Зунисератопс (лотинча: Зунисератопс, сўзма-сўз: „ Зуни дарёсидан шохли юз“) – Шимолий Америкада бўри даврида (тахминан 94-89 миллион йил олдин) яшаган маргиналосефалияликлар ва инфраордер cератопсианс орнитисчи динозаврларининг бир турига киради. У бошқа таниқли сератопсидлардан 10 миллион йил олдин яшаган ва уларнинг оила занжирида муҳим бўғин ҳисобланади. Биринчи марта 1998-йилда палеонтологлар Дуглас Г.Волф ва Жеймс Киркланд томонидан тасвирланган. Ҳозирда Зунисератопснинг учта скелетлари маълум. Бир тур Зунисератопс чристопҳери томонидан аниқланган[1][2].

Тавсиф

Зунисератопс скелети

Зунисератопснинг узунлиги 3 дан 3,5 м гача, сонлари эса 1 м баландликда бўлган. Ҳайвоннинг вазни 100 дан 150 килограммгача бўлиб, бу кўпчилик сератопсидларга қараганда анча енгилроқ ҳисобланади. Бош суягида хазмозаврлар ва ибтидоий сентрозаврлардагига ўхшаш яхши ривожланган жуфт қош шохлари бор, аммо Зунисератопсда бурун шохи йўқ. Ёши ортган сари шоҳлари ҳам катталашади деб ишонилган. Кўкрак қасмозовурга ўхшаб узун ва паст, бўйни эса ингичка ва кенг бўлган. Унинг бир нечта катта тешиклар бўлган, лекин Протосератопс каби суяк проэкциялари йўқ эди. Умуман олганда, Сунисератопс анатомияси кейинги сератопсидларга қараганда анча ибтидоий, лекин Протосератопсникига қараганда анча ривожланган эди.

Сунисератопс жуда катта шохлари бўлган сератопсиалар ва кейинчалик массив сератопсидлар ўртасидаги эволюцион ўтишни аниқлаб берган. Сератопсияликлар дастлаб бу турни Шимолий Америка қитъасида пайдо бўлган деган фикирда бўлишган. Биринчи топилган намуналар бир илдизли тишларга эга бўлса-да (кератопсияликлар учун ғайриоддий), кейинчалик фотоалбом икки илдизли тишлар билан бойитилган. Бу шуни кўрсатадики, сунисератопс тишлари ёши ўткан сари янада ривожланган.

Бошқа сератопсияликлар сингари, Зунисератопсиалар ҳам ўтхўр ва подалар ҳайвонлари бўлган.

Топилма тарихи

Зунисератопс қолдиқлари 1996-йилда палеонтолог Дуглас Г.Вулфнинг ўғли 8 ёшли Кристофер Жеймс Вулф томонидан Ню-Мексико штатининг Катрон округида (Морено тепалик шаклланиши) топилган. Топилмада бир нечтасининг бош суяги ва суяклари аниқланган. Кейинчалик топилма, Нотҳронйчус исчиум суякларидан бири ва Зуниcератопснинг оксипитал суяги бўлиши мумкин деб таҳмин қилинган.

Манбалар

  1. ↑ Wолфе, Д. Г. & Киркланд, Ж. И. (1998). „Зуниcератопс чристопҳери н. ген. & н. сп., а cератопсиан диносаур фром тҳе Морено Ҳилл Форматион (Cретаcеоус, Турониан) оф wест-cентрал Неw Мехиcо“. Лоwер анд Миддле Cретаcеоус Террестриал Эcосйстемс, Неw Мехиcо Мусеум оф Натурал Ҳисторй анд Сcиэнcе Буллетин 24: 307—317.
  2. ↑ Wолфе, Д. Г. (2000). Неw информатион он тҳе скулл оф Зуниcератопс чристопҳери, а неоcератопсиан диносаур фром тҳе Cретаcеоус Морено Ҳилл Форматион, Неw Мехиcо. пп. 93—94, ин С. Г. Луcас анд А. Б. Ҳеcкерт, эдс. Диносаурс оф Неw Мехиcо. Неw Мехиcо Мусеум оф Натурал Ҳисторй анд Сcиэнcе Буллетин Но. 17.