Abdirahman Ahmad Ali Tuur sahifasining manbasini koʻrish

{{Harbiy arbob
| ismi             = Abdirahman Ahmad Ali
| asl_ismi         = {{lang-ar|عبد الرحمن أحمد علي الطور}}<br />{{lang-so|Cabdiraxmaan Axmed Cali Tuur}}
| tugʻilgan_sanasi = 1931-yili 6-noyabr
| tugʻilgan_joyi = Burao shahri, Somaliland (Britaniya)
| vafot_sanasi = 2003-yil 8-noyabr (72 yosh)
| vafot_joyi = Somalilandning Burao shahri
| fuqaroligi = Somalilik
| turmush oʻrtogi = Kinsi Ibrahim Osman Basbas
| alma_mater = Exeter universiteti
}}
'''Abdirahman Ahmad Ali Tuur''' ({{lang-ar|عبد الرحمن أحمد علي الطور}}, {{lang-so|Cabdiraxmaan Axmed Cali Tuur}}) – 1991—1993–yillar davomida Somalilandning birinchi prezidenti boʻlgan [[Somalilar|somalilik]] siyosatchi hisoblanadi. Tuur 1990—1991–yillar oraligʻida [[Somali Milliy Harakati raisi]] sifatida tanilgan.

== Biografiyasi ==
Tuur 1931-yili 6-noyabrda [[Britaniyadagi Somaliland protektorati]]ning bir qismi hisoblangan [[Burao shahri]]da tavallud topgan. U ''Garhajilarning Muse Arreh'' kichik urugʻidan boʻlgan.

U Britaniyadagi Somaliland protektoratining birinchi oraliq maktabini tamomlagan eng yaxshi talabalardan biri hisoblanadi. 1948-yili [[Sudanga mashhur Xantob nomli oʻrta maktabi]]da taʼlim olish uchun stipendiya olgan. Keyin u Xantobda <nowiki/>[[:en:Jaafar_Nimeiry|Jaafar Nimeiry]], [[:en:Sadiq_al-Mahdi|Sadiq Al-Mahdi]] va [[Hasan Al-Turabi]] kabi Sudanning boʻlajak rahbarlari bilan uchrashib, ular bilan doʻstlashadi. Abdirahman sportda ham (ayniqsa, futbol va yengil atletikada), oʻqishda ham oʻzini koʻrsata olgan. Biroz vaqt oʻtib, Exeter universitetida taʼlim olish uchun qoʻshimcha stipendiya oladi.

Abdirahman Buyuk Britaniyadagi universitetni muvaffaqiyatli tamomlagandan soʻng, oʻz yurtiga qaytib keladi. U oʻz faoliyatini 1956-yili Boramada maʼmuriy xodim sifatida ishlashdan boshlaydi. 3 yildan soʻng (1959) tuman komissari (DC) lavozimiga tayinlanadi. 1961-yili Sharqiy mintaqa (Burao) gubernatori, 1964-yili esa Gʻarbiy mintaqa (Xargeysa) gubernatori etib saylanadi. Oʻsha yilning oʻzida Tashqi ishlar vazirligiga ishga joylashib, u yerda quyidagi diplomatik lavozimlarga tayinlanadi:

* Sudanda 1964—1968–yillari va 1970—1971–yillar davomida elchi
* Efiopiyada 1972—1977–yillar davomida elchi
* Sharqiy Germaniya 1978—1981–yillar davomida elchi
* BAA 1981—1983–yillar davomida elchi

Abdirahman Somalining sobiq prezidenti [[Siad Barre]] tomonidan oʻrnatilgan harbiy rejimni agʻdarishga harakat qilgan. Bunda, asosan, [[Isaaq urugʻi]]dan boʻlgan partizan kuchlaridan iborat [[Somali Milliy Harakatining]] (SNM) raisi etib tayinlanadi. Somali Milliy Harakatining tashkil etilish jarayonida ittifoqchi [[Konstitutsiya|konstitutsiyaga]] ega boʻlsa da, Somalining qolgan qismidan ajralib chiqishga urinadi. Keyin separatistik kun tartibi rejimini amalga oshira boshlaydi. Mahalliy maʼmuriyat Tuur boshchiligi bilan 1991-yili 18-mayda Somali shimoli-gʻarbiy hududlarini mustaqil deb eʼlon qiladi. Soʻng, u yangi tashkil etilgan [[Somalilandning]] birinchi prezidenti boʻlib, 1994-yili ''separatistik platformadan'' voz kechadi. Tuur bir vaqtning oʻzida hokimiyatning federal boshqaruv tizimi orqali Somalining qolgan qismi bilan kelishuvga erishishda ularni ommaviy izlash va himoya qilishni boshlaydi<ref name="Sqfirhbmsscf">{{Veb manbasi |url=http://wardheernews.com/Articles_2010/June/Buh/29_Somaliland_recognition_&_the_HBM-SSC_Factor.html |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120528122058/http://wardheernews.com/Articles_2010/June/Buh/29_Somaliland_recognition_%26_the_HBM-SSC_Factor.html |sarlavha=Somaliland's Quest for International Recognition and the HBM-SSC Factor |arxivsana=May 28, 2012}}</ref>. Bu bilan u boʻlinib chiqishga qarshi boʻlgan ''Isaaq aʼzolari''ning manfaatlarini himoya qilgan<ref name="Wessmifor">{{Kitob manbasi |last=Diedrich Westermann |first=Edwin William Smith, Cyril Daryll Forde |title=Africa, Volume 79, Issues 1-4 |year=2009 |publisher=Oxford University Press |page=259 |url=https://books.google.com/books?id=h_BEAQAAIAAJ}}</ref>. Shuningdek, u qoʻshimcha tarzda janubiy hududlarda [[UNOSOM]] tinchlik oʻrnatish boʻyicha missiyaga maʼlum darajada yordam beradi.

== Oʻlimi ==
Tuur 2003-yil 8-noyabrda 72 yoshida vafot etib, [[Somalilend|Somalilandning]] [[Burao shahri]]ga dafn qilinadi<ref name="auto">{{Veb manbasi |url=http://hadhwanaagnews.ca/detail.aspx?id=157079 |sarlavha=Archived copy |qaralgan sana=2018-06-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180623061308/http://hadhwanaagnews.ca/detail.aspx?id=157079 |arxivsana=2018-06-23}}</ref>.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

=== Havolalar ===

* [http://www.worldstatesmen.org/Somalia.html Somali] – ''Worldstatesmen.com''
* [https://web.archive.org/web/20080315101130/http://www.crisisgroup.org/home/index.cfm?id=4200 „Somaliland: urushsiz boshqa Somali“], Suliman Baldo „The Nation“ (Nayrobi), 2006-yil 30 iyun, The Nation (Nayrobi)
* [https://web.archive.org/web/20070221042048/http://www.etext.org/Politics/Somalia. News. Update/Volume.3/snu-03.016 BAŞ KOTIB HISOBOTI, ABDIRAHMAN „TUUR“, VA SOMALILAND], SOMALIYA News Update, 3-jild, № 16, 28-may, 1994-yil. ISSN 1103-1999
[[Turkum:2003-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1931-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Somalilandning XX asr prezidentlari]]
[[Turkum:Burao aholisi]]
[[Turkum:Ikkinchi jahon urushida Britaniyaning Somaliland aholisi]]
[[Turkum:Somaliland siyosatchilari]]
[[Turkum:Somaliland vitse-prezidentlari]]
[[Turkum:Somaliland prezidentlari]]
[[Turkum:Somali milliy harakati]]
[[Turkum:Somali milliy harakati raislari]]