Élisabeth Thible sahifasining manbasini koʻrish

{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Élisabeth Thible
| tasvir                   = 
| izoh                     = 
| tavallud_paytidagi_ismi  = Élisabeth Estrieux
| tavallud_sanasi          = 1757-yil 8-mart
| tavallud_joyi            = [[Lion]], [[Fransiya]]
| vafot_sanasi             = {{death date and age|1785|2|13|1757|3|8|df=yes}}
| vafot_joyi               = [[Parij]], [[Fransiya]]
| fuqaroligi               = Fransuz
| kasbi                    = aeronavt
| mashhurligi              = bogʻlanmagan [[issiq havo shari]]da uchgan ilk ayol
}}

'''Élisabeth Thible''' yoki '''Elizabeth Tible'''<ref>{{cite journal |last=Tible |first=Elizabeth |date=1784 |title=Lettre à Mme ***[relatant les détails du voyage que j'ai fait dans les airs le 4 juin] |trans-title=*** xonimga maktub [4-iyundagi havo sayohatim tafsilotlari haqida] |url=https://books.google.com/books?id=0zBn0Dkmqa0C&q=elisabeth+estrieux+lyon&pg=PA289 |journal=Journal encyclopédique ou universel, dédié à Son Alt. Sérénissime MGR. Le Duc de Bouillon Etc. Etc. Etc. |language=fr |volume=7 |issue=1 |pages=289–294 |accessdate=10 August 2018}}</ref> (1757-yil 8-mart — 1785-yil 13-fevral) — bogʻlanmagan [[issiq havo shari]]da parvoz qilgan tarixdagi ilk ayol hisoblanadi<ref>Gene Nora Jessen, ''The Powder Puff Derby of 1929'', pg xi.</ref><ref>Ernst Probst, – ''Königinnen der Lüfte in Frankreich'' (''Osmon malikalar''), Fransiya 2010, 61-bet "Élisabeth Thible (Tible) — Montgolfier sharining birinchi yo‘lovchisi".</ref><ref>Justin D. Murphy – ''Military Aircraft, Origins To 1918'' 2005 – 6-bet "1784-yil fevralda Paolo Andreani, Agostino Gerli va Carlo Gerli Milandan tashqarida Montgolfier sharida ko‘tarilishdi. 1784-yil 4-iyunda Élisabeth Thible Lion ustida ko‘tarilib, birinchi ayol aeronavtga aylandi."</ref>. U 1757-yil 8-martda [[Lion]], Fransiyada tug‘ilgan. 1784-yil 4-iyunda, birinchi ekipajli parvozdan sakkiz oy o‘tib, Thible Monsieur Fleurant bilan birga [[issiq havo shari]] — ''La Gustave''da uchdi; bu nom [[Shvetsiya qiroli Gustav III|Gustav III]]ning Lionga tashrifi sharafiga qo‘yilgan edi.

== Havo sharida parvoz ==
Monsieur Fleurant dastlab havo sharida graf Jan-Batist de Lorenzen bilan uchishni rejalashtirgan edi, ammo graf o‘z o‘rnini ''La Gustave'' bortida Élisabeth Thiblega berdi<ref name="Amsterdam 1784"/>.

Shar havoga ko‘tarilganda Thible, Rim ma’budasi [[Minerva]] kiyimida, va Fleurant o‘sha davr mashhur operasi — [[Monsigny]]ning ''[[La Belle Arsène]]'' asaridan ikkita duet kuylashgan. Parvoz 45 daqiqa davom etgan, {{convert|4|km|mi}} masofani bosib o‘tgan va taxminan {{convert|1500|m|ft}} balandlikka ko‘tarilgan. Bu voqeani shar nomi qo‘yilgan [[Shvetsiya qiroli Gustav III|Gustav III]] ham kuzatgan.

Qattiq qo‘nish vaqtida savat yerga urilganda Thible oyog‘ini qayirib olgan. Fleurant uning jasoratini va parvoz davomida shar o‘chog‘iga yoqilg‘i solib turganini alohida ta’kidlab, muvaffaqiyatni aynan unga bog‘lagan<ref name="Amsterdam 1784">Gazette d'Amsterdam, 25 June 1784 va Journal des savants, November 1784, 760–762-betlar.</ref>.

== Shaxsiy hayoti ==
Madam Thible haqida kam ma’lumot saqlangan; u Lionlik yirik savdogarning tashlab ketilgan rafiqasi (''tashlab ketilgan turmush o‘rtog‘i'') sifatida tasvirlanadi<ref>Philippe Buron Pilâtre ''Pilâtre de Rozier: un Lorrain d'exception, 1754–1785'' 2006 – "Ko‘rinishidan, birinchi tajribasidan hali ham hayajonda bo‘lgan Lorenzen juda go‘zal Madam Élisabeth Thiblega — Lionlik katta savdogarning tashlab ketilgan rafiqasiga — birinchi ayol aeronavt bo‘lishni taklif qilgan."</ref>. Uning professional opera xonandasi sifatidagi faoliyati haqida hech qanday rasmiy ma’lumot saqlanmagan. U 1785-yil 13-fevralda [[Parij]]da vafot etgan<ref>{{Cite web |title=PERSONNAGE/Élisabeth Tible, une Lyonnaise en montgolfière |url=https://lyonnais.hypotheses.org/7025 |access-date=13 June 2024 |website=lyonnais.hypotheses.org|date=2024 |doi=10.58079/11rzw |last1=mariehelenelaplace }}</ref>.

== Film ==
* ''[[Venus im Wolkenschiff]]'' (''Bulut kemasidagi Venera'') — [[WDR Fernsehen]] filmi, rejissyor A. Reeker, bosh rolda [[Anouk Plany]] Élisabeth Thible rolida<ref>{{Cite web |title=Venus im Wolkenschiff. Ein Frauen-Traum vom Fliegen {{!}} Film |url=https://kinematoscope.org/Corpus/Films?ID=2319 |access-date=4 June 2022 |website=kinematoscope.org}}</ref>

== Manbalar ==
{{Reflist}}

=== Adabiyotlar ===
* Jutta Rebmann: ''Als Frau in die Luft ging. Die Geschichte der frühen Pilotinnen'' (''Ayollar havoga ko‘tarildi. Ilk ayol uchuvchilar tarixi.'') Sieglitz. Precinct. {{ISBN|3-7987-0361-2}}



[[Turkum:18-asr fransuz ayol opera xonandalari]]
[[Turkum:1757-yilda tug‘ilganlar]]
[[Turkum:1785-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Lion mintaqasidan shaxslar]]
[[Turkum:Fransiyada aviatsiya tarixi]]
[[Turkum:Fransuz aviatsiya pionerlari]]
[[Turkum:Fransuz aerostat uchuvchilari]]
[[Turkum:Ayol aerostat uchuvchilar]]
[[Turkum:Fransuz ayol uchuvchilar]]
[[Turkum:Montgolfier birodarlar]]
[[Turkum:Aviatsiya ayol pionerlari]]