчалари 1893-йилда Ниппурда олиб борилган қазишма ишлари пайтида қироллик рўйхатидан ҳам топилган ва 1914-йилда Арно Пöбел томонидан нашр этилган. Улар милоддан аввалги ХВИИИ асрга тўғри келади. Шумернинг матнларида Зиусудра Шуруппака шаҳрининг қироли сифатида намоён бўлади, шунинг учун ҳақиқий тарихий шахс мифологик қаҳрамоннинг прототипига айланган, деб ишониш учун асос бор.

Исми

Шумерларнинг тошқин ҳақидаги афсонаси қаҳрамони исмининг талаффузи ва талқини узоқ вақтдан бери олимлар ўртасида баҳс-мунозара мавзуси бўлиб келган. Шумер матнининг биринчи нашри муаллифи А. Пöбел бу номни Зиугидду (зи.у4.гíд.ду) деб ўқишни таклиф қилган[1]. Бу талқин фанда узоқ давом этмаган, лекин ХХ асрнинг 10-20-йилларда нашр этилган қатор китобларида фойдаланилган. Пöбел хулосаси нашр этилганидан кўп ўтмай, бошқача ўқиш таклиф қилинган (С. Ленгдон ва б.): Зиусудду (зи.у4.суд.ду) ёки Зиусудра (зи.у4.суд.рá). Охирги намуна — „Узун кунлар ҳаёти“ (ёки „Узоқ кунлар ҳаёти“) талқини билан Зиусудра — энг кенг тарқалган бўлиб, илмий ва илмий-оммабоп адабиётларда шундай қабул қилинади.

Охирги пайтларда ассурия адабиётларида Зиудсур (зи.уд.сù.рá) ўқилишини учратиш мумкин. Шумер матнларидан бирида Зисудд (зи.сùд.да) имлоси ҳам мавжуд. Кўринишидан, иккинчисига яқин вариант Бероссусга маълум бўлган. Ва у бу номни юнон тилида Хисутрос (Ξίσουθρος)[2] сифатида кўрсатган.

„Шумер Нуҳи“ номининг талқини, одатда, баъзи Шумер ва Аккад матнларининг Зиусудра боқийлик инъомига эга бўлган, деган кўрсатмаларига асосланади. Зиусудра номининг аккадча таржимаси Утнапиштим („У ҳаётга эришди“) ҳам бу талқинни қўллаб-қувватлайди. У. Олбрайт Зиусудду исмини ҳаётнинг сув остидаги нури (Тҳе субмергед лигҳт оф лифе) деб таржима қилган[3].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Поэбел, А. Ҳисториcал анд грамматиcал техц (Мусеум оф тҳе Университй оф Пеннсйлваниа. Публиcатионс оф тҳе Бабйлониан сеcтион ИВ). Пҳиладелпҳиа 1914
  2. ↑ Георге, А. Р. Тҳе Бабйлониан Гилгамеш Эпиc: Интродуcтион, Cритиcал Эдитион анд Cунеиформ Техц. Охфорд Университй Пресс, 2003
  3. ↑ Албригҳт W.Ф. Тҳе Бабйлониан Саге Ут-Напиšтим Рûқу // Жоурнал оф тҳе Америcан Ориэнтал Соcиэтй(ингл.)ўзб., Вол. 38, (1918), пп. 60-65

Ҳаволалар

  • „Халқимнинг йўқ қилиниши …“: Тўфон афсонасидан парчалар // Бошланишнинг бошидан: Шумерлар антологияси. шеърият. — СПб., 1997. — С. 295-297.
  • Тўфон ҳақидаги афсона: [Транс. Шумер. матн] // Эмелянов ВВ Қадимги Шумер: Маданият ҳақидаги иншолар. — Санкт-Петербург: Петербург. шарқшунослик, 2003. — С. 351-356.
  • „Ким ҳамма нарсани кўргани ҳақида“ афсунгар Син-леке-уннинни сўзларидан / Пер. В. Дяконов // Қадимги Шарқ шеърияти ва насри. — М., 1973. — С. 166-220.
  • Тўфон ҳақидаги шумер афсонаси // Эмелянов В.В. Шумер календар маросими: (МЕ тоифаси ва баҳор байрамлари). — Санкт-Петербург. Петербург. шарқшунослик, 2009. — С. 214-232.
  • Гилгамиш достони: („Ҳамма нарсани кўрган одам ҳақида“). — СПб., 2006-йил.

Адабиётлар

  • Эмелянов В.В. Тўфондан омон қолган солиҳ аёл // Петербург шарқшунослиги. — СПб., 1997. — Нашр. 9. — С. 266-279.
  • Эмелянов В. В. Тўфон мифологияси ва шумер тарихшунослиги // Санкт-Петербург шарқшунослиги. — СПб., 1994. — Нашр. 6. — С. 232-293.
  • Эмелянов ВВ Ниппур тақвими ва Зодиакнинг дастлабки тарихи. — Санкт-Петербург: Петербург. шарқшунослик, 1999. — 269 б.
  • Эмелянов ВВ Шумер календар маросими: (МЕ тоифаси ва баҳор байрамлари). — Санкт-Петербург. Петербург. шарқшунослик, 2009. — 432 б.
  • Крамер С. Н. Тарих Шумерда бошланади. — 2-нашр. — М., 1991-йил.
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi