Abdullatif Lutfiy al-Xarputiy sahifasining manbasini koʻrish

{{Dindor biografiyasi bilgiqutisi
| religion           = [[Islom]]
| name               =  
| birth_date         = milodiy 1842-yil 
| birth_place = [[Xarput]]
| death_date         = milodiy 1916-yil 
| death_place        = [[Istanbul]]
| known_for          = kalom ilmi [[olim]]i
}}

'''Abdullatif Lutfiy al-Xarputiy''' ({{lang-ar|عبد اللطیف لطفی الخرپوتی}} – kalom ilmi [[olim]]i.

== Hayoti ==
Hayoti haqida maʼlumotlar oz. Abdullatif Lutfiy al-Xarputiy 1842-yilda hozirgi [[Turkiya]]ning ikki ming yillik tarixga ega boʻlgan Xarput shahrida tugʻilgani uchun „''al-Xarputiy''“ nisbasi bilan tanilgan. Ilk sabogʻini yaqin qarindoshi boʻlgan [[muftiy]] Umar Naimiydan olgan. Keyinchalik Istanbul shahriga safar qilib, u yerdagi Fotih [[madrasa]]sida tahsil oladi. Madrasadagi taʼlimni tamomlaganidan soʻng, [[Adana]] shahriga koʻchib oʻtadi. Bir muddat u yerda [[mudarris]]lik qiladi va oʻsha yerda oila quradi. Soʻng oilasi bilan Istanbulga qaytadi va [[Boyazid masjidi]] imom-xatibi hamda „Majlisi tadqiqoti shar’iyya“ aʼzoligiga tayinlanadi. 1891-yilda miloddan avvalgi 315-yilda [[Makedoniya (qadimgi davlat)|Makedoniya]] shohi [[Kassandr]] tomonidan asos solingan [[Saloniki]] shahriga ketadi va oʻn yil oʻsha yerda qoladi. U yerda boʻlgan vaqtida koʻplab mahalliy [[mutasavvif]] olimlar bilan ilmiy suhbat qurgani haqida maʼlumotlar mavjud.

Abdullatif Lutfiy al-Xarputiy 1901-yilda Istanbulga qaytadi. Oʻsha yili Usmoniyya [[Dorilfunun|dorulfununiga]] kalom ilmi [[mudarris]]i etib tayinlanadi. U dorulfununda ish boshlagan yili ilmiy darajaga ega boʻlishi bilan birga „Madrasa al-voʻiziyn“da ham kalom ilmidan dars beradi. Abdullatif Lutfiy al-Xarputiy 1910-yilda [[haj]] ziyoratiga boradi. U yerda uning [[Arab tili|arab]] tilida aytgan vaʼzlari olimlar tomonidan yuksak baholanadi.

== Vafoti ==
Abdullatif Lutfiy al-Xarputiyning vafot tarixi manbalarda turlicha koʻrsatilgan. Ulardan biri - Husayn Vassofning „''Safinai avliyo''“ asarida olimning [[qabr]] toshidagi bitikka asoslanib, vafot sanasini 1332-hijriy yil deb qayd etilgan. Qabri Istanbuldagi Markaz afandi [[qabriston]]ida.

== Asarlari ==

* „''Majālis al-anvār al-ahadiyya va majāmi’ al-asrār al-Muhammadiyya''“. Eʼtiqodiy va amaliy masalalarga oid, [[oyat]] va [[hadis]]lar asosida yaratilgan ushbu asarni muallif 1889-yilning avgust oyida yozib tugatgan. 38 bobdan iborat mazkur asar arabiy matnlar va turkiy izohlardan iborat.
* „''Tanqūh al-kalām fū aqāid ahl al-islām''“. Dorulfunun va Madrasa al-voʻiziynda kalom ilmidan dars bergan yillarida yozgan eng muhim tadqiqoti. Kalom ilmiga oid arab tilidagi ushbu asar bir [[muqaddima]], uch [[boʻlim]] va [[xotima]]dan iborat.
* „''Takmila tanqūh al-kalām''“. Yuqorida zikr qilingan asarga [[ilova]] sifatida yozilgan.
* Shuningdek, „''Tarūx ’ilm kalām''“ nomli [[muqaddima]], 4 boʻlim va bir necha fasldan iborat asar ham unga [[nisbat]] berilgan''<ref>{{Kitob manbasi|title=Ислом энциклопедияси|year=2020-yil|language=[[oʻzbek tili|oʻzbekcha]],|isbn=978-9943-59-267-4}}</ref>.

== Adabiyotlar ==
* Metin Yurdagür. „''Harpûtî, Abdüllatif“.  TDV İA''. – İstanbul: 1997. XVI, 235-237;
* İbrahim Hakkı Aydın. „''Abdullâtif Harputî''“, ''Yeni Türk İslâm Ansiklopedisi''. – İstanbul: 1995. 17-20.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Islom ensiklopediyasi}}

{{no iwiki}}

[[Turkum:Tarixiy shaxslar]]
[[Turkum:1842-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Turkiyada tugʻilganlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar]]


{{Islom-shaxsiyat-stub}}