Zugspitze
Зугспитзе - баландлиги 2962 метр бўлган ушбу тог' нафақат Веттерштейн тог' тизмасидаги балки Германиядаги энг баланд тог' ҳисобланади. Ушбу тог' Гармиш-Партенкирхен шаҳридан жанубда жойлашган ва унинг г'арбий чо'ққиси Австрия-Германия чегарасидан о'тади. Тог'нинг жанубида ко'плаб г'орларга эга бўлган Зугспитзплатт платоси жойлашган. Зугспице ёнбаг'ирларида учта музлик, шу жумладан Германиядаги иккита энг катта музликлар: 30,7 гектар майдонга эга Шимолий Шнефернер ва 24,7 гектар майдонга эга Холленталферне 8,4 гектар майдонга эга Жанубий Счнеэфернер музликлари жойлашган.
Зугспице биринчи марта 1820 йил 27 августда Жозеф Наус ва унинг ёрдамчиси Маер ва тог'ни яхши тушунадиган ё'лбошчи Иоганн Георг Таусчл томонидан тог'нинг чо'ққисига чиқишган. Бугунги кунда чо'ққига учта ё'л бор: биринчиси Хёллентал водийсидан шимоли-шарқга; иккинчиси жануби-шарқдаги Реинтал водийсидан ; учинчиси г'арбдан Австрия сирки ( Öстерреичисче Счнеэкар ) устидан о'тади. Шарқий Алп тог'ларидаги энг машҳур тог' ё'лларидан бири Зугспице, Ҳочблассен ва Алпспитзе тог'ларини бог'лайдиган пичоқ қиррали Юбилей тизмаси ( Жубилäумсграт ) бо'йлаб чо'ққигача о'тади. Алпинистлар учун яқин атрофда ко'плаб турар жойлар мавжуд. Зугспиценинг г'арбий чо'ққисида Мюнчнер Ҳаус ва г'арбий ён баг'ирларида Wиэнер-Неустäдтер Ҳут жойлашган.
Зугспице тепасига учта телеферик машиналар о'рнатилган. Биринчиси, Тйролеан Зугспитзе телеферик 1926 йилда немис компанияси Адолф Блеичерт & Cо[1] томонидан қурилган ва 1991 йилги 2951 метрли терминали ҳақиқий жойга ко'чирилишидан олдин Каммстатион деб аталадиган 2805 метрли чо'ққидан пастгача тортилган. Бавариянинг Зугспитзе темир ё'ли тог'нинг шимолий қаноти ичидан о'тади ва Зугспитзплаттда тугайди, у ердан иккинчи телеферик ё'ловчиларни тепага олиб чиқади. Раф темир ё'ли ва учинчи телеферик Эибсеэ кабел машинаси ё'ли ҳар йили о'ртача 500 000 кишини тог'нинг учигача олиб боради. Қишда, то'ққизта чанг'и лифтлари Зугспитзплаттдаги чанг'и зонасини ишлатилади. 1900 йилда очилган об-ҳаво станцияси ва Счнеэфернерҳаусдаги тадқиқот станцияси асосан иқлим тадқиқотларини о'тказиш учун ишлатилади.
Географияси
Зугспитзе Шимолий оҳактошли Алп тог'ларининг Wеттерстеин тизмасига тегишли. Тог' Австрия-Германия чегарасидан о'тади. Илгари тог' массивида чегара назорат пункти бўлган, аммо Германия ва Австрия энди Шенген зонасининг бир қисми бўлгани сабабли, чегара о'тиш жойи эндиликда олиб ташланган.
Зугспитзенинг аниқ баландлигини бир мунча вақт мунозараларга сабаб бо'лди. Унинг баландлиги Бавария давлат тадқиқот идораси томонидан о'тказилган тадқиқот натижасида 2690-2970 оралиғида бўлган, лекин ҳозирда чо'ққи 2962 метр эканлиги умумий қабул қилинган. Тог'да очилган янги кафе шу сабабдан “2962” деб номланган.
Манзили
2962 метрли Зугспице чо'ққиси Зугспитзе массивининг энг баланд тог'и ҳисобланади. Ушбу баландлик Амстердам о'лчагичи номли қурилма орқали ҳавола қилинган ва Бавария давлат тадқиқот ва геоинформация идораси томонидан берилган[2]. Худди шу баландлик Австрияда ишлатиладиган Триэсте о'лчагичида ҳам қайд этилган, аммо 27 см камроқ ко'рсатган. Дастлаб Зугспитзенинг учта чо'ққиси бор эди: шарқий, о'рта ва г'арбий чо'ққилар ( Ост-, Миттел- ва Вестгипфел ). Фақатгина шарқий чо'ққи о'зининг асл ко'ринишида қолган ягона чо'ққи ҳисобланади, у ҳам бутунлай Германия ҳудудида жойлашган ҳисобланади. Миттел чо'ққиси 1930 йилда телеферик чо'ққи станцияларидан бирининг қурбони бо'лди. 1938 йилда г'арбий саммит Wеҳрмачт учун режалаштирилган қурилиш майдончасини яратиш учун портлатилган. Аммо у ҳали қурилмаган эди. Дастлаб г'арбий чо'ққининг баландлиги 2964 метр деб берилган[3].
Тог' о'н бир километр Гармиш-Партенкирхендан жануби-г'арбий қисмигача ва Эрвалднинд шарқий томонидан олти километргача ко'тарилади. Германия ва Австрия о'ртасидаги чегара г'арбий чо'ққидан о'тади; Шундай қилиб, Зугспитзе массиви Германиянинг Бавария штатига ва Австриянинг Тирол штатидан о'тади.Г'арбда Зугспитзе массиви Лоисах дарёси водийсига тушади, у массив атрофидан шимоли-шарққа эгри чизиқда оқади, шарқдан эса Хаммерсбах ва Партнах оқимлари ажралиб чиқади. Жанубда Гаистал водийси ва унинг дарёси Леутасчер Аче Веттерштейн тог'ларини Миэминг тог' занжиридан ажратиб туради. Шимолда Зугспице этагида Эибсеэ ко'ли жойлашган.
- Зугспитзе массиви
- Зугспитзплатт

Зугспитзплатт- жануби ва жануби-шарқидаги Зугспице чо'ққиси остидаги плато бо'либ, у 2000 метрдан 2650 метргача баландликда жойлашган. У Реинтал водийсининг о'загини ташкил қилади ва об-ҳаво, карстланиш ва музликларнинг комбинацияси натижасида шаклланган. Ҳудудда музлик даври натижасида рочес моутоннéэс, долинлар ва оҳактош қопламалар мавжуд. Бундан ташқари, мореналар турли музлик даврларидан қолиб кетган. Плато со'нгги марта ХИХ асрнинг бошларида бутунлай музлик билан қопланган. Бугунги кунда унинг 52% ни тошлоқ, 32% ни тоғ жинслари ва 16% ўсимлик билан қопланган тупроқлар ташкил қилади[4].
Иқлим
Тундра иқлим минтақасида жойлашган[5] ва Германияда мавжуд бўлган ягона музликни сақлаб келмоқда.[6] Иқлим нуқтаи назаридан, Зугспитзе мо''тадил зонада жойлашган ва ундан г'арбий шамоллар о'тади. Бу Алп тог'ларининг шимолий то'сиг'и ( Нордстау дер Алпен ) бо'либ, унда нам ҳаво массалари то'планиб, кучли ёг'ингарчиликни чиқаради. Шу билан бирга, Зугспитзе жанубдаги Алп тог'лари учун ҳимоя то'сиг'и вазифасини бажаради.
Зугспитзеда о'лчанган энг паст ҳарорат -35,6 °C (1940 йил 14 феврал). Энг юқори ҳарорат 1957 йил 5-июлда, термометр 17,9 га етганида содир бо'лди °C. Зугспицеда о'лчанган энг юқори шамол тезлиги 1985 йил 12 июндаги бо'ронда 335 км/соатни қайд этди. 1944 йил апрел ойида метеорологлар томонидан аниқланишича қорнинг қалинлиги 8,3 метрни ташкил этди.[7][8] Ҳозирги вақтда қор ёзда бутунлай эрийди, аммо о'тмишда қор бутун ёз мавсумида эримаган охирги ҳолат 2000 йилда содир бўлган.
Манбалар
- ↑ Петер вон Блеичерт "Блеичерт'с Wире Ропеwайс"
- ↑ Эва-Мариа Греимел. „Зугспитзе ХХЛ:Деуцчландс ҳöчстер Берг зеигт сеине wаҳре Грößэ“. Прессеинформатион Баерисче Зугспитзбаҳн Бергбаҳн АГ. Қаралди: 2009-йил 8-август.[сайт ишламайди]
- ↑ Ҳиэбелер (1985), п. 25.
- ↑ Энгелбречт, Ҳуберт. „Зугспитзплатт унд Платтумраҳмунг“. Қаралди: 2009-йил 13-август.
- ↑ „Зугспитзе, Германй Кöппен Cлимате Cлассифиcатион (Wеатҳербасе)“. Wеатҳербасе. 2019-йил 9-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-июл.
- ↑ „Зугспитзе гец протеcтиве сун шиэлд бланкет фор суммер“ (эн-ГБ). www.тҳелоcал.де (2009-йил 3-июн). Қаралди: 2019-йил 7-феврал.
- ↑ „Wеттерwарте Зугспитзе“. Деуцчер Wеттердиэнст. Қаралди: 2011-йил 4-феврал.
- ↑ Рицчел & Дауэр (2007), п. 75фф.