Çorum sahifasining manbasini koʻrish

{{Turkiya aholi punktlari bilgiqutisi|type=municipality|name=Çorum|province=Çorum|district=Çorum|area_total_km2=|population_total=269595|population_as_of=2022|image_skyline=CorumMuseum1.jpg|image_caption=Çorum Archaeological Museum|image_shield=|website={{url|https://www.corum.bel.tr/}}|leader_name=Halil İbrahim Aşgın|coordinates={{coord|40.5455|N|34.957|E|format=dms|display=inline,title}}|population_footnotes=<ref name=tuik/>|other_name=|elevation_m=|area_footnotes=|postal_code=|area_code=}}'''Çorum''' (Oʻrta asr yunon tilida: Ευχάνεια, rumincha: Euchaneia) – Turkiya shimoliy [[Onadoʻli|Onadoʻlida]] joylashgan shahar. Çorum Turkiyaning Markaziy Qora dengiz mintaqasi ichida joylashgan, Anqaradan taxminan {{Convert|244|km|mi|0|abbr=on}} va [[Istanbul|Istanbuldan]] {{Convert|608|km|mi|0|abbr=on}} uzoqlikda joylashgan. Shahar [[Çorum (viloyat)|Çorum viloyati]] va Çorum tumani markazi hisoblanadi<ref name="il">[https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx İlçe Belediyesi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150706215822/https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |date=2015-07-06 }}, Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 1 March 2023.</ref>. Uning aholisi 2022-yil holatiga koʻra 269 595 kishini tashkil etgan<ref name="tuik">{{Veb manbasi |sarlavha=Address-based population registration system (ADNKS) results dated 31 December 2022, Favorite Reports |url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=en |qaralgan sana=13 March 2023 |nashriyot=[[TÜİK]] |til=en |format=XLS}}</ref>. Shahar dengiz sathidan {{Convert|801|m|ft|0|abbr=on}} balandlikda joylashgan.

Çorum asosan [[Frigiya]] va [[Xettlar]] arxeologik joylari, issiqlik buloqlari va milliy ravishda leblebi deb ataluvchi mahalliy qovurilgan noʻxat gazaklari bilan tanilgan.

== Tarixi ==
Paleolit davrdan beri bu yerda inson mavjudligi haqida koʻplab arxeologik dalillar mavjud<ref name="History of Çorum">{{Veb manbasi |sarlavha=History of Çorum |url=http://www.corum.gov.tr/corumweb/giris.asp |qaralgan sana=2024-06-13 |arxivsana=2013-12-03 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20131203011300/http://www.corum.gov.tr/ }}</ref>. Bu hudud bronza davrida, miloddan avvalgi 1650-1200-yillar [[Xettlar|Xettlar imperiyasi]] paydo boʻlishi bilan gullab-yashnagan. Xett poytaxti [[Xattusa]], oʻziga xos geografik himoyasi va mintaqaviy Karum tizimi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan, yaxshi tashkil etilgan mahalliy iqtisodiyot tufayli mintaqada joylashgan edi.

Vizantiyaliklarning Evxaniya shahri zamonaviy shahar joyida yoki uning yaqinida boʻlgani haqida taxmin bor, ammo boshqalar Evxaniyani yanada sharqda, Euchaitaga joylashtiradi. Qadimgi yunon manbalariga koʻra, Çorum Nikonia (Nikonya) va [[Vizantiya imperiyasi]] davrida Evkaite deb ataluvchi nomlar bilan atalgan<ref>Christopher Walter, ''The Warrior Saints in Byzantine Art and Tradition'' (2016), citing [[Hippolyte Delehaye]] (1909).</ref>.
[[Fayl:Çorum_museum_Ceramic_fragment_3237.jpg|left|thumb|Çorum arxeologik muzeyidagi Frigiya kulolchilik buyumining bir qismi.]]
[[Fayl:CorumMuseumVaseHüseyindede.jpg|thumb|294x294px|Çorum arxeologik muzeyidagi Erta xett davridagi Hüseyindede vazasining parchasi.]]
[[Fayl:Eskişehir_Archaeological_Museum_1259.jpg|left|thumb|Quyosh disklari, (miloddan avvalgi 2400-2200-yillar, Erta bronza davri) Alahöyükdan Eskişehir arxeologiya muzeyi.]]
Çorumning joylashuvi faqat XVI asrga toʻgʻri keladi. Bu nomning kelib chiqishi nomaʼlum va birinchi marta Evliya Çelebi tomonidan Usmonli turklar yozuvlarida Saljuq qal`a ''Çorum qal`asi'' haqida tasvirlangan<ref name="Index Anatolicus">{{Veb manbasi |url=https://nisanyanyeradlari.com/?y=&lv=&t=%C3%A7orum&cry=TR&ua=10 |sarlavha=Nişanyan Yeradları - Türkiye ve Çevre Ülkeler Yerleşim Birimleri Envanteri |qaralgan sana=2024-06-13 |arxivsana=2024-01-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20240118073854/https://nisanyanyeradlari.com/?y=&lv=&t=%C3%A7orum&cry=TR&ua=10 }}</ref>. XVI asrning oʻrtalarida qalʼa toʻrtta [[Mahalla|mahallaga]] boʻlindi. 1867-yildan 1922-yilgacha Çorum Angora viloyati bir qismi edi.

== Bugungi Çorum ==
[[Fayl:Clock_Tower_of_Çorum.jpg|thumb|Çorum soat minorasi.]]
[[Fayl:Çorum_ulu_camii.jpg|thumb|Çorum Ulu masjidi]]
[[Fayl:Gerdek_Rock_Tomb_front,_Hellenistic_period,_2nd_century_BC,_district_of_Çorum,_Turkey.jpg|thumb|Gerdek qoʻldan kesilgan qabr, ellinistik davri, mil.avv. II asr, Çorum tumani.]]
Bugungi kunda shahar mahalliy mashhur qishloq joylari bilan odatda toza va yoqimli. Markaziy Onadoʻli va [[Qora dengiz]] ichki shaharlari kabi, aholining koʻpchiligi eskilik tarafdori boʻlib, garchi bu yerda zamonaviy va anʼanaviy turk folklor musiqasini taklif qiladigan barlar, qovoqxonalar va kafelar mavjud boʻlsa-da, umumiy ravishda quruq muassasalarni afzal koʻruvchi cheklangan tungi hayotga olib keladi. Shahar ichida doʻkonlar, kafelar va restoranlar, ovqat pishirish joylarining keng assortimenti mavjud boʻlib, ularda turli xil pishiriqlar, jumladan, milliy tanilgan Çorum mantisi – gʻishtli pechda sekin pishiriladigan ravioli yoki bugʻda pishiriladigan mol goʻshti shoʻrvasiga oʻxshash mashhur taomlari mavjud. Arxeologik va boshqa tarixiy joylar bilan birga, Çorum atrofidagi qishloq joylarda piknik uchun koʻplab joylar mavjud, ayniqsa Çomar suv ombori yoki viloyat atrofidagi togʻlar.

Eski Usmonli turk uylari, XIX asrdagi soat minora va hududdagi qazilmalardan olingan koʻplab artefaktlarni koʻrsatadigan Çorum muzeyi mashhur sayyohlik joylari hisoblanadi. Har uch yilda Çorum shahrida ''International Hittite Congress'' arxeologlari kongressi oʻtkaziladi.

== Iqtisodiyoti ==
Garchi shaharning iqtisodiy mahsuloti tarixiy jihatdan nisbatan kichik boʻlsa-da, [[miskarlik]], [[oshlash]], [[toʻquvchilik]], [[Qishloq xoʻjaligi|qishloq xoʻjaligi]] va chorvachilik kabi anʼanaviy hunarmandchilikka eʼtibor qaratilgan, soʻnggi ikki oʻn yil ichida shaharda ishlab chiqarish va yengil muhandislik sohasida sezilarli oʻsishni koʻrsatdi, bu uni shahar aholisi soniga nisbatan sanoat jihatidan eng ilgʻor shaharlardan biriga aylantirdi.

Dastlab 20 ga yaqin plitka va gʻisht ishlab chiqarish korxonalari joylashgan va 10 ta un va yem tegirmoni joylashgan, shahar bugun keng turdagi mahsulotlar [[Sement|sementdan]] tortib [[Avtomobil|avtomobil qismlari]], tozalangan shakar, [[sut mahsulotlari]], [[Mato|toʻqimachilik]], [[Kompyuter|kompyuter qismlari]] va yaqinda tovuq yetishtirish orqali parrandachilikkacha ishlab chiqaradi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Economy of Çorum |url=http://www.corum.gov.tr/corumweb/giris.asp |qaralgan sana=2024-06-13 |arxivsana=2013-12-03 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20131203011300/http://www.corum.gov.tr/ }}</ref>.

== Aholisi ==
{| class="wikitable"
! colspan="2" |Çorum shahrining aholisi
|-
|2017
|227,863
|-
|2009
|206,600
|-
|2000
|161,321
|-
|1990
|116,810
|-
|1985
|96,725
|-
|1980
|75,726
|-
|1970
|57,576
|}

== Geografiyasi ==
Çorum Markaziy [[Onadoʻli|Onadoʻli]] platolarining shimoliy chekkasida joylashgan. Shahar togʻlar bilan oʻrab olingan tekislikda joylashgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=COĞRAFYA |url=http://corum.ktb.gov.tr/ |qaralgan sana=2024-02-07 |ish=corum.ktb.gov.tr |til=tr}}</ref>. Shimoliy Onadoʻli yorigʻining Merzifon tarmogʻi Çorumdan taxminan 25 km (16 mi) shimoldan oʻtadi, asosiy yorilish chizigʻi esa {{Convert|60|km|mi|0|abbr=on}} shimoldan oʻtadi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://www.mta.gov.tr/v3.0/sayfalar/hizmetler/doc/diri_fay_haritalari/corum.pdf |qaralgan sana=2024-06-13 |arxivsana=2024-02-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20240207205545/https://www.mta.gov.tr/v3.0/sayfalar/hizmetler/doc/diri_fay_haritalari/corum.pdf }}</ref>.

=== Iqlimi ===
Çorumda [[Kontinental iqlim|Issiq yozgi kontinental iqlim]] (Köppen iqlim tasnifi: ''Dfb'' yoki Trewartha iqlim tasnifi: ''Dcb'') boʻlib, quruq yozlari va sovuq, qorli qishlari mavjud. Shuningdek, mayin, salqin va nam bahori bor, kuzda yengil yomgʻir yogʻadi.{{Weather box
| metric first = Yes
| single line = Yes
| location = Çorum (1991–2020, extremes 1929–2021)
| Jan record high C = 20.6
| Feb record high C = 20.4
| Mar record high C = 28.6
| Apr record high C = 30.4
| May record high C = 35.1
| Jun record high C = 37.5
| Jul record high C = 42.6
| Aug record high C = 40.2
| Sep record high C = 38.7
| Oct record high C = 33.6
| Nov record high C = 25.6
| Dec record high C = 19.2
| year record high C = 42.6
| Jan high C = 4.6
| Feb high C = 7.4
| Mar high C = 12.5
| Apr high C = 17.9
| May high C = 22.9
| Jun high C = 26.8
| Jul high C = 30.2
| Aug high C = 30.7
| Sep high C = 26.7
| Oct high C = 20.7
| Nov high C = 12.9
| Dec high C = 6.5
| year high C = 18.3
| Jan mean C = -0.2
| Feb mean C = 1.4
| Mar mean C = 5.6
| Apr mean C = 10.4
| May mean C = 15.0
| Jun mean C = 18.7
| Jul mean C = 21.7
| Aug mean C = 21.9
| Sep mean C = 17.8
| Oct mean C = 12.5
| Nov mean C = 5.6
| Dec mean C = 1.6
| year mean C = 11.0
| Jan low C = -4.1
| Feb low C = -3.5
| Mar low C = -0.3
| Apr low C = 3.4
| May low C = 7.4
| Jun low C = 10.7
| Jul low C = 12.8
| Aug low C = 13.1
| Sep low C = 9.6
| Oct low C = 5.7
| Nov low C = 0.2
| Dec low C = -2.2
| year low C = 4.4
| Jan record low C = -25.6
| Feb record low C = -27.2
| Mar record low C = -23.3
| Apr record low C = -9.4
| May record low C = -4.3
| Jun record low C = 0.2
| Jul record low C = 3.4
| Aug record low C = 3.0
| Sep record low C = -3.0
| Oct record low C = -6.3
| Nov record low C = -15.7
| Dec record low C = -21.6
| year record low C = -27.2
| precipitation colour = green
| Jan precipitation mm = 37.4
| Feb precipitation mm = 28.5
| Mar precipitation mm = 42.0
| Apr precipitation mm = 46.6
| May precipitation mm = 61.7
| Jun precipitation mm = 63.5
| Jul precipitation mm = 21.4
| Aug precipitation mm = 19.0
| Sep precipitation mm = 24.9
| Oct precipitation mm = 27.9
| Nov precipitation mm = 32.9
| Dec precipitation mm = 43.0
| year precipitation mm = 448.8
| Jan precipitation days = 12.30
| Feb precipitation days = 10.57
| Mar precipitation days = 13.57
| Apr precipitation days = 13.73
| May precipitation days = 15.77
| Jun precipitation days = 12.00
| Jul precipitation days = 5.10
| Aug precipitation days = 4.10
| Sep precipitation days = 6.60
| Oct precipitation days = 8.43
| Nov precipitation days = 8.70
| Dec precipitation days = 12.37
| year precipitation days = 123.2
| Jan sun = 68.2
| Feb sun = 98.9
| Mar sun = 145.7
| Apr sun = 192.0
| May sun = 235.6
| Jun sun = 267.0
| Jul sun = 316.2
| Aug sun = 310.0
| Sep sun = 246.0
| Oct sun = 173.6
| Nov sun = 117.0
| Dec sun = 62.0
| year sun = 
| Jand sun = 2.2
| Febd sun = 3.5
| Mard sun = 4.7
| Aprd sun = 6.4
| Mayd sun = 7.6
| Jund sun = 8.9
| Juld sun = 10.2
| Augd sun = 10.0
| Sepd sun = 8.2
| Octd sun = 5.6
| Novd sun = 3.9
| Decd sun = 2.0
| yeard sun = 6.1
| source 1 = [[Turkish State Meteorological Service]]<ref>
{{cite web
| url = https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=H&m=CORUM
| title = Resmi İstatistikler: İllerimize Ait Mevism Normalleri (1991–2020)
| publisher = Turkish State Meteorological Service
| language = tr
| access-date = 28 June 2021}}</ref>
| date = March 2011
}}
[[Fayl:Leblebi.jpg|thumb|Çorum leblebi]]

== Egizak shaharlari ==

* [[Gimhae]], [[Janubiy Gyeongsang]], [[Koreya Respublikasi|Janubiy Koreya]]

== Mashhur mahalliy insonlari ==

* Mahmut Atalay – jahon chempioni va olimpiya medalchisi, kurashchi
* Tevfik Kış – jahon chempioni va olimpiya medalchisi, kurashchi
* [[Cevdet Cerit]] – [[Istanbul Texnika Universiteti|Istanbul texnik universiteti]] matematika fani professori
* Komet yoki Gürkan Koşkun – taniqli turk rassomi
* Soner Yalçın – taniqli turk jurnalisti Ergenekon sudlari uchun hibsga olingan.
* İbrahim Kaypakkaya- Türkiye Komünist Partisi/Marxist-Leninist asoschisi
* İsmail Beşikçi- Yozuvchi
* [[Aşık Gülabi]] (Gülabi Gültekin) – qoʻshiqchi
* General [[Ahmet Çörekçi]] – Turkiyaning havo kuchlarining sobiq bosh qoʻmondoni
* Savaş Yurderi Kool Savas – nemis reperi va hip hop sanʼatkori

== Manbalar ==
<references responsive="1"></references>
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [http://www.pbase.com/dosseman/corum Shaharning atrofdagi xittliklar bilan bogʻlangan rasmlari]
* {{Cite EB1911|wstitle=Chórum|volume=6|page=270}}
[[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]]