1-yanvar
1-январ — Григорий тақвимида йилнинг 1-куни. Йил якунига 364 (кабиса йилида 365) кун қолади.
| ← январ → | ||||||
| Ду | Се | Ч | Па | Жу | Ш | Я |
| 1 | 2 | 3 | 4 | |||
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | |
| 2026-йил | ||||||
Ўрта Асрлар давомида кўплаб давлатлар Христиан Черкови таъсири остида йил бошини бирор-бир муҳим Христиан байрамларидан бирига ўтказишга мажбур бўлган. Масалан: 25-декабр, 1-март, 25-март ва ҳаттоки Пасхага. Шарқий Европа давлатлари эса православлик туфайли йил бошини 988-йилдан бошлаб 1-сентябр деб қабул қилишган.
Англияда 1-январ Янги Йил байрами сифатида нишонланган, лекин ХИИ асрдан 1752-йилга қадар йил 25-мартдан бошланган. Бунинг натижасида инглиз Парламенти архивидаги ҳужжатларда Карл И қатл этилган кун 1648-йилнинг 30-январи деб ёзилган, ҳозирги олимлар эса Карл И қатл этилган кунни 1649-йил 30-январ деб қабул қилишган.
Кўплаб ғарбий Европа давлатлари йил бошини 1-январга Григорий тақвимига ўтилмасиданоқ кўчиришган. Масалан: Шотландия 1600-йилда 1-январга ўтган. Англия, Ирландия ва британ колониялари йил бошини 1752-йил 1-январда ўзгартиришган. Кейинроқ шу йили сентябрда Григорий тақвимига Британия ва британ колонияларида ўтилди. Бу икки ислоҳот 1750-йилги янгича тақвим қонуни орқали бажарилган.
Давлатларда 1-январ йил бошига айланиши йиллар тартиби билан:
- 1522 Венеция Републикаси
- 1544 Муқаддас Рим империяси (Германия)
- 1556 Испания, Португалия
- 1559 Пруссия қироллиги, Швеция
- 1564 Франсия
- 1576 Жанубий Нидерландлар
- 1579 Лотарингия
- 1583 Нидерландия бирлашган провинсиялари (шимолий)
- 1600 Шотландия
- 1700 Россия
- 1721 Тоскана
- 1752 Буюк Британия ва унинг [[Британия империяси|колониялари.
Байрамлар
Яна қаранг: Туркум:1-январ байрамлари
Воқеалар
Яна қаранг: Туркум:1-январ воқеалари
Милодгача
- Мил. ав. 153 — Қадимги Римда йиллик консулликнинг бошланиши 1-январга кўчирилади.
- Мил. ав. 104 — Рим консули Гаиус Мариус Нумидиянинг асир этилган шоҳи Жугуртҳани Рим бўйлаб айлантирди.
- Мил. ав. 45 — Юлий тақвими биринчи марта кучга киради.
ХВИИИ-асргача
- 49 — Кичик Агриппина Cлаудиусга турмушга чиқди.
- 1515 — Франсиск И ворис қолдирмаган қайнотаси Людовик ХИИдан сўнг франсуз қиролига айланади.
- 1622 — Паплик девонхонаси йилни 1-январдан бошлашга қарор қилади.
- 1660 — Самуэл Пепйс „Кундаликлар“ни ёзишни бошлайди.
ХВИИИ-аср
- 1751 — Денис Дидерот ва Жеан ле Ронд д'Алембертларнинг машҳур энсиклопедиясининг биринчи томи чоп этилди.
- 1785 — Энг эски кунлик Лондон газетаси „Тҳе Даилй Универсал Регистер“нинг биринчи сони чиқди (Номи 1788-йилда „Тҳе Тимес“га ўзгаради).
- 1788 — Инглиз газетаси „Тҳе Тимес“ чоп этила бошлади.
- 1793 — Буюк франсуз инқилоби даврида Конвент декретига мувофиқ „Миллий қўриқлаш қўмитаси“ тузилди.
ХИХ-аср
- 1801 — Палермолик астроном Гиусеппе Пиаззи илк астероид — Серерани кашф қилади. Ҳозир Серера астероид деб ҳисобланмайди.
- 1801 — Ирландияда навбатдаги қўзғолондан сўнг ирланд парламенти бекор қилинади.
- 1804 — Гаитининг мустақилли эълон қилинади.
- 1806 — Франсияда республика тақвимининг ишлатилиши тўхтатилди.
- 1813 — рус армиясининг юриши бошланди.
- 1863 — Абраҳам Линcолн қулларни озод этиш ҳақидаги манифестни нашр қилади.
- 1886 — Англия Бирмани босиб олади
- 1887 —
- Буюк Британия қироличаси Виcториа Ҳиндистон императори деб эълон қилинади.
- Шерлок Ҳолмс тўғрисидаги биринчи китоб — Қизил рангли этюд чоп этилди.
- Буюк Британия қироличаси Виcториа Ҳиндистон императори деб эълон қилинади.
ХХ-аср
- 1905 — Либертадорес кубоги сони бўйича рекордчи Аргентина клуби „Индепенденте“га асос солинди.
- 1909 — Буюк Британияда илк нафақа тўловлари амалга оширилди.
- 1912 — Нанкинда Хитой республикасининг эълон қилиниши.
- 1919 — Белорус ССРининг ташкил топиши.
- 1925 — Норвегия пойтахти Христиания номини Ослога ўзгартиради.
- 1930 — Мисрда Вафд Наҳас-пошо миллий партияси ғалабасидан сўнг ҳукумат тузилди.
- 1934 — Алкатрас расман АҚШнинг федерал қамоқхонасига айланади.
- 1935 — Туркияда унвонлар бекор этилиб, фамилиялар киритилди.
- 1940 — ССРИ Римдаги антисовет чиқишлар сабабли ўз консулини Италиядан чақиртириб олади.
- 1942 — 26 давлат Вашингтон Декларациясини имзолаб, антигитлер коалициясини тузишди.
- 1946 — Япония императори Хироҳито ўзининг илоҳий статусидан воз кечди.
- 1947 — Чурчилл СССРнинг темир пардаси ҳақида Фултон нутқини сўзлайди.
- 1956 — Судан Миср ва Буюк Британиядан мустақилликка эришади.
- 1958 — Европа иқтисодий иттифоқи ўз ишини бошлади.
- 1959 — Фидел Кастро бошчилигидаги инқилобий аскарлар Куба пойтахти Гаванага киришди. Диктатор Фулгенcио Батиста ҳукумат тепасидан ағдарилди.
- 1960 — Исроил кичик пул ислоҳоти амалга оширилди. Бир исроил лираси 1000 прутот ўрнига 100 агоротга ўзгарди.
- 1970 — Уних даври бошланди.
- 1973 — Буюк Британия, Ирландия ва Дания Европа иттифоқига қўшиладилар.
- 1983 — АРПАНЕТ асосий протоколини НCПдан ТCП/ИПга ўзгартиради, бунинг натижасида замонавий интернет келиб чиқади.
- 1984 — Бруней мустақилликка эга бўлади.
- 1992 — Сербия ва Хорватия БМТ қўшинларини минтақада жойлаштирилишига рози бўладилар.
- 1993 — Чехословакия Чехия ва Словакияга бўлиниб кетади.
- 1995 — Австрия, Финландия ва Швеция Европа иттифоқига қўшиладилар.
- 1999 — Евро нақд бўлмаган тўловларга киритилади.
ХХИ-аср
- 1993 - Словакия Республикаси ташкил топди.
- 1995 - Швеция, Финландия ва Австрия Европа Иттифоқига қўшилди. Иттифоққа аъзо давлатлар сони 15 тага этди. Шенген шартномаси ҳаётга жорий этилди.
- 2002 — Евро нақд тўловларга киритилади.
- 2007 — Болгария ва Руминия Европа иттифоқига қўшилдилар.
- Сулавеси осмонида Боэинг-737 учоқи халокати рўй берди.
- Словения евро зонага кирди.
- Пан Ги Мун БМТнинг 8-бош котибига айланди.
- 2009
- Словакия евро зонага кирди.
- Норвегияда бир жинсли турмуш тўғрисидаги қонунлар кучга кирди.
- 2011
- Эстония евро зонага кирди.
- 2013 — Абижандаги (Кот-дʻИвуар) стадионда янги йил мушакбозлиги бошланганидан сўнг тиқилинч бошланди. 60дан кўп киши вафот этди.
Таваллудлар
Яна қаранг: Туркум:1-январда туғилганлар
ХИХ-асргача
- 1431 — Родриго ди Боргиа, яъни Папа Алехандер ВИ.
- 1449 — Лорензо де Медиcи (ваф. 1492), Флоренсия ҳукмдори, рассомлар ва адиблар ҳимоячиси.
- 1467 — Зйгмунт И Старй, Литва князи, Полша қироли.
- 1484 — Улрич Зwингли (ваф. 1531), Швейсария Реформациясининг фаоли, свинглианчиликнинг асосчиси.
- 1557 — Истван Боcкаи, Трансилвания князи.
- 1618 — Бартоломé Эстебан Мурилло (ваф. 1682), испан мусаввири.
- 1714 — Кристижонас Донелаитис (ваф. 1780), Литва бадиий адабиётининг асосчиларидан бири, шоир, лютеран пастор.
- 1767 — Мариа Эдгеwортҳ (ваф. 1849), ирланд ёзувчиси, болалар учун дидактик ҳикояларнинг муаллифи.
ХИХ-аср
- 1815 — Чарлес Бернард Реноувиэр (ваф. 1.09.1903), файласуф, франсуз неокантианлигининг етакчиси.
- 1819 — Артҳур Ҳугҳ Cлоугҳ, шоир, Маттҳеw Арнолднинг дўсти.
- 1823 — Сáндор Петőфи (ваф. 1849), венгр шоири.
- 1854 — Жамес Георге Фразер (ваф. 1941), инглиз олими, дин тарихининг тадқиқотчиси.
- 1863 — Пиэрре де Cоубертин (ваф. 1937), барон, замонавий олимпия ҳаракатининг асосчиси.
- 1863 — Рūдолфс Блауманис (ваф. 1908), латиш ёзувчиси.
- 1864 — Алфред Стиэглитз (ваф. 1946), фотосанъатнинг америкалик устаси ва назариячиси.
- 1879 — Эдwард Морган Форстер, инглиз ёзувчиси.
- 1887 — Wилҳелм Канарис (ваф. 1945), немис адмирали, айғоқчи.
- 1895 — Жоҳн Эдгар Ҳоовер (ваф. 1972), америкалик криминалчи, адвокат, сиёсий арбоб, ФБИ асосчиси.
- 1898 — Виктор Уллманн (ваф. 1944), чех бастакори, дирижёр.
- 1899 — Жуозас Антано Таллат-Клжапша (ваф. 1949), Литва бастакори, дирижёр, мусиқий-ижтимоий арбоб, Литва санъатларининг хизмат кўрсатган арбоби.
1999-йил 1-январда Илёсбек Усмонов туғилган ҳозир 22 ёшда
| Бу бўлим çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |
Вафот этганлар
Яна қаранг: Туркум:1-январда вафот этганлар
ХХ-асргача
- 1560 — Жоачим ду Беллай (т. 1525), франсуз шоири.
- 1748 — Иоганн Бернулли (т. 1667), швейсар математики ва механики, Дифференсиал тенглама теорияси, геометрия ва механикага ҳисса қўшган.
- 1817 — Мартин Генрих Клапрот (т. 1743), олмон кимёгари. уран, цирконий, титан, теллур элементлари ва полиморфизм ҳодисасини кашф қилган.
- 1894 — Ҳенрй Рудолпҳ Герз (т. 1857), олмон физиги.
| Бу бўлим çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |
ХХ-аср
- 1931 — Мартин Бееринг (т. 1851), голланд микробиологи ва ботаниги. Экологик микробиология асосчиларидан бири. Вирусология асосчиси, биринчи марта „вирус“ атамасини таклиф қилган.
- 1953 — Ҳанк Wиллиамс (т. 1923), америкалик кантри мусиқаси ижрочиси.
- 1984 — Алехис Cорнер (т. 1928), инглиз блюз қўшиқчиси. Мик Жаггер ва Чарлей Wатц („Тҳе Роллинг Стонес“), Гингер Бакер ва Жаcк Бруcе („Cреам“), Роберт Антҳонй Плунт („Лед Зеппелин“) ва бошқа кўплаб қўшиқчиларни танитган.
- 1992 — Граcе Ҳоппер (т. 1906), америкалик компютер мутаҳасиси ва ҳарбий, контр-адмирал, АҚШдаги биринчи компютер — Марк Ини яратиш устида ишлаган. Тарихдаги биринчи CОБОЛ дастурлаш тилининг компиляторини яратган.
- 2000 — Венесуэла янги ном билан Венесуэла Боливарча Республикаси деб аталди.[1]
Манбалар
- ↑ дайс.пеоплес.ру (Wайбаcк Мачине сайтида 2006-07-15 санасида архивланган) (рус.)