Zotiljam

Грипп ва Ҳаэмопҳилус инфлуэнзаэ сабабли юзага келган зотилжамнинг кўкрак қафаси рентгенограммаси (асосан, ўнг юқори лобда номунтазам консолидациялар билан)

Зотилжам ёки пневмония — ўпка яллиғланиши, ўпканинг инфексион касаллиги, мустақил касаллик ёки бошқа касалликларнинг асорати ҳисобланади. Пневмонияни турли бактериялар (пневмококк, стрептококк, стафилококклар) ва вируслар қўзғатади. Касалликнинг юзага келиши ва ривожланишига одамнинг қаттиқ совуқ қотиши, жисмоний ва руҳий ўта толиқиши, организмнинг ички заҳарланиши — интоксикация ҳамда организмнинг касалликка қарши курашиш қобилиятини сусайтирувчи бошқа омиллар сабаб бўлади, натижада юқори нафас йўлларига микроблар ўткир ва сурункали, жойига қараб чегараланган соҳалардаги ёки пневмония (ўпканинг бутун бир бўлаги зарарланади) ва ўчоқли бронхопневмония фарқ қилинади.

Крупоз пневмонияни пневмококклар қўзғатади. Микроблардан ташқари организмни касалликка мойил қилиб қўювчи баъзи омиллар (масалан, шамоллаш) ҳам таъсир этгандагина зотилжам пайдо бўлади. Шунинг учун крупоз пневмония қишда кўпроқ учрайди. Ичкиликка муккасидан кетган кишилар (алкоголиклар) Зотилжамга кўпроқ мойил бўлади. Крупоз пневмония, одатда, тўсатдан бошланади: температура бирдан 39,5—40° гача кўтарилади, бемор қаттиқ қалтирайди, тез-тез йўталади, биқини, кўкраги оғрийди, нафас олганда, йўталганда ва акса урганида оғриқ (санчиқ) кучаяди. Сабаби шуки, ўпканинг яллиғланган бўлагини қоплаган плевра ҳам яллиғланган бўлиши мумкин. Бемор тез-тез, юза нафас олади (ҳансирайди), лунжи қизаради. Лаби, бурун катакларининг атрофига учуқ тошади, ўткир юрак-томир етишмовчилиги кузатилади, беморнинг аҳволи оғирлашади. Гўдакларда, айниқса, нимжон, чала туғилган, рахит, анемия, гипотрофия билан оғриган болаларда зотилжам жуда оғир кечиши, агар ўз вақтида тиббий ёрдам кўрсатилмаса, кўпинча салбий оқибатларга сабаб бўлиши мумкин.

Сулфаниламид препаратлари ва антибиотиклар кашф этилгунча зотилжам (айниқса болалар ва кексаларда) оғир ўтиб, кўпинча ўлимга олиб келар эди. Замонавий даволаш усуллари қўлланила бошлагач, касаллик узоққа чўзилмай бемор тез тузаладиган бўлди. Зотилжамдан ўлиш деярли ҳамиша врачга кеч мурожаат қилишда ўз вақтида тўғри даволанмаслик оқибати ҳисобланади.

Давоси

Касаллик зўриқиб кетган бўлса, бемор касалхонада даволанади. Беморни тўғри парвариш қилишнинг, шунингдек, антибиотиклардан тўғри фойдаланишнинг аҳамияти катта. Салқин, тоза ҳаво уйқуни ва нафас олишни яхшилайди, шунинг учун бемор ётган хонани тез-тез шамоллатиб туриш муҳим. Ичимлик (чой, мева суви), суюқ овқат (шўрва, илитилган тухум, ширгуруч, сут, сариёғ, қатиқ, кефир, кисел ва ҳоказо) тез-тез бериб турилади. Бемор терлаганда қуруқ сочиқ, ароқ ёки тенг баравар сув қўшилган одеколон билан артилади. Ичи юришишига, сийдиги келишига қараб туриш зарур. Юрак-томир системаси яхши ишламаганда унинг фаолиятини кучайтирувчи дорилар буюрилади, кислороддан нафас олдирилади ва ҳоказо Орқага горчичник қўйилади, юрак-томир фаолиятини яхшиловчи (масалан, корглюкон, строфантин) ва балғам кўчирувчи дорилар тавсия этилади ва бошқалар. Ҳарсиллаш пайдо бўлса, беморнинг бошини баландроқ қилиб ётқизиб қўйиш керак. Бемор гигиеник режимга риоя қилиши, очиқ ҳавода сайр этиши, даво гимнастикаси билан шуғулланиши лозим. Касалликнинг олдини олиш, асосан, организмнинг умумий ҳолатини яхшилашга (чиниқиш, бадан тарбия ва бошқалар), ёмон одатлар (чекиш, спиртли ичимликлар ичиш)ни тарк этишга, инфексия манбаларини йўқотишга ва турмуш шароитини яхшилашга қаратилиши лозим.

Адабиётлар

• Шамсиев А. М., Остриэ деструктивниэ пневмонии у детей, Т., 1966;
• Убайдуллаев А. М., Гинзбург В. С, Клиникада ўпка функсиясини текшириш, Т., 1991.