25-kadr
25-кадр ёки сублиминал реклама (инглизча: сублиминал адвертисинг) – қўшимча кадрлар кўринишидаги видеолар кетма-кетлигига яширин реклама киритиш орқали одамларнинг онгига таъсир қилишнинг уйдирма усули. Усул муаллифи Жеймс Викарига кўра[1], одамларга бундай таъсир борлигини тасдиқлаган тажрибалар натижалари унинг томонидан ўйлаб топилганини тан олган. Шунга қарамай, кўплаб мамлакатларда сублиминал рекламадан фойдаланиш тақиқланган.
Ишлаш принципи
Ғоя шундан иборатки, инсоннинг кўриш секундига 24 кадрдан кўп бўлмаган тезликни ажрата олади (гарчи бу чегара қирраларнинг равшанлиги ва экрандаги обектларнинг ҳаракат тезлигига боғлиқ бўлса ҳам). Шу сондан кўп кадр 1 сонияда кўрсатилган тақдирда, уни инсон онгли эмас, балки онгости ҳолатда ғайриихтиёрий қабул қилишни бошлайди. Аслида, мияга кирадиган барча маълумотлар онгостидан ўтади ва кейин онг энг муҳим деб қабул қилинадиган маълумотларни қайта ишлаш учун фаоллашади. Шундай қилиб, катта миқдордаги маълумотлар йўқ қилинади, идрок қилиш давомийлиги секунднинг 1/25 қисмидан сезиларли даражада ошиб кетиши мумкин (масалан, оддий телевидения рекламаси) ва шунинг учун „яширин“ реклама ҳар қандай ҳолатда ҳам оддий рекламага қараганда унчалик самарали эмас. .
Ҳақиқатда, 25-кадр яширин эмас: ҳар бир рамка кузатувчининг кўзи билан белгиланади, лекин кўришнинг инерцияси туфайли у ўхшашлар билан бирлашади ва одам томонидан фарқланмайди. Бироқ, худди шу эффект туфайли, „қўшимча“ кадрни пайқаш қийин эмас. Сиз ҳатто қисқа сўзни ҳам ўқишингиз мумкин, агар у катта шрифтда ёзилган бўлса ва томошабинга таниш бўлса – буни компютер ва видео таҳрирлаш дастури ёрдамида ўзингиз текширишингиз осон (бу ҳолда кадр тезлигини сезиларли даражада ошириш мумкин) стандарт 25 кадр/секунддан кўра, лекин барибир ҳатто 25-кадр ҳам кўзни қамаштирмайди).
Психологик таъсирга келсак, унинг мавжудлиги 1958-йилда Америка Психологик Ассоциацияси томонидан расман рад этилган .
Тарихи
Жеймс Викарининг тажрибалари
1957-йилда Жеймс Викари Ню-Жерсидаги кинотеатрларда қуйидаги тажрибани ўтказганини эълон қилди. " Пикник " филми намойиши чоғида кадрлар ўзгарган пайтларда „Cоcа-Cола“, „Оч қолдингми? Попкорн танавул қил“ каби қўшимча проектор ёрдамида яширин реклама кадрлари намойиш этилди. Филмлар 1957-йилнинг ёзи давомида намойиш этилди. Викарининг таъкидлашича, кинотеатр буфетида Cоcа-Cола сотуви 17% га, попкорн савдоси эса 50% га ошган. Кейин Жеймс Викари технологияни патентлади ва филмларда сублиминал рекламага ихтисослашган компанияни очди.
Ушбу алдамчи технология ғоясини унга яқинда ихтиро қилинган таҳистоскоп таклиф қилди, бу секунднинг 1/60 000 қисмигача қисқа ёруғлик чиқарадиган қурилма. Инсон онги бундай қисқа импулсларни қайд этмайди, яъни улар идрок этиш чегарасидан паст бўлади. Уларнинг ёрдами билан Кодак парвоз пайтида ўқнинг ноёб фотосуратларини олди. Викари бу импулслар учун бошқа фойдаланишни ўйлаб топди.
ОАВ хабарлари Викарининг техникасини олимлар, реклама берувчилар ва ҳукумат амалдорлари эътиборига тақдим этди, улар яна бир тажриба талаб қилдилар. Викари бир нечта тажрибалар уюштирди, аммо бу исталган натижага олиб келмади. Тажрибада қатнашганлар ўзларига таклиф қилинган буйруқларни бажариш учун ҳеч қандай махсус истакни ҳис қилмадилар.
1958-йилда Реклама тадқиқотлари жамғармаси Викеридан 1957-йилда ўтказилган тажриба ҳақида маълумот ва тавсифни тақдим этишни талаб қилишди, лекин рад жавобини олишди.
Кўпгина олимлар Викарининг тажрибасини такрорлашга ҳаракат қилишди. Шундай қилиб, 1958-йилда Cанадиан Броадcастинг Cорпоратион реклама агентлиги машҳур „Яқиндан“ телевизион дастури давомида „Ҳозир қўнғироқ қилинг!“ Матнли қўшимчаларни эфирга узатди, аммо бу қўнғироқлар сонини оширмади. Телевизион томошабинларга бу ҳақда айтилганда ва хабарнинг мазмунини тахмин қилиб топишни сўрашганда, битта хатда ҳам тўғри жавоб йўқ эди. Аммо тажрибада қатнашганларнинг деярли ярмида томоша пайтида ейиш ва ичишни хоҳлашганлиги ҳақида айтиб ўтишган.
Ва ниҳоят 1962-йилда Викарининг шахсан ўзи[1] 1957-йилда ўтказган оламшумул тажриба воқеаси тижорат мақсадида шунчаки ўйлаб топилганини тан олди.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Боэсе, Алех (2002). Тҳе Мусеум оф Ҳоахес: А Cоллеcтион оф Пранкс, Стунц, Деcептионс, анд Отҳер Wондерфул Сториэс Cонтривед фор тҳе Публиc фром тҳе Миддле Агес то тҳе Неw Милленниум, Э. П. Дуттон, ИСБН 0-525-94678-0. пагес. 137-38.