Axloqi Nosiriy
Bu maqola ayni damda faol tahrirlanyapti. Iltimos, mazkur ogohlantirish xabari sahifadan olib tashlanmagunga qadar sahifaga oʻzgartirishlar kiritmay turing. Aks holda, tahrirlar toʻqnashuvi yuz berishi mumkin. Bu sahifa oxirgi marta 12:21, 17-noyabr 2026 (UTC) (3 kun avval) da tahrir qilingan. |
|
Fayl:Akhlaq-i Nasiri book.jpg „Axloqi Nosiriy“ kitobining forscha nashrining old muqovasi | |
| Asl nomi | اخلاق ناصری |
|---|---|
| Muallif(lar) | Nosiriddin Tusiy |
| Mamlakat | Ismoiliylar davlati |
| Til | Fors tili |
| Nashr etilgan sanasi | XIII asr |
XIII asrda fors tilida yozilgan falsafiy axloqqa oid asar bo‘lib, muallifi Xoja Nasriddin Tusiydir. Kitob uch qismga bo‘lingan: axloq (shaxsiy axloq), oila boshqaruvi (tadbir-i manzil) va siyosat (jamiyat va davlat boshqaruvi).
Axloqi Nosiriy (forscha: اخلاق ناصری) – Xoja Nosiruddin Tusiy tomonidan yozilgan falsafiy axloq haqidagi 13-asrga oid forscha kitob. Ushbu kitob uch qismga bo‘lingan: axloq, xonadon xo‘jaligi va siyosat.
Muallif va nomi
Nosiruddin Tusiy 1201-yilda Tusda shia oilasida tug‘ilgan fors faylasuf, matematik va ilohiyotshunos edi[1][2]. U ismoiliy oqimiga mansub bo‘lgan, keyinchalik esa o‘n ikki imomli shia islom e’tiqodini qabul qilgan[3]. Nosiruddinning turli tillarda (fors tili, arab tili) yozilgan qariyb 150 ta asari bor[4][5].
Asar at-Tusiyning yaqin do‘sti va homiysi bo‘lgan Quhistondagi nizoriy ismoiliy noibi Nosiruddin Abu al-Fath Abd ar-Rahim ibn Abu Mansurga bag‘ishlangan[6].
Yozilish sababi
13-asr oxirida Nosiruddin Tusiy Koʻhistonda bo‘lgan paytida, nizoriy ismoiliylar noibi Nosiruddin Abu al-Fath Abd ar-Rahim ibn Abu Mansurning Miskavayh yozgan mashhur arabcha kitob — Tahzib al-Axloqni tarjima qilish haqidagi iltimosiga javoban ushbu kitobni yozgan. Miskavayhning kitobi axloqqa bag‘ishlangan bo‘lsa-da, Nosiruddin Tusiy o‘z asariga xonadon xo‘jaligi va siyosat bo‘limlarini ham qo‘shgan[7][8][9].
Mazmuni
Axloki Nosiriy uch qismdan iborat.
Birinchi qism avvalgi faylasuf Miskavayhning Axloqni sayqallash (Tahzib al-Axloq) asarining forscha talqinidir. Ikkinchi qism xonadon xo‘jaligi hamda uy-ro‘zg‘or ishlarini boshqarish haqida bo‘lib, jamiyatning eng asosiy bo‘g‘ini sifatidagi oila doirasidagi o‘zaro asosiy huquqlarni bayon qiladi, uchinchi qism esa Nosiruddin Tusiyning siyosiy g‘oyalariga bag‘ishlangan. Bu qismda platoncha, neoplatoncha va aristotelcha siyosiy qarashlar ta’siri ko‘rinadi, shuningdek u Eronning islomdan avvalgi hukmdorlari, xususan axamoniylar va sosoniylar haqidagi g‘oyalarni ham tilga oladi[1][10].
Keyingi kitoblarga ta’siri
Axloki Nosiriy Axloki Jaloliy asarida Jaloliddin Davoniyga, Axloki Mohsiniyda Husayn Voiz Koshifiyga va Jome’ as-sa’odatda Mulla Mahdiy Naroqiyga ta’sir ko‘rsatgan[1].
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Gerhard Böwering, Patricia Crone. The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought. Princeton University Press, 2013 — 570–571-bet. ISBN 978-0691134840.
- ↑ ((The Editors of Encyclopædia Britannica)). Naṣīr al-Dīn al-Ṭūsī, Persian scholar. Britannica.
- ↑ Ṭūsī, Naṣīr al-Dīn Muḥammad ibn Muḥammad; Badakchani, S. J. (2005), Paradise of Submission: A Medieval Treatise on Ismaili Thought, Ismaili Texts and Translations, 5-jild, London: I.B. Tauris in association with Institute of Ismaili Studies, 2–3-bet, ISBN 1-86064-436-8
- ↑ H. Daiber, F.J. Ragep, "Tusi" in Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2007. Brill Online. Quote: "Tusi's prose writings, which number over 150 works, represent one of the largest collections by a single Islamic author. Writing in both Arabic and Persian, Nasir al-Din dealt with both religious ("Islamic") topics and non-religious or secular subjects ("the ancient sciences")."
- ↑ Seyyed Hossein Nasr. The Islamic Intellectual Tradition in Persia. Curson Press, 1996. See p. 208: "Nearly 150 treatises and letters by Nasir al-Din Tusi are known, of which 25 are in Persian and the rest in Arabic. There is even a treatise on geomancy which Tusi wrote in Arabic, Persian, and Turkish, demonstrating his mastery of all three languages."
- ↑ Daftary, Farhad. The Isma'ilis: Their History and Doctrines (en). Cambridge University Press, 20 September 2007 — 378-379-bet. ISBN 978-0-521-61636-2.
- ↑ Gérard Chaliand. The Art of War in World History: From Antiquity to the Nuclear Age. University of California Press, 1994 — 444-bet. ISBN 9780520079649.
- ↑ Edward Craig. Routledge Encyclopedia of Philosophy, Volume 8. Taylor & Francis, 1998 — 441-bet. ISBN 9780415073103.
- ↑ Farhad Daftary. Ismailis in Medieval Muslim Societies: A Historical Introduction to an Islamic Community. I.B.Tauris, 2005 — 171–172-bet. ISBN 9781845110918.
- ↑ Colin P. Mitchell. New Perspectives on Safavid Iran: Empire and Society, 3 March 2011 — 45-bet. ISBN 9781136991943.
Adabiyotlar
Kitobning inglizcha tarjimasi
- Nasir ad-Din Tusi. The Nasirean Ethics. Routledge, 2011. ISBN 978-0-415-61047-6.