25-kadr sahifasining manbasini koʻrish

'''25-kadr''' yoki '''subliminal reklama''' ({{Lang-en|subliminal advertising}}) – qoʻshimcha kadrlar koʻrinishidagi [[Video|videolar ketma-ketligiga]] yashirin reklama kiritish orqali odamlarning [[Ong|ongiga]] taʼsir qilishning uydirma usuli. Usul muallifi Jeyms Vikariga koʻra<ref name="Boese">Boese, Alex (2002). ''The Museum of Hoaxes: A Collection of Pranks, Stunts, Deceptions, and Other Wonderful Stories Contrived for the Public from the Middle Ages to the New Millennium'', [[E. P. Dutton]], ISBN 0-525-94678-0. pages. 137-38.</ref>, odamlarga bunday taʼsir borligini tasdiqlagan tajribalar natijalari uning tomonidan oʻylab topilganini tan olgan. Shunga qaramay, koʻplab mamlakatlarda subliminal reklamadan foydalanish taqiqlangan.

== Ishlash printsipi ==
[[File:25frame.png|right|thumb|268px|Yuqorida – plyonkadagi kadrlar, pastdagi esa – inson koʻradigan natija]]
Gʻoya shundan iboratki, [[Koʻrish|insonning koʻrish]] sekundiga 24 kadrdan koʻp boʻlmagan tezlikni ajrata oladi (garchi bu chegara qirralarning ravshanligi va ekrandagi obyektlarning harakat tezligiga bogʻliq boʻlsa ham). Shu sondan koʻp kadr 1 soniyada koʻrsatilgan taqdirda, uni inson ongli emas, balki ongosti holatda gʻayriixtiyoriy qabul qilishni boshlaydi. Aslida, miyaga kiradigan barcha maʼlumotlar ongostidan oʻtadi va keyin ong eng muhim deb qabul qilinadigan maʼlumotlarni qayta ishlash uchun faollashadi. Shunday qilib, katta miqdordagi maʼlumotlar yoʻq qilinadi, idrok qilish davomiyligi sekundning 1/25 qismidan sezilarli darajada oshib ketishi mumkin (masalan, oddiy televideniya reklamasi) va shuning uchun „yashirin“ reklama har qanday holatda ham oddiy reklamaga qaraganda unchalik samarali emas. .

Haqiqatda, 25-kadr yashirin emas: har bir ramka kuzatuvchining koʻzi bilan belgilanadi, lekin koʻrishning inertsiyasi tufayli u oʻxshashlar bilan birlashadi va odam tomonidan farqlanmaydi. Biroq, xuddi shu effekt tufayli, „qoʻshimcha“ kadrni payqash qiyin emas. Siz hatto qisqa soʻzni ham oʻqishingiz mumkin, agar u katta shriftda yozilgan boʻlsa va tomoshabinga tanish boʻlsa – buni kompyuter va video tahrirlash dasturi yordamida oʻzingiz tekshirishingiz oson (bu holda kadr tezligini sezilarli darajada oshirish mumkin) standart 25 kadr/sekunddan koʻra, lekin baribir hatto 25-kadr ham koʻzni qamashtirmaydi).

Psixologik taʼsirga kelsak, uning mavjudligi 1958-yilda Amerika Psixologik Assotsiatsiyasi tomonidan rasman rad etilgan .

== Tarixi ==

=== Jeyms Vikarining tajribalari ===
[[1957]]-yilda Jeyms Vikari [[New Jersey|Nyu-Jersidagi]] kinoteatrlarda quyidagi tajribani oʻtkazganini eʼlon qildi. " Piknik " filmi namoyishi chogʻida kadrlar oʻzgargan paytlarda „[[Coca-Cola]]“, „Och qoldingmi? [[Popkorn]] tanavul qil“ kabi qoʻshimcha proyektor yordamida yashirin reklama kadrlari namoyish etildi. Filmlar 1957-yilning yozi davomida namoyish etildi. Vikarining taʼkidlashicha, kinoteatr [[Bufet|bufetida]] Coca-Cola sotuvi 17% ga, popkorn savdosi esa 50% ga oshgan. Keyin Jeyms Vikari texnologiyani [[Patent|patentladi]] va filmlarda subliminal reklamaga ixtisoslashgan kompaniyani ochdi.

Ushbu aldamchi texnologiya gʻoyasini unga yaqinda ixtiro qilingan [[tahistoskop]] taklif qildi, bu sekundning 1/60 000 qismigacha qisqa yorugʻlik chiqaradigan qurilma. Inson ongi bunday qisqa impulslarni qayd etmaydi, yaʼni ular idrok etish chegarasidan past boʻladi. Ularning yordami bilan [[Kodak]] parvoz paytida oʻqning noyob fotosuratlarini oldi. Vikari bu impulslar uchun boshqa foydalanishni oʻylab topdi.

OAV xabarlari Vikarining texnikasini olimlar, reklama beruvchilar va hukumat amaldorlari eʼtiboriga taqdim etdi, ular yana bir tajriba talab qildilar. Vikari bir nechta tajribalar uyushtirdi, ammo bu istalgan natijaga olib kelmadi. Tajribada qatnashganlar oʻzlariga taklif qilingan buyruqlarni bajarish uchun hech qanday maxsus istakni his qilmadilar.

1958-yilda Reklama tadqiqotlari jamgʻarmasi Vikeridan 1957-yilda oʻtkazilgan tajriba haqida maʼlumot va tavsifni taqdim etishni talab qilishdi, lekin rad javobini olishdi.

Koʻpgina olimlar Vikarining tajribasini takrorlashga harakat qilishdi. Shunday qilib, 1958-yilda Canadian Broadcasting Corporation reklama agentligi mashhur „Yaqindan“ [[televizion dastur]]<nowiki/>i davomida „Hozir qoʻngʻiroq qiling!“ Matnli qoʻshimchalarni efirga uzatdi, ammo bu qoʻngʻiroqlar sonini oshirmadi. Televizion tomoshabinlarga bu haqda aytilganda va xabarning mazmunini taxmin qilib topishni soʻrashganda, bitta xatda ham toʻgʻri javob yoʻq edi. Ammo tajribada qatnashganlarning deyarli yarmida tomosha paytida yeyish va ichishni xohlashganligi haqida aytib oʻtishgan.

Va nihoyat 1962-yilda Vikarining shaxsan oʻzi<ref name="Boese">Boese, Alex (2002). ''The Museum of Hoaxes: A Collection of Pranks, Stunts, Deceptions, and Other Wonderful Stories Contrived for the Public from the Middle Ages to the New Millennium'', [[E. P. Dutton]], ISBN 0-525-94678-0. pages. 137-38.</ref> 1957-yilda oʻtkazgan olamshumul tajriba voqeasi [[tijorat]] maqsadida shunchaki oʻylab topilganini tan oldi.

== Manbalar ==
{{Manbalar|2}}