Abaqa: Versiyalar orasidagi farq
UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi | Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi. | ||
{{Shaxsiyat bilgiqutisi | |||
| ismi = | |||
| tasvir = AbaqaEnthroned.png | |||
| tasvir_eni = | |||
| izoh = | |||
| asl_ismi = <!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --> | |||
| tavallud_paytidagi_ismi = | |||
| tavallud_sanasi = <!-- {{tugʻilgan sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS}}--> | |||
| tavallud_joyi = | |||
| vafot_sanasi = <!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}--> | |||
| vafot_joyi = | |||
| fuqaroligi = | |||
| taʼlimi = | |||
| kasbi = | |||
| dini = | |||
| faoliyat_yillari = | |||
| asarlari = | |||
| boʻyi = | |||
| unvoni = | |||
| turmush_oʻrtogʻi = | |||
| bolalari = | |||
| otasi = | |||
| onasi = | |||
| qarindoshlari = | |||
| mukofotlari = | |||
| veb-sayt = <!-- {{URL|sayt havolasi}}--> | |||
| imzosi = | |||
}} | |||
'''Abaqa''', Abaqaxon ([[1234]].[[mart|3]], [[Moʻgʻuliston]] – [[1282]].[[1-aprel|1.4]], Shaxu) – [[elxon]], [[hulokuiylar|hulo-kuiylar]]dan boʻlgan [[Eron]] hukmdori ([[1265]]-1282). Eronga [[1256]]-yil [[ota]]si [[Huloku]] bilan birga kelgan. Otasi vafotidan soʻng elxon etib saylangan, lekin ulugʻ [[qoon]] [[Xubilay]] tomonidan faqat 5 yildan soʻnggina tasdiqlangan. [[Misr]] [[mamluklar]]i bilan olib borilgan [[urush]]ni besa-mara davom ettirgan. [[1266]]-yil A. Shimoliy dan [[Dashti Qipchoq]]dan boʻladigan hujumni qaytarish maqsadida [[Koʻra|Kura]] [[daryo]]sining shimoliy [[qirgʻoq|qirgʻogʻi]]da [[mudofaa devorlari|mudofaa devori]] bunyod etishga buyurgan; [[Kavkaz]] [[xalq]]lari uning [[vazir]]i Shamsiddin tomonidan [[1278]]-yil tobe ettirilgan. Umumiy dushmanni bartaraf qilish uchun Abaqa mamluklarning dushmanlari boʻlgan yevropalik [[xristianlik|xristianlar]] bilan aloqa bogʻlashga uringan; uning [[elchi]]lari [[1274]]-yil [[Lion]], [[1277]]-yil [[Rim]]da boʻlgan. [[Yevropa]]da bu saʼyhara-katlar xursandchilik bilan qabul qilingan. Abaqa [[Angliya]] [[qirol]]i [[Eduard|Eduard I]] (1274) va [[papalik|papalar]] Klement IV ([[1267]]), Grigoriy X (1274) va Nikolay III ([[1277]]) lardan [[noma]] olgan. A. 1265-yil [[yunonlar|yunon]] malikasiga uylangan. Biroq Misrga qarshi umumiy yurish amalga oshmagan. Mamluklar [[Kichik Osiyo]]ning bir qismini qisqa muddatga bosib olishga erishganlar (1277) va Elbiston yonidagi [[jang]]da [[moʻgʻullar|moʻgʻul]] [[qoʻshin]]yni tormor qilganlar. [[1280]]-yil moʻgʻullar [[Suriya]]ga bosib kirib [[Halab]]ni vayron etishgan. Biroq [[1281]]-yil Abaqaning ukasi [[Mangu Temur]] Xama va [[Hims|Xims]] oraligʻida mamluklardan qattiq zarbaga uchragan. Abaqa qoʻshinlari Sharqda aksincha muvaffaqiyatli kurash olib borganlar. [[1270]]-yil mamlakatga bostirib kirgan [[Baroqxon|Baroq]] boshchiligidagi [[Chigʻatoy ulusi]] qoʻshinlari [[Hirot]] yaqinida tormor etilgan. Bunday bosqinlarga barham berish uchun Abaqa [[1273]]-yil [[Movarounnahr]]dagi tartibsizliklardan foydalanib [[Buxoro]] shahrini vayron qilishni buyurgan<ref>Bartold V. V., Abaka, Sochineniya, t.7, M., 1971.</ref>. | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
{{OʻzME}} | |||
[[Turkum:Kishilar]] | |||
[[Turkum:Tarixiy shaxslar]] | |||
[[Turkum:Davlat yetakchilari]] | |||
[[Turkum:1234-yilda tugʻilganlar]] | |||
[[Turkum:1282-yilda vafot etganlar]] | |||
{{chala}} | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Abaqa | |
|---|---|
|
|
Abaqa, Abaqaxon (1234.3, Moʻgʻuliston – 1282.1.4, Shaxu) – elxon, hulo-kuiylardan boʻlgan Eron hukmdori (1265-1282). Eronga 1256-yil otasi Huloku bilan birga kelgan. Otasi vafotidan soʻng elxon etib saylangan, lekin ulugʻ qoon Xubilay tomonidan faqat 5 yildan soʻnggina tasdiqlangan. Misr mamluklari bilan olib borilgan urushni besa-mara davom ettirgan. 1266-yil A. Shimoliy dan Dashti Qipchoqdan boʻladigan hujumni qaytarish maqsadida Kura daryosining shimoliy qirgʻogʻida mudofaa devori bunyod etishga buyurgan; Kavkaz xalqlari uning vaziri Shamsiddin tomonidan 1278-yil tobe ettirilgan. Umumiy dushmanni bartaraf qilish uchun Abaqa mamluklarning dushmanlari boʻlgan yevropalik xristianlar bilan aloqa bogʻlashga uringan; uning elchilari 1274-yil Lion, 1277-yil Rimda boʻlgan. Yevropada bu saʼyhara-katlar xursandchilik bilan qabul qilingan. Abaqa Angliya qiroli Eduard I (1274) va papalar Klement IV (1267), Grigoriy X (1274) va Nikolay III (1277) lardan noma olgan. A. 1265-yil yunon malikasiga uylangan. Biroq Misrga qarshi umumiy yurish amalga oshmagan. Mamluklar Kichik Osiyoning bir qismini qisqa muddatga bosib olishga erishganlar (1277) va Elbiston yonidagi jangda moʻgʻul qoʻshinyni tormor qilganlar. 1280-yil moʻgʻullar Suriyaga bosib kirib Halabni vayron etishgan. Biroq 1281-yil Abaqaning ukasi Mangu Temur Xama va Xims oraligʻida mamluklardan qattiq zarbaga uchragan. Abaqa qoʻshinlari Sharqda aksincha muvaffaqiyatli kurash olib borganlar. 1270-yil mamlakatga bostirib kirgan Baroq boshchiligidagi Chigʻatoy ulusi qoʻshinlari Hirot yaqinida tormor etilgan. Bunday bosqinlarga barham berish uchun Abaqa 1273-yil Movarounnahrdagi tartibsizliklardan foydalanib Buxoro shahrini vayron qilishni buyurgan[1].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Bartold V. V., Abaka, Sochineniya, t.7, M., 1971.
| Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
| Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |