AK47 sahifasining manbasini koʻrish

{{Qurol bilgiqutisi
| image = [[Fayl:AK47.jpg|300px|AK47]]
| name = Avtomat Kalashnikov<br>kalibr 5,45 mm 1974-yil nusxasi<br>(AK-74)
| origin = {{Flagicon|USSR}}
| type = [[Avtomat (qurol)|avtomat]] 
<!-- Вид оружия -->| is_ranged = yes
<!-- История службы -->| service = [[1974-yil]]dan beri
| used_by = qarang ''[[#Ekspluatant-davlatlar|Ekspluatant-davlatlar]]''
| wars = [[Afgʻon urushi (1979—1989)]]<br>[[Nikakaragua fuqorolar urushi]]<br>SSSRdan keyingi hududlardagi issiq nuqtalar<br>[[Iroq urushi]]<br>[[Suriyadagi fuqorolar urushi]]<br>[[Afgʻonistondagi urush (2001—2021)]]
<!-- История создания -->| designer = [[Mixail Timofeyevich Kalashnikov]]
| design_date = [[1974-yil]]<br>[[1991-yil]] (АК-74М)
| manufacturer = [[Injev mashinasozlik zavodi]]
| unit_cost = 35 000 rublga yaqin
| production_date = 1974 — hozirgi payitgacha
| number = 
| variants = qarang ''[[#Variantlar|Variantlar va modernizatsiyalar]]''
<!-- Характеристики -->| weight = 3,3 / 3,6 (patronlarsiz / patronlar bilan)<br>
3,2 / 3,5 (АКС-74 patronlarsiz / patronlar bilan)<br>
5,9 (АК-74Н patronlar bilan, tungi moʻljali bilan)<br>
5,8 (АКС-74Н patronlar bilan, tungi moʻljali bilan)<ref name="мануал">Руководство по 5,45-мм автомату Калашникова (АК-74, АК-74С, АК-74Н, АКС-74Н) и 5,45-мм ручному пулемёту Калашникова (РПК-74, РПКС-74, РПК-74Н, РПКС-74Н) — М.: Военное издательство Министерства обороны СССР, 1982</ref><br>
3,6 / 3,9 (АК-74М patronlarsiz / patronlar bilan)<br>
5,8 (АК-74М patronlarsiz, НСПУМ tungi moʻljali bilan)
<br>
5,7 (АК-74М patronlarsiz, НСПУ-3 tungi moʻljali bilan)<ref name="manufacturer">[http://izhmash.ru/rus/product/ak74m.shtml Описание АК-74М] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090330082209/http://izhmash.ru/rus/product/ak74m.shtml |date=2009-03-30 }} на сайте [[Ижевский машиностроительный завод|производителя]]</ref><br>
0,23 — boʻsh magazin<br>
0,32 — pichoqcha 6х4
| length = 940 / 1089 (pichoqchasiz /<br>pichoqcha bilan) <br>
940 / 700 (АКС-74 qoʻyilgan /<br>qoʻyilmagan priklad)<br>
943 / 704 (АК-74М qoʻyilgan /<br>qoʻyilmagan priklad)
| part_length = 372 — uchining narezli qismi<br>415 — [[Дульный тормоз|DTK]]siz 485 DTK bilan
| width = 70 (АК-74М)<br>121 (НСПУМ tungi moʻljali bilan)<br>140 (НСПУ-3 tungi moʻljali bilan)<ref name="manufacturer"/>
| height = 195 (АК-74М)<br>282 (НСПУМ tungi moʻljali bilan)<br>310 (НСПУ-3 tungi moʻljali bilan)<ref name="manufacturer"/>
<!-- Стрелковое оружие -->| cartridge = [[5,45×39 mm]] (qarang [[#Patronlar|Patronlar]])
| caliber = 5,45
| action = [[porox gazlari chiqarilishi]]<br>[[buriladigan zatvor]]
| rate = ~600<ref name="мануал"/>
| velocity = 910<ref name="manufacturer"/>
| range = 1000 (ochiq moʻljal)<br>300 (tungi moʻljali)<ref name="manufacturer"/>
| max_range = 3150 (oʻq parvozi)<ref name="мануал"/>
| feed = korobkali sektorli 30 patronga magazin (45 patronli РПК-74 magazinlarini va 60 patronli magazinlarni ishlatish imkoniyati bor)
| sights = oʻzgartiriladigan ochiq, optik moʻljal mahkamlanishi nazarga olinmagan (АК-74М, АК-74Н, АКС-74Н lardan tashqari)
<!-- Дополнительно -->}}
'''7,62 mm Kalashnikov avtomati (AK)'''  (qurolli kuchlarga foydalanishga topshirilgunga qadar u AK edi, AK-46 bilan adashtirmaslik kerak) - [[1849|1949-yilda]] SSSR tomonidan qurolli kuchlarga qabul qilingan avtomat ; GRAU indeksi - '''56-A-212'''. U 1947-yilda M. T. Kalashnikov tomonidan AK-46 sinovlarida muvaffaqiyatsizlikka uchraganidan soʻng, A. A. Bulkin tomonidan ishlab chiqilgan AB-46 avtomati asosida ishlab chiqilgan.

AK va uning modifikatsiyalari dunyodagi eng keng tarqalgan [[Qurol-yarogʻlar|oʻqotar qurollar]] boʻlib, u [[Guinness rekordlar kitobi|Ginnesning rekordlar kitobiga kiritilgan]] : bu avtomatning 100 milliondan ortiq donalari mavjud, u dunyoning 106 mamlakatida xizmat qiladi<ref name=":1">{{Veb manbasi|til=ru|url=https://ria.ru/20091110/192865083.html|sarlavha=20 фактов об автомате Калашникова|ish=РИА Новости|sana=2009-11-10|kirish sanasi=2021-09-30}}</ref>.

Ushbu turdagi (shu jumladan litsenziyalangan va litsenziyasiz nusxalari, shuningdek, AK asosidagi uchinchi tomon ishlanmalari) dunyodagi barcha oʻqotar qurollarning 1/5 qismini oʻz ichiga oladi.

7,62 mm kalibrli Kalashnikov avtomati asosida turli kalibrli harbiy va fuqarolik oʻqotar qurollar oilasi, shu jumladan AKM va AK74 avtomatlari va ularning modifikatsiyalari, Kalashnikov qoʻl pulemyoti, karbinlar va "Sayga" silliq stvolli qurollar va boshqalar yaratildi, shu jumladan [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] va chet ellarda.

[[2013]] yilda [[Rossiya Federatsiyasi|Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlarining]] zaxiradagi va qurollanishdagi Kalashnikov avtomatining barcha turlarining umumiy soni 17 000 000 donani tashkil etdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=17 миллионов автоматов Калашникова находится на складах Минобороны|url=http://city-fm.ru/programs/issues/show/439708.html|sana=2013-02-28|ish=Московское информационное радио City FM|kirish sanasi=2017-03-21|til=ru|archive-date=2014-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202131908/http://city-fm.ru/programs/issues/show/439708.html}}</ref>.

== Yaratilishi va ishlab chiqarishga yoʻlga qoʻyish ==
Sovet qurolli kuchlari uchun avtomatni yaratish boʻyicha ishlarning boshlanishi 1943-yil 15-iyulda SSSR Mudofaa xalq komissarligi qoshidagi Texnik kengashning yigʻilishi boʻlib, unda qoʻlga olingan nemis MKb.42 (H) (kelajakdagi StG-44 prototipi) avtomatini oʻrganish natijalariga koʻra  dunyodagi birinchi ommaviy oraliq 7,92 mm patronli 7,92 × 33 mm, kalibrli Kurz, shuningdek, [[Lend-liz]] orqali yetkazib berilgan Amerika yengil samozaryadli 30 Carbine patronli M1 Carbine (Garand) karabini 7,62 × 33 mm kalibrli,  uchun , qurol-yarogʻning yangi yoʻnalishining katta ahamiyati haqida gʻoya va nemis patroniga oʻxshash "qisqartirilgan" patronni zudlik bilan ishlab chiqish zarurati haqida savol qoʻyildi, shuningdek, buning uchun qurol ham.

Yangi patronning birinchi namunalari yigʻilishdan keyin bir oy ichida OKB-44 da yaratildi va uning sinov-sanoat ishlab chiqarilishi 1944-yil mart oyida boshlandi. Na SSSR na Gʻarb Tadqiqotchilar muomalada boʻlgan versiya: bu patron toʻliq yoki qisman oldingi nemis eksperimental ishlanmalaridan koʻchirilgan (xususan, 7,62 × 38,5 mm kalibrli Geco patroni deb nomlashgan); versiyaning haqiqiy tasdigʻini topmadilar. Sovet tomoni bunday oʻzgarishlardan xabardor boʻlganmi yoki yoʻqmi, hatto maʻlum ham emas.

1943-yil noyabr oyida N. M. Elizarov va B. V. Syomin tomonidan ishlab chiqilgan yangi 7,62 mm oraliq patron uchun chizmalar va texnik spetsifikatsiyalar yangi qurol kompleksini ishlab chiqishda ishtirok etgan barcha tashkilotlarga yuborildi. Ushbu bosqichda u 7,62x41 mm kalibrga ega edi, ammo keyinchalik qayta ishlandi va sezilarli darajada oʻzgartirildi, bunda patronlar 7,62x39 mm ga oʻzgartirildi.
[[Fayl:AK-47_and_SKS_DD-ST-85-01268.jpg|left|thumb|270x270px| AK va SKS]]
Bir oraliq patron ostidagi yangi qurollar kompleksiga avtomat, shuningdek, samozaryad va samozaryad boʻlmagan magazinli karabinlar va qoʻl pulemyoti kirishi kerak edi.
Ishlab chiqilgan qurol piyoda askarlariga taxminan 400 m masofada samarali oʻq otish imkoniyatini berishi kerak edi, bu [[pistolet-pulemyot]] tegishli koʻrsatkichidan oshib ketar edi va haddan tashqari ogʻir, kuchli va qimmat miltiq va pulemyot oʻq-dorilari uchun qurollardan unchalik kam emas edi. Bu unga  toʻpponcha va miltiq patronlarini qoʻllagan va Shpagin va Sudaev pistolet-pulemyotlarini oʻz ichiga olgan, Mosin magazinli samozaryad boʻlmagan miltigʻi va uning asosidagi magazinli karabinlarning bir nechta modellarini oʻz ichiga olgan, Tokarev samozaryad miltigʻi, shuningdek, turli xil tizimlarning pulemyotlari, Qizil Armiyaga xizmatdagi individual oʻqotar qurollarning butun arsenalini muvaffaqiyatli almashtirishga imkon berdi.

Keyinchalik, kontseptsiyaning yaqqol eskirganligi sababli magazinli karbin ishlab chiqish toʻxtatildi; ammo, SKS samozaryad karabin (Simonov samozaryad karabini) kam vaqt davomida (1970-yillarning boshlariga qadar) ishlab chiqarildi, chunki avtomatga qaraganda ancha past jangovar sifatlarga va texnologiyaga ega edi, Degtyarev RPD pulemyoti esa keyinchalik (1961) avtomat - RPK (Kalashnikov qoʻl pulemyoti) bilan keng birlashtirilgan modelga almashtirildi.

Avtomatning oʻzini ishlab chiqishga kelsak, u bir necha bosqichlardan oʻtdi va turli xil konstruktorlarning koʻplab tizimlar ishtirok etgan bir qator tanlovlarni oʻz ichiga oldi.

1944-yilda sinov natijalariga koʻra, A. I. Sudayev tomonidan ishlab chiqilgan AS-44 avtomati qayta ishlab chiqishga saralab olindi. U qayta ishlab chiqildi va kichik seriyalarda chiqarildi, ularning harbiy sinovlari kelgusi yilning bahor va yoz oylarida GSOVGda, shuningdek [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] hududidagi bir qator boʻlinmalarda oʻtkazildi. Ijobiy sharhlarga qaramay, armiya rahbariyati qurol massasini kamaytirishni talab qildi.

== Konstruktsiyasi va ishlash printsipi ==
[[Fayl:AKAnimation2.gif|thumb|150x150px| AK avtomatikasi [[stvol]] devoridagi teshikdan chiqarilgan porox gazlarining energiyasi tufayli ishlaydi]]
[[Fayl:AK-47_and_M16_DM-SN-82-07699.JPEG|thumb|220x220px| Avtomatlar detallari ajratilganda:<br />yuqoridagi - M16 ,<br />pastdagi - AKMS]]

== Dunyoda ishlatilishi ==
[[Fayl:AK-47_operators_of_the_world.svg|center|thumb|600x600px| Kalashnikov avtomatlarining tarqalish geografiyasi:{{Legend|#ff0000|AK ekspluatantlari}}{{Legend|#ff6a00|AK asosida ozining modellarini chiqarayotgan/chiqargan davlatlar}}{{Legend|#ff00c3|faqat modernizatsiyalangan avtomat ekspluatantlari}}]]
SSSR hukumati, hech boʻlmaganda, soʻz bilan aytganda, "sotsializm ishiga" sodiqligini eʻlon qilgan har bir kishiga avtomatlarni bajonidil yetkazib berar edi. Natijada, baʻzi uchinchi dunyo mamlakatlarida AK tirik tovuqdan arzonroqdir. Buni dunyoning deyarli har qanday issiq nuqtasidan olingan hisobotlarda koʻrish mumkin. AK dunyoning ellikdan ortiq davlatlarining muntazam armiyalari, shuningdek, koʻplab norasmiy guruhlar, shu jumladan [[Terrorizm|terroristik]] guruhlar tomonidan qoʻllanadi. Bundan tashqari, "qardosh davlatlar" AK ishlab chiqarish uchun bepul litsenziya oldilar, masalan, [[Bolgariya]], [[Vengriya]], [[Germaniya Demokratik Respublikasi|Sharqiy Germaniya]], [[Xitoy]], [[Polsha]], [[Koreya Xalq Demokratik Respublikasi|Shimoliy Koreya]] va [[Yugoslaviya]]. AK bilan ishlashni oʻrganish koʻp vaqt talab qilmaydi (avtomatdan foydalanish boʻyicha toʻliq armiya kursi atigi 10 soatni tashkil qiladi).

=== Birinchi jangovar foydalanish ===
Jahon miqyosida AK dan ommaviy jangovar foydalanishning birinchi holati [[1956]] yil 1-noyabrda Vengriyadagi qoʻzgʻolonni bostirish paytida sodir boʻlgan.

=== [[Vyetnam urushi]] ===
AK, shuningdek, [[Vyetnam urushi|Vyetnam urushining]] ramzlaridan biriga aylandi, urush davomida Shimoliy Vyetnam armiyasi askarlari va Vyetkong partizanlari tomonidan keng qoʻllangan.

=== [[Afgʻoniston]] ===
[[Afgʻon urushi (1979—1989)|Afgʻonistondagi urush]] AKning dunyo boʻylab tarqalishini tezlashtirdi. Endi avtomat bilan isyonchilar va terrorchilar qurollangan edilar. Markaziy razvedka boshqarmasi mujohidlarga, [[Pokiston]] orqali asosan, Xitoyda ishlab chiqarilgan (XXRda, AK Type 56 belgisi ostida litsenziya boʻyicha juda koʻp miqdorda ishlab chiqarilgan) Kalashnikov avtomatlari bilan saxiylik bilan taʻminladi. AK arzon va ishonchli qurol edi, shuning uchun AQSh uni afzal koʻrdi.

Sovet qoʻshinlari olib chiqilishidan oldin ham Gʻarb [[ommaviy axborot vositalari]] mintaqadagi AKlarning koʻpligiga eʻtibor qaratdi va "Kalashnikov madaniyati" tushunchasi leksikonga kirdi. 1989-yil 15-fevralda soʻnggi sovet qoʻshinlari Afgʻonistonni tark etgach, mujohidlarning rivojlangan qurol-yarogʻ infratuzilmasi yoʻqolmadi, aksincha, mintaqa iqtisodiyoti va madaniyatiga integratsiya qilindi. Afgʻon mujohidlari yetakchisi Ahmad Shoh Mas’ud, “Siz qaysi qurolni afzal koʻrasiz? ” dega savolga, “Kalashnikov, albatta” deb javob berdi<ref>{{Книга|автор=Jones, Kent|часть=Afghanistan|заглавие=Physical evidence: selected film criticism{{en icon}}|оригинал=|ссылка=https://books.google.com/books?id=N1sbzu6PkZQC&lpg=PP1&hl=ru&pg=PP1#v=onepage&q&f=false|ответственный=|издание=|место=Middletown, CT|издательство=Wesleyan University Press|год=2007|volume=|pages=119|allpages=232|серия=Wesleyan film|isbn=0-8195-6844-9|тираж=}}</ref>.

NATO qoʻshinlari Afgʻonistonga kiritilgach, amerikaliklar Markaziy razvedka boshqarmasi mujohidlar uchun sotib olgan bir xil AKlarga duch kelishga majbur boʻldi. [[Vashington post|Washington Post gazetasiga]] koʻra, afgʻonistonlik oʻspirin tomonidan Kalashnikov avtomatidan otib oʻldirilgan 1-darajali serjant Natan Ross Chepmen bu urushda dushman oʻtidan halok boʻlgan birinchi amerikalik boʻldi  (iCasualties.org mustaqil internet saytiga koʻra, Afgʻonistonda dushman oʻtidan halok boʻlgan birinchi amerikalik Jonni Spenn edi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=icasualties.org |url=http://icasualties.org/OEF/Nationality.aspx?hndQry=US |kirish sanasi=2022-06-08 |arxivsana=2013-05-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130509153048/http://icasualties.org/oef/Nationality.aspx?hndQry=US }}</ref>).
=== [[Iroq|Iroqdagi]] urush ===
Koalitsiya harbiy kuchlarini hayratda qoldirgan holda, yangi tashkil etilgan Iroq armiyasining askarlari AK-larni talab qilib, Amerika M16 va M4 larini qoʻlga olishdan bosh tortishdi. Vaqtinchalik koalitsiya maʻmuriyatining katta maslahatchisi <span lang="en" style="font-style:italic;"><span title="Walter B. Slocombe — версия статьи «Слоукомб, Уолтер» на английском языке">Valter B. Slocombe</span></span> ning soʻzlariga koʻra:

''"12 yoshdan oshgan har bir iroqlik uni ajratib olishi va koʻzlari yumilgan holda yigʻishi va juda yaxshi otishi mumkin"''.
=== Postsovet davri ===
SSSR parchalanganidan soʻng, [[Varshava shartnomasi tashkiloti|Varshava shartnomasining]] koʻplab mamlakatlari oʻz arsenallarini sotishni boshladilar, ammo bu AK narxining pasayishiga olib kelmadi. 1980-1990-yillar oxirida avtomat narxining taxminan 1100 [[AQSh dollari|dollardan]] 800 dollargacha sezilarli pasayishi faqat [[Yaqin Sharq|Yaqin Sharqda]] sodir boʻldi, [[Osiyo]] va [[Amerika (qitʼa)|Amerikada]] narxlar hatto oshdi (taxminan 500 dollardan 700 dollargacha boʻlgan oraliqda) lekin [[Sharqiy Yevropa|Sharqiy Yevropada]] va [[Afrika|Afrikada]] ular deyarli oʻzgarmadi ($200-300 oraligʻida).
== Tasvirlari ==
<gallery mode="packed" class="center" heights="120" caption="'''AK''' va '''AKM''' Ijmash &quot;Rossiya qurol-yarog'i&quot; ko'rgazmasida">
Fayl:AK 1 and 2 model.jpg|Kalashnikov avtomati [[6Х2|6X2 pichoqli]] 1 va 2-modellar
Fayl:AK 3 model.jpg|AK 3-model
Fayl:AK folding.jpg|AKC
Fayl:AKM 1229368320 o.jpg|AKM
Fayl:AKML.jpg|[[НСП-3|NSP-3]] tungi moʻljaliga ega AKML
Fayl:Tishina automatic grenade launcher.jpg|AKM asosidagi " [[Тишина (стрелково-гранатомётный комплекс)|Jimjitlik]] " [[Стрелково-гранатомётный комплекс|oʻqotar-granamyot kompleksi]]
Fayl:AK74 1 model and AKS74.jpg|AK74 1-model va [[6Х5|AKS74]] 6X5 [[6Х5|pichoqli]] 
</gallery>

== Ekspluatant-davlatlar ==
{{Columns-list|2|* {{AFG}}<ref name="washingtonpost">{{yangiliklar manbasi |first=Larry |last=Kahaner |title=Weapon Of Mass Destruction |newspaper=[[The Washington Post]] |date=2006-11-26 |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/24/AR2006112400788.html |accessdate=2010-04-03}}</ref>
* {{ALB}}<ref name="jones2009">{{книга |заглавие=Jane's Infantry Weapons 2009–2010 |издание=35 |издательство=[[Jane’s Information Group|Jane's Information Group]] |ссылка=http://books.google.com/books?id=A5ngPgAACAAJ |isbn=978-0-7106-2869-5 |ответственный=Jones, Richard D.; Ness, Leland S. |день=27 |месяц=1 |год=2009 }}</ref>
* {{DZA}}<ref name="jones2009"/>
* {{AGO}}<ref name="jones2009"/>
* {{ARM}}<ref name="jones2009"/>
* {{AZE}}<ref name="jones2009"/>
* {{BGD}}<ref name="jones2009"/>
* {{BLR}}<ref name="jones2009"/>
* {{BEN}}<ref name="jones2009"/>
* {{BIH}}<ref name="jones2009"/>
* {{BWA}}<ref name="jones2009"/>
* {{BGR}}<ref name="jones2009"/>
* {{BFA}}
* {{BDI}}
* {{KHM}}<ref name="jones2009"/>
* {{CPV}}<ref name="jones2009"/>
* {{CAF}}<ref name="jones2009"/>
* {{TCD}}<ref name="jones2009"/>
* {{CHN}}: Variant [[Tip 56]].<ref name="miller2001">{{книга |заглавие=Illustrated directory of twentieth century guns |ссылка=http://books.google.com/?id=GgpRPgAACAAJ |isbn=978-1-84065-245-1 |язык=en |автор=D. M. O. Miller |день=31 |месяц=8 |год=2001}}</ref>
* {{COM}}<ref name="jones2009"/>
* {{CUB}}<ref name="jones2009"/>
* {{COD}}<ref name="jones2009"/>
* {{DJI}}
* {{DDR}}<ref name="popenker">[http://world.guns.ru/assault/as01-e.htm Modern Firearms – AK-47 AKM]. World.guns.ru (2011-01-24). Retrieved on 2011-03-14.</ref>
* {{EGY}}<ref name="jones2009"/>
* {{ERI}}<ref name="jones2009"/>
* {{GNQ}}<ref name="jones2009"/>
* {{ETH}}<ref name="jones2009"/>
* {{GAB}}<ref name="jones2009"/>
* {{GEO}}<ref name="jones2009"/>
* {{GHA}}
* {{GRC}}<ref>{{veb manbasi |url=http://www.kalibar.rs/code/navigate.php?Id=74 |title=Trojanski Konj za Teroriste |language=sr |author=Milosevic, Milan |year=2005 |publisher=Kalibar |accessdate=2009-04-04 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5rzTsOf8X?url=http://www.kalibar.rs/code/navigate.php?Id=74 |archivedate=2010-08-15 |deadlink=no }}</ref><ref>{{veb manbasi |url=http://www.astynomia.gr/images/stories/DOCS/Attachment11480_ENHMEROTIKO_EKAM_ENGL.pdf |title=Greece Ministry of Public Order Press Office: Special Anti-Terrorist Unit |year=July 2004 |publisher=http://astynomia.gr – Official Website of the Hellenic Police |accessdate=2009-09-27 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5rOg1WIHo?url=http://www.astynomia.gr/images/stories/DOCS/Attachment11480_ENHMEROTIKO_EKAM_ENGL.pdf |archivedate=2010-07-21 |lang=en |deadlink=yes }}</ref>
* {{GIN}}<ref name="jones2009"/>
* {{GNB}}<ref name="jones2009"/>
* {{GUY}}<ref name="jones2009"/>
* {{HUN}}<ref name="jones2009"/>
* {{IND}}<ref>{{veb manbasi|url=http://www.business-standard.com/india/news/maha%5Cs-elite-counter-terror-unit-force-one-becomes-operational/377563/|title=Maha's elite counter terror unit Force One becomes operational|accessdate=2010-07-05|publisher=Business Standard}}</ref>
* {{IRN}}<ref name="jones2009"/>
* {{IRQ}}<ref name="washingtonpost"/><ref name="jones2009"/>
* {{ISR}}<ref name="jones2009"/>
* {{KAZ}}<ref name="jones2009"/>
* {{KEN}}
* {{KGZ}}<ref name="jones2009"/>
* {{LAO}}<ref name="jones2009"/>
* {{LBN}}<ref name="jones2009"/>
* {{LSO}}<ref name="jones2009"/>
* {{LBR}}<ref name="jones2009"/>
* {{LBY}}<ref name="jones2009"/>
* {{MKD}}<ref>[http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2006/10/12/feature-03 Macedonian military police, US National Guard conduct joint manoeuvres]. SETimes.com. Retrieved on 2011-03-14.</ref>
* {{MDG}}<ref name="jones2009"/>
* {{MLI}}<ref name="jones2009"/>
* {{MLT}}: Variant [[Tip 56]].<ref name="jones2009"/>
* {{MRT}}
* {{MDA}}<ref name="jones2009"/>
* {{MAR}}<ref name="jones2009"/>
* {{MNG}}<ref name="jones2009"/>
* {{MOZ}}<ref name="jones2009"/>
* {{MMR}}
* {{NAM}}<ref name="jones2009"/>
* {{NER}}
* {{NGA}}
* {{PRK}}: Variant Tip 58.<ref name="jones2009"/>
* {{PAK}}: Variant [[Tip 56]].<ref>[http://www.pakdef.info/pakmilitary/army/regiments/ssg.html Pakistan Military Consortium] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110515155011/http://www.pakdef.info/pakmilitary/army/regiments/ssg.html |date=2011-05-15 }}. www.PakDef.info (1989-05-29). Retrieved on 2011-03-14.</ref>
* {{PAL}}<ref>[http://www.nytimes.com/2008/09/06/world/middleeast/06mideast.html Israel Aids Palestinians With Arms], New York Times. September 5, 2008.</ref>
* {{PER}}<ref name="jones2009"/>
* {{PHL}}<ref>{{veb manbasi|url=http://www.pia.gov.ph/?m=12&sec=reader&rp=1&fi=p060902.htm&no=3&date=09/02/2006|title=Santiago city forms SWAT team to combat crime|accessdate=2010-02-01|publisher=Philippine Information Agency|date=2006-09-02}}</ref>
* {{POL}}<ref name="popenker"/>
* {{QAT}}<ref name="jones2009"/>
* {{COG}}<ref name="jones2009"/>
* {{ROD}}
* {{ROU}}<ref name="jones2009"/>
* {{RUS}}<ref name="jones2009"/>
* {{RWA}}
* {{STP}}<ref name="jones2009"/>
* {{SAD}}<ref>[http://www.nickryan.net/articles/sahara.html Western Sahara – In the unforgiving deserts of south west Algeria, Nick Ryan meets the nomads fighting a 25 year battle.]</ref>
* {{SEN}}
* {{SRB}}<ref name="jones2009"/>
* {{SYC}}<ref name="jones2009"/>
* {{SLE}}<ref name="jones2009"/>
* {{SOM}}<ref name="jones2009"/>
* {{ZAF}}
* {{SSD}}
* {{URS}}<ref name="miller2001"/>
* {{LKA}}: Variant [[Tip 56]].<ref name="jones2009"/>
* {{SDN}}<ref name="jones2009"/>
* {{SUR}}<ref name="jones2009"/>
* {{SYR}}<ref name="jones2009"/>
* {{TJK}}<ref name="jones2009"/>
* {{TZA}}<ref name="jones2009"/>
* {{TGO}}<ref name="jones2009"/>
* {{TKM}}<ref name="jones2009"/>
* {{TUR}}<ref name="jones2009"/>
* {{UGA}}<ref name="jones2009"/>
* {{ARE}}<ref name="jones2009"/>
* {{UKR}}<ref name="jones2009"/>
* {{UZB}}<ref name="jones2009"/>
* {{VNM}}<ref name="miller2001"/>
* {{YEM}}<ref name="jones2009"/>
* {{YUG}}<ref name="popenker"/>
* {{ZMB}}<ref name="jones2009"/>
* {{ZWE}}<ref name="jones2009"/>}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==

* Наставление по стрелковому делу. 7,62-мм автомат Калашникова (АК). Изд. 2-е. — М.: Военное издательство Министерства обороны СССР, 1960.
* Наставление по стрелковому делу. 7,62-мм модернизированный автомат Калашникова (АКМ и АКМС). 3-е изд. — М.: Военное издательство Министерства обороны СССР, 1970.
* Монетчиков С. Б. История русского автомата. — СПб.: Атлант, 2005. ISBN 5-98655-006-4
* Кристофер Чиверс. АК-47 и эволюция войны. 2010.
* Малимон А. А. Отечественные автоматы (записки испытателя-оружейника), М. Типография ВА РВСН им. Петра Великого, 1999.



[[Turkum:Harbiy texnika]]