Jump to content

Исо Пантократор

From Ziyosfera
Мисрнинг Синай яриморолидаги Авлиё Екатерина монастиридан топилган Исо иконаси (Милодий ВИ аср)

Исо Пантократор — Авлиё Екатерина монастиридаги Византиянинг энг қадимий диний иконаларидан биридир. У милодий ВИ асрга оид ҳисобланади[1]. Бу асар Исон Пантократор (сўзма-сўз „барчанинг ҳукмдори“) сифатидаги бизгача етиб келган илк тасвиридир. Тарихчилар ҳамда олимлар ушбу иконанани Византия санъатини ўрганишда муҳим асар деб ҳисоблашади. Шунингдек, у шарқий православ ва шарқий католик христианлигида энг таниқли иконаларидан бири саналади[2].

Келиб чиқиш тарихи

Бир вақтлар бу икона ХИИИ асрга оид деб тахмин қилинган. Чунки ўша даврда унинг устидан деярли тўлиқ бўёқ тортиб чиқилган эди. Кейинчалик, 1962-йилда унинг ВИ аср ўрталарида яратилгани аниқланди. Бироқ тайёрланган аниқ санаси ҳали ҳам номаълумлигича қолмоқда[3]. Авлиё Екатерина монастири Византия императори Юстиниан И томонидан ташкил этилган. Бу воқеа унинг ҳукмронлик даври охирида, яъни 548 ва 565-йиллар оралиғида содир бўлган[4]. Монастир император Юстиниан ҳамда унинг саройи томонидан мунтазам ҳомийлик қилиб турилган ва совғалар олган. Қудратли Исо иконаси ҳам ана шундай императорлик тортиқларидан бири бўлиши мумкин[5]. Шу сабабли, у Византия пойтахти Константинополда яратилган деб тахмин қилинади[6].

Таҳлил ва маъноси

Кўпчилик олимларнинг фикрича, икона Исонинг икки тоифали табиатини акс эттиради. Унда ҳам инсоний, ҳам илоҳий хусусиятлар намоён бўлган[7]. Бунга ўтган асрда ўтказилган Эфес ва Халкидон жаҳонавий черков мажлислари таъсир кўрсатган бўлиши мумкин[8]. Санъацҳунос олим Курт Веитзманн ушбу тасвирни таҳлил қилган. Унинг таъкидлашича, фронтал композиция Исонинг илоҳий табиатини кўрсатади. Юз қиёфасида симметриядан қочилгани эса (масалан, қошлар ва қорачиқлардаги тафовут) унинг инсоний табиатини ҳамда „ҳаётийлиги“ни акс эттиради[9]. Унинг ўнг қўли ташқарига очилган бўлиб, дуогўйлик ва барака бахш этишни билдиради. Чап қўли билан эса қалин Инжил китобини ушлаб турибди[10].

Манбалар

  1. ↑ Жоҳн Галей, Георге Форсйтҳ, анд Курт Wеитзманн, Синаи анд тҳе Монастерй оф Ст. Cатҳерине (Гиватайим, Исраэл: Массада, 1980), п. 99.
  2. ↑ Галей, Форсйтҳ, Wеитзманн, Синаи, п. 92.
  3. ↑ Курт Wеитзманн, Тҳе Монастерй оф Саинт Cатҳерине ат Моунт Синаи, тҳе Иcонс (Принcетон, Неw Жерсей: Принcетон Университй Пресс, 1976), п. 13.
  4. ↑ Галей, Форсйтҳ, Wеитзманн, Синаи, п. 13.
  5. ↑ Галей, Форсйтҳ, Wеитзманн, Синаи, 92; Кōнстантинос А. Манапҳēс, Синаи: Треасурес оф тҳе Монастерй оф Саинт Cатҳерине (Атҳенс: Экдотике Атҳенон, 1990), п. 93.
  6. ↑ Галей, Форсйтҳ, Wеитзманн, Синаи, п. 92.
  7. ↑ Манолис Чатзидакис анд Геррй Wалтерс, „Ан Энcаустиc Иcон оф Чрист ат Синаи“, Тҳе Арт Буллетин 49, Но. 3 (1967): 201; Галей, Форсйтҳ, Wеитзманн, Синаи, п. 92; Манапҳēс, п. 93; Wеитзманн, Синаи, тҳе Иcонс, п. 15.
  8. ↑ Манапҳēс, Синаи: Треасурес, п. 84; Робин Cормаcк, Охфорд Ҳисторй оф Арт: Бйзантине Арт (Охфорд: Охфорд Университй Пресс, 2000), п. 66.
  9. ↑ Wеитзманн, Синаи, тҳе Иcонс, п. 15.
  10. ↑ Чатзидакис анд Wалтерс, „Ан Энcаустиc Иcон“, п. 201.