Jump to content

Axloqi Nosiriy

From Ziyosfera
Ахлоқи Носирий
Файл:Акҳлақ-и Насири боок.жпг
„Ахлоқи Носирий“ китобининг форсча нашрининг олд муқоваси
Асл номи اخلاق ناصری
Муаллиф(лар) Носириддин Тусий
Мамлакат Исмоилийлар давлати
Тил Форс тили
Нашр этилган санаси ХИИИ аср

ХИИИ асрда форс тилида ёзилган фалсафий ахлоққа оид асар бўлиб, муаллифи Хожа Насриддин Тусийдир. Китоб уч қисмга бўлинган: ахлоқ (шахсий ахлоқ), оила бошқаруви (тадбир-и манзил) ва сиёсат (жамият ва давлат бошқаруви).

Ахлоқи Носирий (форсча: اخلاق ناصری‎‎) – Хожа Носируддин Тусий томонидан ёзилган фалсафий ахлоқ ҳақидаги 13-асрга оид форсча китоб. Ушбу китоб уч қисмга бўлинган: ахлоқ, хонадон хўжалиги ва сиёсат.

Муаллиф ва номи

Носируддин Тусий 1201-йилда Тусда шиа оиласида туғилган форс файласуф, математик ва илоҳиёцҳунос эди[1][2]. У исмоилий оқимига мансуб бўлган, кейинчалик эса ўн икки имомли шиа ислом э’тиқодини қабул қилган[3]. Носируддиннинг турли тилларда (форс тили, араб тили) ёзилган қарийб 150 та асари бор[4][5].

Асар ат-Тусийнинг яқин дўсти ва ҳомийси бўлган Қуҳистондаги низорий исмоилий ноиби Носируддин Абу ал-Фатҳ Абд ар-Раҳим ибн Абу Мансурга бағишланган[6].

Ёзилиш сабаби

13-аср охирида Носируддин Тусий Кўҳистонда бўлган пайтида, низорий исмоилийлар ноиби Носируддин Абу ал-Фатҳ Абд ар-Раҳим ибн Абу Мансурнинг Мискавайҳ ёзган машҳур арабча китоб — Таҳзиб ал-Ахлоқни таржима қилиш ҳақидаги илтимосига жавобан ушбу китобни ёзган. Мискавайҳнинг китоби ахлоққа бағишланган бўлса-да, Носируддин Тусий ўз асарига хонадон хўжалиги ва сиёсат бўлимларини ҳам қўшган[7][8][9].

Мазмуни

Ахлоки Носирий уч қисмдан иборат.

Биринчи қисм аввалги файласуф Мискавайҳнинг Ахлоқни сайқаллаш (Таҳзиб ал-Ахлоқ) асарининг форсча талқинидир. Иккинчи қисм хонадон хўжалиги ҳамда уй-рўзғор ишларини бошқариш ҳақида бўлиб, жамиятнинг энг асосий бўғини сифатидаги оила доирасидаги ўзаро асосий ҳуқуқларни баён қилади, учинчи қисм эса Носируддин Тусийнинг сиёсий ғояларига бағишланган. Бу қисмда платонча, неоплатонча ва аристотелча сиёсий қарашлар та’сири кўринади, шунингдек у Эроннинг исломдан аввалги ҳукмдорлари, хусусан ахамонийлар ва сосонийлар ҳақидаги ғояларни ҳам тилга олади[1][10].

Кейинги китобларга та’сири

Ахлоки Носирий Ахлоки Жалолий асарида Жалолиддин Давонийга, Ахлоки Моҳсинийда Ҳусайн Воиз Кошифийга ва Жоме’ ас-са’одатда Мулла Маҳдий Нароқийга та’сир кўрсатган[1].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Герҳард Бöwеринг, Патриcиа Cроне. Тҳе Принcетон Энcйcлопедиа оф Исламиc Политиcал Тҳоугҳт. Принcетон Университй Пресс, 2013 — 570–571-бет. ИСБН 978-0691134840. 
  2. ↑ ((Тҳе Эдиторс оф Энcйcлопæдиа Британниcа)). Наṣīр ал-Дīн ал-Ṭūсī, Персиан счолар. Британниcа. 
  3. ↑ Ṭūсī, Наṣīр ал-Дīн Муḥаммад ибн Муḥаммад; Бадакчани, С. Ж. (2005), Парадисе оф Субмиссион: А Медиэвал Треатисе он Исмаили Тҳоугҳт, Исмаили Техц анд Транслатионс, 5-жилд, Лондон: И.Б. Таурис ин ассоcиатион wитҳ Институте оф Исмаили Студиэс, 2–3-бет, ИСБН 1-86064-436-8
  4. ↑ Ҳ. Даибер, Ф.Ж. Рагеп, "Туси" ин Энcйcлопаэдиа оф Ислам. Эдитед бй: П. Беарман, Тҳ. Бианқуис, C.Э. Босwортҳ, Э. ван Донзел анд W.П. Ҳеинричс. Брилл, 2007. Брилл Онлине. Қуоте: "Туси'с просе wритингс, wҳич нумбер овер 150 wоркс, репресент оне оф тҳе ларгест cоллеcтионс бй а сингле Исламиc аутҳор. Wритинг ин ботҳ Арабиc анд Персиан, Насир ал-Дин деалт wитҳ ботҳ религиоус ("Исламиc") топиcс анд нон-религиоус ор сеcулар субжеcц ("тҳе анcиэнт сcиэнcес")."
  5. ↑ Сейед Ҳоссеин Наср. Тҳе Исламиc Интеллеcтуал Традитион ин Персиа. Cурсон Пресс, 1996. Сеэ п. 208: "Неарлй 150 треатисес анд леттерс бй Насир ал-Дин Туси аре кноwн, оф wҳич 25 аре ин Персиан анд тҳе рест ин Арабиc. Тҳере ис эвен а треатисе он геоманcй wҳич Туси wроте ин Арабиc, Персиан, анд Туркиш, демонстратинг ҳис мастерй оф алл тҳреэ лангуагес."
  6. ↑ Дафтарй, Фарҳад. Тҳе Исма'илис: Тҳеир Ҳисторй анд Доcтринес (эн). Cамбридге Университй Пресс, 20 Септембер 2007 — 378-379-бет. ИСБН 978-0-521-61636-2. 
  7. ↑ Гéрард Чалианд. Тҳе Арт оф Wар ин Wорлд Ҳисторй: Фром Антиқуитй то тҳе Нуcлеар Аге. Университй оф Cалифорниа Пресс, 1994 — 444-бет. ИСБН 9780520079649. 
  8. ↑ Эдwард Cраиг. Роутледге Энcйcлопедиа оф Пҳилосопҳй, Волуме 8. Тайлор & Франcис, 1998 — 441-бет. ИСБН 9780415073103. 
  9. ↑ Фарҳад Дафтарй. Исмаилис ин Медиэвал Муслим Соcиэтиэс: А Ҳисториcал Интродуcтион то ан Исламиc Cоммунитй. И.Б.Таурис, 2005 — 171–172-бет. ИСБН 9781845110918. 
  10. ↑ Cолин П. Митчелл. Неw Перспеcтивес он Сафавид Иран: Эмпире анд Соcиэтй, 3 Марч 2011 — 45-бет. ИСБН 9781136991943. 

Адабиётлар

Китобнинг инглизча таржимаси