7,62 мм Калашников автомати (АК) (қуролли кучларга фойдаланишга топширилгунга қадар у АК эди, АК-46 билан адаштирмаслик керак) - 1949-йилда СССР томонидан қуролли кучларга қабул қилинган автомат ; ГРАУ индекси - 56-А-212. У 1947-йилда М. Т. Калашников томонидан АК-46 синовларида муваффақияцизликка учраганидан сўнг, А. А. Булкин томонидан ишлаб чиқилган АБ-46 автомати асосида ишлаб чиқилган.

Автомат Калашников
калибр 5,45 мм 1974-йил нусхаси
(АК-74)
AK47
Тури автомат
Давлат Sovet Ittifoqi
Хизмат тарихи
Ишлатилган йиллари 1974-йилдан бери
Қуролли кучларида қаранг Эксплуатант-давлатлар
Урушлар ва тўқнашувлар Афғон уруши (1979—1989)
Никакарагуа фуқоролар уруши
СССРдан кейинги ҳудудлардаги иссиқ нуқталар
Ироқ уруши
Суриядаги фуқоролар уруши
Афғонистондаги уруш (2001—2021)
Ишлаб чиқарилиш тарихи
Конструктор Михаил Тимофеевич Калашников
Ислаб чиқарилган 1974-йил
1991-йил (АК-74М)
Ислаб чиқарувчи Инжев машинасозлик заводи
Ислаб чиқарилган йиллари 1974 — ҳозирги пайитгача
Экземпляр нархи 35 000 рублга яқин
Вариантлари қаранг Вариантлар ва модернизациялар
Тавсифи
Оғирлиги

3,3 / 3,6 (патронларсиз / патронлар билан)
3,2 / 3,5 (АКС-74 патронларсиз / патронлар билан)
5,9 (АК-74Н патронлар билан, тунги мўлжали билан)
5,8 (АКС-74Н патронлар билан, тунги мўлжали билан)[1]
3,6 / 3,9 (АК-74М патронларсиз / патронлар билан)
5,8 (АК-74М патронларсиз, НСПУМ тунги мўлжали билан)
5,7 (АК-74М патронларсиз, НСПУ-3 тунги мўлжали билан)[2]
0,23 — бўш магазин

0,32 — пичоқча 6х4
Узунлиги

940 / 1089 (пичоқчасиз /
пичоқча билан)
940 / 700 (АКС-74 қўйилган /
қўйилмаган приклад)

943 / 704 (АК-74М қўйилган /
қўйилмаган приклад)
Ствол узунлиги 372 — учининг нарезли қисми
415 — ДТКсиз 485 ДТК билан
Эни 70 (АК-74М)
121 (НСПУМ тунги мўлжали билан)
140 (НСПУ-3 тунги мўлжали билан)[2]
Баландлиги 195 (АК-74М)
282 (НСПУМ тунги мўлжали билан)
310 (НСПУ-3 тунги мўлжали билан)[2]
Патрон 5,45×39 мм (қаранг Патронлар)
Калибр 5,45
Ишлаш принципи порох газлари чиқарилиши
буриладиган затвор
Ўт очиш тезлиги,
ўт оч./дақ.
~600[1]
ўқнинг
бошланғич тезлиги, м/с
910[2]
Мўлжалга олиш узоқлиги, м 1000 (очиқ мўлжал)
300 (тунги мўлжали)[2]
Максимал
узоқлиги, м
3150 (ўқ парвози)[1]
Ўқдори таминоти коробкали секторли 30 патронга магазин (45 патронли РПК-74 магазинларини ва 60 патронли магазинларни ишлатиш имконияти бор)
Мўлжал ўзгартириладиган очиқ, оптик мўлжал маҳкамланиши назарга олинмаган (АК-74М, АК-74Н, АКС-74Н лардан ташқари)

АК ва унинг модификациялари дунёдаги энг кенг тарқалган ўқотар қуроллар бўлиб, у Гиннеснинг рекордлар китобига киритилган : бу автоматнинг 100 миллиондан ортиқ доналари мавжуд, у дунёнинг 106 мамлакатида хизмат қилади[3].

Ушбу турдаги (шу жумладан лицензияланган ва лицензиясиз нусхалари, шунингдек, АК асосидаги учинчи томон ишланмалари) дунёдаги барча ўқотар қуролларнинг 1/5 қисмини ўз ичига олади.

7,62 мм калибрли Калашников автомати асосида турли калибрли ҳарбий ва фуқаролик ўқотар қуроллар оиласи, шу жумладан АКМ ва АК74 автоматлари ва уларнинг модификациялари, Калашников қўл пулемёти, карбинлар ва "Сайга" силлиқ стволли қуроллар ва бошқалар яратилди, шу жумладан СССР ва чет элларда.

2013 йилда Россия Федерацияси Қуролли Кучларининг захирадаги ва қуролланишдаги Калашников автоматининг барча турларининг умумий сони 17 000 000 донани ташкил этди[4].

Яратилиши ва ишлаб чиқаришга йўлга қўйиш

Совет қуролли кучлари учун автоматни яратиш бўйича ишларнинг бошланиши 1943-йил 15-июлда СССР Мудофаа халқ комиссарлиги қошидаги Техник кенгашнинг йиғилиши бўлиб, унда қўлга олинган немис МКб.42 (Ҳ) (келажакдаги СтГ-44 прототипи) автоматини ўрганиш натижаларига кўра дунёдаги биринчи оммавий оралиқ 7,92 мм патронли 7,92 × 33 мм, калибрли Курз, шунингдек, Ленд-лиз орқали етказиб берилган Америка енгил самозарядли 30 Cарбине патронли М1 Cарбине (Гаранд) карабини 7,62 × 33 мм калибрли, учун , қурол-яроғнинг янги йўналишининг катта аҳамияти ҳақида ғоя ва немис патронига ўхшаш "қисқартирилган" патронни зудлик билан ишлаб чиқиш зарурати ҳақида савол қўйилди, шунингдек, бунинг учун қурол ҳам.

Янги патроннинг биринчи намуналари йиғилишдан кейин бир ой ичида ОКБ-44 да яратилди ва унинг синов-саноат ишлаб чиқарилиши 1944-йил март ойида бошланди. На СССР на Ғарб Тадқиқотчилар муомалада бўлган версия: бу патрон тўлиқ ёки қисман олдинги немис экспериментал ишланмаларидан кўчирилган (хусусан, 7,62 × 38,5 мм калибрли Геcо патрони деб номлашган); версиянинг ҳақиқий тасдиғини топмадилар. Совет томони бундай ўзгаришлардан хабардор бўлганми ёки йўқми, ҳатто маʻлум ҳам эмас.

1943-йил ноябр ойида Н. М. Элизаров ва Б. В. Сёмин томонидан ишлаб чиқилган янги 7,62 мм оралиқ патрон учун чизмалар ва техник спецификациялар янги қурол комплексини ишлаб чиқишда иштирок этган барча ташкилотларга юборилди. Ушбу босқичда у 7,62х41 мм калибрга эга эди, аммо кейинчалик қайта ишланди ва сезиларли даражада ўзгартирилди, бунда патронлар 7,62х39 мм га ўзгартирилди.

АК ва СКС

Бир оралиқ патрон остидаги янги қуроллар комплексига автомат, шунингдек, самозаряд ва самозаряд бўлмаган магазинли карабинлар ва қўл пулемёти кириши керак эди. Ишлаб чиқилган қурол пиёда аскарларига тахминан 400 м масофада самарали ўқ отиш имкониятини бериши керак эди, бу пистолет-пулемёт тегишли кўрсаткичидан ошиб кетар эди ва ҳаддан ташқари оғир, кучли ва қиммат милтиқ ва пулемёт ўқ-дорилари учун қуроллардан унчалик кам эмас эди. Бу унга тўппонча ва милтиқ патронларини қўллаган ва Шпагин ва Судаэв пистолет-пулемётларини ўз ичига олган, Мосин магазинли самозаряд бўлмаган милтиғи ва унинг асосидаги магазинли карабинларнинг бир нечта моделларини ўз ичига олган, Токарев самозаряд милтиғи, шунингдек, турли хил тизимларнинг пулемётлари, Қизил Армияга хизматдаги индивидуал ўқотар қуролларнинг бутун арсеналини муваффақиятли алмаштиришга имкон берди.

Кейинчалик, концепциянинг яққол эскирганлиги сабабли магазинли карбин ишлаб чиқиш тўхтатилди; аммо, СКС самозаряд карабин (Симонов самозаряд карабини) кам вақт давомида (1970-йилларнинг бошларига қадар) ишлаб чиқарилди, чунки автоматга қараганда анча паст жанговар сифатларга ва технологияга эга эди, Дегтярев РПД пулемёти эса кейинчалик (1961) автомат - РПК (Калашников қўл пулемёти) билан кенг бирлаштирилган моделга алмаштирилди.

Автоматнинг ўзини ишлаб чиқишга келсак, у бир неча босқичлардан ўтди ва турли хил конструкторларнинг кўплаб тизимлар иштирок этган бир қатор танловларни ўз ичига олди.

1944-йилда синов натижаларига кўра, А. И. Судаев томонидан ишлаб чиқилган АС-44 автомати қайта ишлаб чиқишга саралаб олинди. У қайта ишлаб чиқилди ва кичик серияларда чиқарилди, уларнинг ҳарбий синовлари келгуси йилнинг баҳор ва ёз ойларида ГСОВГда, шунингдек СССР ҳудудидаги бир қатор бўлинмаларда ўтказилди. Ижобий шарҳларга қарамай, армия раҳбарияти қурол массасини камайтиришни талаб қилди.

Конструкцияси ва ишлаш принципи

АК автоматикаси ствол деворидаги тешикдан чиқарилган порох газларининг энергияси туфайли ишлайди
Автоматлар деталлари ажратилганда:
юқоридаги - М16 ,
пастдаги - АКМС

Дунёда ишлатилиши

Калашников автоматларининг тарқалиш географияси:
  АК эксплуатантлари
  АК асосида озининг моделларини чиқараётган/чиқарган давлатлар
  фақат модернизацияланган автомат эксплуатантлари

СССР ҳукумати, ҳеч бўлмаганда, сўз билан айтганда, "социализм ишига" содиқлигини эʻлон қилган ҳар бир кишига автоматларни бажонидил етказиб берар эди. Натижада, баʻзи учинчи дунё мамлакатларида АК тирик товуқдан арзонроқдир. Буни дунёнинг деярли ҳар қандай иссиқ нуқтасидан олинган ҳисоботларда кўриш мумкин. АК дунёнинг элликдан ортиқ давлатларининг мунтазам армиялари, шунингдек, кўплаб норасмий гуруҳлар, шу жумладан террористик гуруҳлар томонидан қўлланади. Бундан ташқари, "қардош давлатлар" АК ишлаб чиқариш учун бепул лицензия олдилар, масалан, Болгария, Венгрия, Шарқий Германия, Хитой, Полша, Шимолий Корея ва Югославия. АК билан ишлашни ўрганиш кўп вақт талаб қилмайди (автоматдан фойдаланиш бўйича тўлиқ армия курси атиги 10 соатни ташкил қилади).

Биринчи жанговар фойдаланиш

Жаҳон миқёсида АК дан оммавий жанговар фойдаланишнинг биринчи ҳолати 1956 йил 1-ноябрда Венгриядаги қўзғолонни бостириш пайтида содир бўлган.

АК, шунингдек, Ветнам урушининг рамзларидан бирига айланди, уруш давомида Шимолий Ветнам армияси аскарлари ва Ветконг партизанлари томонидан кенг қўлланган.

Афғонистондаги уруш АКнинг дунё бўйлаб тарқалишини тезлаштирди. Энди автомат билан исёнчилар ва террорчилар қуролланган эдилар. Марказий разведка бошқармаси мужоҳидларга, Покистон орқали асосан, Хитойда ишлаб чиқарилган (ХХРда, АК Тйпе 56 белгиси остида лицензия бўйича жуда кўп миқдорда ишлаб чиқарилган) Калашников автоматлари билан сахийлик билан таʻминлади. АК арзон ва ишончли қурол эди, шунинг учун АҚШ уни афзал кўрди.

Совет қўшинлари олиб чиқилишидан олдин ҳам Ғарб оммавий ахборот воситалари минтақадаги АКларнинг кўплигига эʻтибор қаратди ва "Калашников маданияти" тушунчаси лексиконга кирди. 1989-йил 15-февралда сўнгги совет қўшинлари Афғонистонни тарк этгач, мужоҳидларнинг ривожланган қурол-яроғ инфратузилмаси йўқолмади, аксинча, минтақа иқтисодиёти ва маданиятига интеграция қилинди. Афғон мужоҳидлари етакчиси Аҳмад Шоҳ Мас’уд, “Сиз қайси қуролни афзал кўрасиз? ” дега саволга, “Калашников, албатта” деб жавоб берди[5].

НАТО қўшинлари Афғонистонга киритилгач, америкаликлар Марказий разведка бошқармаси мужоҳидлар учун сотиб олган бир хил АКларга дуч келишга мажбур бўлди. Wашингтон Пост газетасига кўра, афғонистонлик ўспирин томонидан Калашников автоматидан отиб ўлдирилган 1-даражали сержант Натан Росс Чепмен бу урушда душман ўтидан ҳалок бўлган биринчи америкалик бўлди (иCасуалтиэс.орг мустақил интернет сайтига кўра, Афғонистонда душман ўтидан ҳалок бўлган биринчи америкалик Жонни Спенн эди[6]).

Коалиция ҳарбий кучларини ҳайратда қолдирган ҳолда, янги ташкил этилган Ироқ армиясининг аскарлари АК-ларни талаб қилиб, Америка М16 ва М4 ларини қўлга олишдан бош тортишди. Вақтинчалик коалиция маʻмуриятининг катта маслаҳатчиси Валтер Б. Слоcомбе нинг сўзларига кўра:

"12 ёшдан ошган ҳар бир ироқлик уни ажратиб олиши ва кўзлари юмилган ҳолда йиғиши ва жуда яхши отиши мумкин".

Посцовет даври

СССР парчаланганидан сўнг, Варшава шартномасининг кўплаб мамлакатлари ўз арсеналларини сотишни бошладилар, аммо бу АК нархининг пасайишига олиб келмади. 1980-1990-йиллар охирида автомат нархининг тахминан 1100 доллардан 800 долларгача сезиларли пасайиши фақат Яқин Шарқда содир бўлди, Осиё ва Америкада нархлар ҳатто ошди (тахминан 500 доллардан 700 долларгача бўлган оралиқда) лекин Шарқий Европада ва Африкада улар деярли ўзгармади ($200-300 оралиғида).

Тасвирлари

Эксплуатант-давлатлар

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Руководство по 5,45-мм автомату Калашникова (АК-74, АК-74С, АК-74Н, АКС-74Н) и 5,45-мм ручному пулемёту Калашникова (РПК-74, РПКС-74, РПК-74Н, РПКС-74Н) — М.: Военное издательство Министерства обороны СССР, 1982
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Описание АК-74М (Wайбаcк Мачине сайтида 2009-03-30 санасида архивланган) на сайте производителя
  3. ↑ „20 фактов об автомате Калашникова“ (ру). РИА Новости (2009-йил 10-ноябр). Қаралди: 2021-йил 30-сентябр.
  4. ↑ „17 миллионов автоматов Калашникова находится на складах Минобороны“ (ру). Московское информационное радио Cитй ФМ (2013-йил 28-феврал). 2014-йил 2-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-март.
  5. ↑ Жонес, Кент „Афгҳанистан“, . Пҳйсиcал эвиденcе: селеcтед филм cритиcисм(Инглизча), Wеслеян филм. Миддлетоwн, CТ: Wеслеян Университй Пресс, 2007 — 119-бет. ИСБН 0-8195-6844-9. 
  6. ↑ „иcасуалтиэс.орг“. 2013-йил 9-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 8-июн.
  7. ↑ 7,0 7,1 Каҳанер, Ларрй. „Wеапон Оф Масс Деструcтион“ (2006-йил 26-ноябр). Қаралди: 2010-йил 3-апрел.
  8. ↑ 8,00 8,01 8,02 8,03 8,04 8,05 8,06 8,07 8,08 8,09 8,10 8,11 8,12 8,13 8,14 8,15 8,16 8,17 8,18 8,19 8,20 8,21 8,22 8,23 8,24 8,25 8,26 8,27 8,28 8,29 8,30 8,31 8,32 8,33 8,34 8,35 8,36 8,37 8,38 8,39 8,40 8,41 8,42 8,43 8,44 8,45 8,46 8,47 8,48 8,49 8,50 8,51 8,52 8,53 8,54 8,55 8,56 8,57 8,58 8,59 8,60 8,61 8,62 8,63 8,64 8,65 8,66 8,67 8,68 8,69 8,70 8,71 8,72 Жане'с Инфантрй Wеапонс 2009–2010, 35, Жане'с Информатион Гроуп, 2009. ИСБН 978-0-7106-2869-5. 
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 Д. М. О. Миллер. Иллустратед диреcторй оф тwентиэтҳ cентурй гунс, 2001. ИСБН 978-1-84065-245-1. 
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 Модерн Фиреармс – АК-47 АКМ. Wорлд.гунс.ру (2011-01-24). Ретриэвед он 2011-03-14.
  11. ↑ Милосевиc, Милан. „Трожански Конж за Терористе“ (ср). Калибар (2005). 2010-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 4-апрел.
  12. ↑ „Греэcе Министрй оф Публиc Ордер Пресс Оффиcе: Спеcиал Анти-Террорист Унит“ (эн) (деадлинк). ҳттп://астйномиа.гр – Оффиcиал Wебсите оф тҳе Ҳеллениc Полиcе (Жулй 2004). 2010-йил 21-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 27-сентябр.
  13. ↑ „Маҳа'с элите cоунтер террор унит Форcе Оне беcомес оператионал“. Бусинесс Стандард. Қаралди: 2010-йил 5-июл.
  14. ↑ Маcедониан милитарй полиcе, УС Натионал Гуард cондуcт жоинт маноэуврес. СЕТимес.cом. Ретриэвед он 2011-03-14.
  15. ↑ Пакистан Милитарй Cонсортиум (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-05-15 санасида архивланган). www.ПакДеф.инфо (1989-05-29). Ретриэвед он 2011-03-14.
  16. ↑ Исраэл Аидс Палестинианс Wитҳ Армс, Неw Ёрк Тимес. Септембер 5, 2008.
  17. ↑ „Сантиаго cитй формс СWАТ теам то cомбат cриме“. Пҳилиппине Информатион Агенcй (2006-йил 2-сентябр). Қаралди: 2010-йил 1-феврал.
  18. ↑ Wестерн Саҳара – Ин тҳе унфоргивинг десерц оф соутҳ wест Алгериа, Ниcк Рян меэц тҳе номадс фигҳтинг а 25 еар баттле.

Адабиётлар

  • Наставление по стрелковому делу. 7,62-мм автомат Калашникова (АК). Изд. 2-е. — М.: Военное издательство Министерства обороны СССР, 1960.
  • Наставление по стрелковому делу. 7,62-мм модернизированный автомат Калашникова (АКМ и АКМС). 3-е изд. — М.: Военное издательство Министерства обороны СССР, 1970.
  • Монетчиков С. Б. История русского автомата. — СПб.: Атлант, 2005. ИСБН 5-98655-006-4
  • Кристофер Чиверс. АК-47 и эволюция войны. 2010.
  • Малимон А. А. Отечественные автоматы (записки испытателя-оружейника), М. Типография ВА РВСН им. Петра Великого, 1999.