Aberdin arxitekturasi sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:North_of_Scotland_Bank,_5_Castle_Street,_Aberdeen,_Archibald_Simpson,_1839-42.jpg|right|thumb| Archibald Simpson tomonidan Shotlandiyaning eski shimoliy banki Castlegatedan koʻrilgan]]
[[Fayl:CentralLibrary-10377-Lizzie.jpg|right|thumb| Markaziy kutubxona]]
[[Fayl:Aberdeen_St_Mark's._A_Marshall_Mackenzie_(1847-1933),_1892,_photo_jc_2010.jpg|right|thumb| Avliyo Mark cherkovi, Rosemount viadukti]]
[[Fayl:Aberdeen_Marischal_College.jpg|right|thumb| Marischal kolleji]]
'''Shotlandiyaning Aberdin shahri arxitekturasi''' asosiy qurilish materiali sifatida [[granit]]dan foydalanish bilan mashhur. Shahar va uning atrofida qazib olingan tosh [[Aberdin]]ga quyoshda porlab turgan toshdagi [[Slyudalar|slyudadan]] keyin ''"Granit shahar''" nomini bergan.

Qattiq kulrang tosh eng bardoshli materiallardan biri boʻlib, nima uchun shahar binolari yangi huddi tozalangandek koʻrinishini tushuntirishga yordam beradi. [[Qumtosh]] kabi kamroq bardoshli tosh ishlatilgan boshqa [[Shotlandiya]] shaharlaridan farqli oʻlaroq, Aberdindagi binolar ob-havoga juda bardoshli hisoblanib, juda kam parvarish talab qiladi.

== Union koʻchasi ==
Union Street 1.3 km, 21m kenglikdagi koʻcha boʻlib, dastlab asosiy doʻkonlar va jamoat binolarining koʻpchiligi, barchasi granitdan iborat edi.

Koʻchadagi diqqatga sazovor binolar orasida Town and County Bank, Music Hall, Trinity Hall ajralib turadi. Ular 1398 va 1527-yillarda qurilgan.

Qal’a koʻchasida, Union koʻchasining sharqiy tomonidagi davomi boʻlgan bu koʻchada shahar kengashining shtab-kvartirasi boʻlgan yangi Town House deb ataluvchi bino joylashgan. Peddi va Kinner tomonidan loyihalashtirilgan va 1868-1874-yillar oraligʻida qurilgan bu Shotlandiyadagi eng ajoyib granit binolardan biri boʻlib, Aberdin va Flandriya oʻrtasidagi yaqin savdo aloqalarini eʼtirof etgan holda Flamand-Gotik uslubida qurilgan.
[[Fayl:Town_House,_top_of_West_Tower,_Aberdeen,_Peddie_and_Kinnear,_1868-74,_photo_Jane_Cartney_2010.jpg|right|thumb| Yangi shahar uyining gʻarbiy minorasi]]
Qal’a koʻchasi va King koʻchasining burchagida Aberdinda tugʻilgan arxitektor Archibald Simpson tomonidan Shotlandiyaning shimoliy banki joylashgan. Toʻrtta gigant tartibli kompozit ustunli burchakli kirish eshigi va tepasida Ceres haykali boʻlgan ushbu bino hozirda oʻzining asl meʼmori nomi bilan ataladi.

== Castlegate ==
Castlegatening yuqori qismida oʻrta asrlardagi Aberdin qal’asi oʻrnida samarali qasr bilan qurilgan Najot armiyasi qal’asi joylashgan. Uning oldida 1686-yilda mahalliy arxitektor Jon Montgomeri tomonidan qurilgan Mercat Cross<ref name="27–28">{{Ensiklopediya manbasi|editor-first=Dale H.|editor-last=Hoiberg|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|title=Aberdeen|edition=15th|year=2010|publisher=Encyclopædia Britannica Inc.|volume=I: A-ak Bayes|location=Chicago, Illinois|isbn=978-1-59339-837-8|pages=[https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/27 27–28]|url=https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/27}}</ref> joylashgan.

Castlegate shuningdek, Aberdindagi eng qadimiy omon qolgan uylar joylashgan koʻchalaridan biridir. Ulardan baʼzilari <nowiki>XIII—XIV</nowiki> asrlarga tegishli hisoblanadi<ref name="27–28"/>. Ikkita uy, hozirda muzeyga aylangan ular Provost Skene uyi (1545) va Provost Rossning uyi (1593) ham aynan Castlegateda joylashgan.

== Rosemount Viyaduk ==
Viktoriya meʼmorchiligi davrida qurilgan viyaduk, granit binolarining ajoyib vakili boʻlib, shaharning diqqatga sazovor joyidir. 1892-yilda ochiq tanlov gʻolibi Aleksandr Braun loyihasi boʻyicha qurilgan boʻlib, uning xayrixohi [[Andrew Carnegie|Endryu Karnegi]] tomonidan ochilgan Markaziy kutubxona terasning gʻarbiy qismida joylashgan.

== Marischal kolleji ==
1906-yilda qirol Edvard VII tomonidan ochilgan Broad Streetdagi Marischal kolleji va Greyfriars Kirk dunyodagi ikkinchi eng katta granit bino boʻlib, Britaniyadagi Edvard meʼmorchiligining eng ajoyib namunalaridan biridir. Arxitektor Aleksandr Marshall Makkenzi, Elgin shahrida tugʻilgan, oʻzining materiali, oq granitni dahoning oʻziga xosligi bilan bino dizayniga moslashtirgan.

== Diniy binolar ==

=== Avliyo Nikolayning Kirk ===
Kirk Avliyo Nikolay, [[Shotlandiya]]dagi eng yirik cherkovlaridan biri boʻlib, Sharqiy va Gʻarbiy cherkovlarga boʻlingan<ref name="27–28"/>.

=== Avliyo Machar sobori ===
Avliyo Machar sobori <nowiki>XII</nowiki> asrda qurilishi boshlangan, Don daryosidan bir necha yuz yard uzoqlikda qurilishi uchun asrlar davom etgan. 1518-yilda Gavin Dunbar ikkita gʻarbiy shpil va janubiy transeptni qoʻshib, strukturani tugatdi. Yuqori gumbazli shiftlar va katta cherkov hovlisi bilan siz cherkovning hozirgi vayronaga aylangan eski qismlari qoldiqlarini koʻrishingiz mumkin.

== Turar-joy binolari ==
[[Fayl:Porthill_Court_(foreground)_and_Seamount_Courts.JPG|right|thumb| Seamount sudi va Porthill sudi (oldingi)]]
Ikkinchi jahon urushidan keyin Aberdinda koʻplab koʻp qavatli turar-joy binolari qurilgan. Shunisi eʼtiborga loyiqki, 1959-1977-yillarda qurilgan sakkizta minora bloklari „ajoyib meʼmoriy sifati va tarixiy qiziqishi“ tufayli 2021-yil yanvar oyida A darajasiga kiritilgan<ref>{{veb manbasi|sana=2021-01-18|sarlavha=Report of Handling|url=https://committees.aberdeencity.gov.uk/documents/s117788/Multis%20-%20App%202%20DesignationReportofHandling_InnerCityMultisAberdeen-Decision.pdf|kirish sanasi=2021-10-01|ish=Historic Environment Scotland|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211001121356/https://committees.aberdeencity.gov.uk/documents/s117788/Multis%20-%20App%202%20DesignationReportofHandling_InnerCityMultisAberdeen-Decision.pdf|arxivsana=1-oktabr 2021-yil}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2021/12/31/backlash-craziest-decision-tower-blocks-branded-eyesores-bestowed/|sarlavha=Backlash at ʻcraziest decision’ as tower blocks branded as eyesores bestowed with protected staus|ism=Daniel|muallif=Sanderson|nashriyot=Dailt Telegraph|sana=31-dekabr 2021-yil}}</ref>. Keyinchalik 3 ta minora, Hutcheon, Greig va Thistle sudlari va qolgan 5 tasining baʼzi interyerlarini roʻyxatdan olib tashlashni talab qilishdi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.historicenvironment.scot/about-us/news/listing-of-aberdeen-multi-storey-flats/|sarlavha=Listing of Aberdeen multi-storey flats|nashriyot=Historic Environment Scotland|sana=30-dekabr 2021-yil}}</ref>.

== Aberdindagi boshqa muhim binolar ==
Crown Streetdagi mason ibodatxonasi, oʻziga xos ochiq pedimentli buni boʻlib, Harbourne Maclennan, Jenkins va Marr tomonidan loyihasi ishlab chiqilgan va 1910-yilda qurilgan.
[[Fayl:Masonic_Temple,_Crown_Street,_Aberdeen,_first_floor_detail_main_facade,_Harbourne_Maclennan,_Jenkins_and_Marr,_1910.jpg|right|thumb| Ochiq pediment, Masonlar ibodatxonasi, Crown Street, 1910-yil.]]

== Koʻpriklar ==

=== Dee koʻprigi ===
Di koʻprigi 1832-yilgacha boʻlgan, shaharga janubdan Di daryosi boʻylab yagona kirish joyi edi. U ettita yarim doira qovurgʻali kamardan iborat. Bu koʻprik 1639-yilda Viscount Aboyne boshchiligidagi qoʻshin va Montrose Markiz boshchiligidagi Kovenantlar oʻrtasida jang boʻlgan joy edi.

=== Muqaddas Devenik koʻprigi ===
Muqaddas Devenik koʻprigi (mahalliy ''tilda Shakkin Briggie'' yoki ''Morison koʻprigi'' sifatida tanilgan) Di daryosini Ardodan Cultsgacha kesib oʻtuvchi [[osma koʻprik]] boʻlib, Jon Smit (meʼmor) tomonidan loyihalashtirilgan va 1837-yilda qurilgan. Hozirda qarovsiz qolgan.

=== Vellington koʻprigi ===
Vellington osma koʻprigi juda tor Di daryosidagi oʻtish joyidir. Dastlab kapitan Samuel Braun tomonidan lohihasi ishlab chiqilgan va 1831-yilda Kreyglug paromini almashtirish uchun ochilgan. Aberdin shahar kengashi muhandislari koʻprikni mustahkamladilar va saqlab qolishdi. Keyinchalik u 2000-yillarning oxirida jamoat koʻprigi sifatida qayta ochildi.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [http://www.scotcities.com/carnegie/early.htm Ilk Karnegi kutubxonalari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140810022518/http://www.scotcities.com/carnegie/early.htm |date=2014-08-10 }}

[[Turkum:Arxitektura]]