Absattar Derbisali sahifasining manbasini koʻrish

{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Absattar Bagisbaevich Derbisali
| tasvir                   = Absattar Derbisali.png
| tasvir_eni               =
| izoh                     = 
| asl_ismi                 = 
| tavallud_paytidagi_ismi  = 
| tavallud_sanasi          = 15-sentyabr 1947-yil
| tavallud_joyi            = [[ Tulkibosh]] tumani, [[Janubiy Qozogʻiston viloyati]], [[Qozogʻiston SSR]]
| vafot_sanasi             = 15-iyul 2021-yil
| vafot_joyi               = 
| fuqaroligi               = [[Qozogʻiston]]
| taʼlimi                  =
| kasbi                    =
| dini                     = [[islom]]
| faoliyat_yillari         =
| asarlari                 =
| boʻyi                    =
| unvoni                   =
| turmush_oʻrtogʻi         =
| bolalari                 =
| otasi                    =
| onasi                    =
| qarindoshlari            =
| mukofotlari              = [[Parasat ordeni|„Parasat“ ordeni]] (2004)<br>2-darajali „Baris“ ordeni (2009)<br>„Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligiga 10 yil“ yubiley medali (2001)<br>„Qozogʻiston Respublikasi Konstitutsiyasiga 10 yil“ yubiley medali(2005)<ref>[http://www.academy.kz/?f=show&ft=1&type=28&id=7950885691 7 sentyabrya v Dome Drujbi sostoyalas seremoniya nagrajdeniya Gosudarstvennimi nagradami]{{Недоступная ссылка|date=Июнь 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref><br>„Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ medali<ref>{{Veb manbasi |url=http://mitropolia.kz/ru/novosti/gosudarstvo/993-20let.html |sarlavha=Глава Православной Церкви Казахстана награждён медалью «20 лет независимости Республики Казахстан» |qaralgan sana=2013-12-12 |arxivsana=2017-10-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20171008222708/http://mitropolia.kz/ru/novosti/gosudarstvo/993-20let.html}}</ref><br>1-darajali Fan va sanʼat ordeni ([[Misr]], [[2002]], Qozogʻistonda arabshunoslik maktabini tashkil etishdagi xizmatlari, arab filologiyasi va islom fanlari sohasidagi fundamental ishlari uchun)<br>1-darajali „Al-Faxr“ ordeni ([[Rossiya]] Muftiylar Kengashi, 2007)<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.muslim.ru/1/news/1/340.htm |sarlavha=Торжества в Алма-Ате |qaralgan sana=2010-06-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20080104195348/http://www.muslim.ru/1/news/1/340.htm |arxivsana=2008-01-04}}</ref><br>„Orden Voskhodyashchego solntsa“ oltin nur koʻrinishidagi lentali medal<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.kz.emb-japan.go.jp/itpr_ja/00_000361.html |sarlavha=Награждение иностранных граждан орденами Японии весной 2019 года (награждение орденом г-на Абсаттара Дербисали) : Embassy of Japan in the Republic of Kazakhstan |nashriyot=www.kz.emb-japan.go.jp |qaralgan sana=2019-06-11}}</ref>
| veb-sayt                 = <!-- {{URL|sayt havolasi}}-->
| imzosi                   =
}}
'''Absattar Bagisbaevich Derbisali''' (15-sentyabr 1947-yil, [[Tulkibosh (tuman)|Tulkibosh tumani]], [[Turkiston (viloyat)|Janubiy Qozogʻiston viloyati]], [[Qozogʻiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Qozogʻiston SSR]] – 15-iyul 2021-yil) – [[qozoq]] diniy arbobi, [[diplomat]], sharqshunos [[1947|olim]]. Absattar Derbisali [[filologiya]] fanlari doktori, [[professor]], Qozogʻiston Oliy maktabi Fanlar akademiyasining akademigi hisoblanadi. U, shuningdek, birinchi darajali maslahatchi diplomatik darajasiga ham ega boʻlgan. 2000-yil 24-iyundan 2013-yil 19-fevralgacha [[Qozogʻiston|Qozogʻiston]] oliy muftiysi, [[Markaziy Osiyo]] muftiylari kengashi raisi, [[Qozogʻiston musulmonlari diniy boshqarmasi|Qozogʻiston musulmonlari diniy boshqarmasiga]] rahbarlik lavozimlarida xizmat yuritgan.

== Biografiyasi ==
Absattar Derbisali 1947-yil 15 sentyabrda [[Turkiston (viloyat)|Janubiy Qozogʻiston viloyati]], [[Tulkibosh (tuman)|Tulkibosh tumani]], V. Kuybishev nomidagi kolxozda tavallud topgan. Shanishqili qabilasining judirik urugʻidan boʻlgan<ref>{{Kitob manbasi/Ruscha|автор=Мекембай Омарұлы|заглавие=Шаңышқылы шежіресі|ссылка=http://berdeke.kz/blog/2012/06/03/%d1%88%d0%b0%d0%bd%d1%8b%d1%88%d2%9b%d1%8b%d0%bb%d1%8b-%d1%88%d0%b5%d0%b6%d1%96%d1%80%d0%b5%d1%81%d1%96-%d0%bc%d0%b5%d0%ba%d0%b5%d0%bc%d0%b1%d0%b0%d0%b9-%d0%be%d0%bc%d0%b0%d1%80%d2%b1%d0%bb%d1%8b/|ответственный=А.Ирисбаев|место=Ташкент|издательство=Езувчи|год=2000|страницы=26|pages=26|isbn=5-8255-0662-4|тираж=1000}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210525112821/http://berdeke.kz/blog/2012/06/03/%d1%88%d0%b0%d0%bd%d1%8b%d1%88%d2%9b%d1%8b%d0%bb%d1%8b-%d1%88%d0%b5%d0%b6%d1%96%d1%80%d0%b5%d1%81%d1%96-%d0%bc%d0%b5%d0%ba%d0%b5%d0%bc%d0%b1%d0%b0%d0%b9-%d0%be%d0%bc%d0%b0%d1%80%d2%b1%d0%bb%d1%8b/ |date=2021-05-25 }}</ref>.

1970—1989-yillarda – SSSR Fanlar akademiyasining Sharqshunoslik institutida stajyor, [[aspirant]], doktorant; [[Marokash|Marokashdagi]] Muhammad V universitetida stajyor, [[Qozogʻiston respublikasi milliy fanlar akademiyasi|Qozogʻiston SSR Fanlar akademiyasi]] (hozirgi Qozogʻiston respublikasi milliy anlar akademiyasining M. O. Auezov nomidagi Adabiyot va sanʼat instituti ilmiy xodimi sifatida faoliyat yuritgan.

1977-yildan 1997-yilgacha – [[Qozoq milliy universiteti|S. Kirov nomidagi Qozoq davlat universitetida]] ilmiy ishlar bilan shugʻullangan (hozirgi Al-Farobiy nomidagi Qozoq Milliy universiteti).

1980—1991-yillarda filologiya fakulteti va Absatar Derbisalining bevosita ishtirokida tashkil etilgan sharqshunoslik fakultetlarida rahbar lavozimlarda ishlagan.

1988—1989-yillarda filologiya fanlari doktori ilmiy darajasi va professor ilmiy unvoni berilgan.

1991-yildan Al-Farobiy nomidagi Qozoq davlat universitetining tillar va xalqaro aloqalar boʻyicha [[Prorektor|prorektori]] lavozimida faoliyat yuritgan.

2000-yil 24-iyundan 2013-yil 19-fevralgacha Qozogʻiston musulmonlari diniy boshqarmasi raisi va oliy muftiysi.

2000-yil iyul oyida [[Sarayevo|Sarayevoda]] va 2002-yil aprel oylarida [[Qibris|Kiprda]] boʻlib oʻtgan [[Yevroosiyo]] Islom shoʻrosining IV—V konferensiyalarida ushbu tashkilot raisining birinchi oʻrinbosari etib saylanadi.

2013-yildan Qozogʻiston Respublikasi Taʼlim va fan vazirligi Sharqshunoslik instituti direktori<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.invost.kz/persons/admin/212/ |sarlavha=Дербисали |nashriyot=Институт востоковедения имени Р. Б. Сулейменова |qaralgan sana=2015-07-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20150710121524/http://www.invost.kz/persons/admin/212/ |arxivsana=2015-07-10}}</ref>.

2021-yil iyul oyida Absattar Derbisali [[Zotiljam|pnevmoniya]] bilan kasalxonaga yotqiziladi va 2021-yil 15-iyulga oʻtar kechasi [[kardiologiya]] boʻlimida yurak xastaligidan vafot etadi<ref>{{Veb manbasi |til=ru |url=https://www.inform.kz/ru/article/3812481 |sarlavha=Ушел из жизни бывший главный муфтий Казахстана |muallif=INFORM.KZ |ish=www.inform.kz |sana=2021-07-15 |qaralgan sana=2021-07-15 }}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Veb manbasi |til=ru |url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-vyirazil-soboleznovaniya-rodnyim-absattara-443254/ |sarlavha=Президент Токаев выразил соболезнования родным Абсаттара хаджи Дербисали |muallif=tengrinews.kz |ish=www.tengrinews.kz |sana=2021-07-15 |qaralgan sana=2021-07-15 |arxivsana=2021-07-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210715110104/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-vyirazil-soboleznovaniya-rodnyim-absattara-443254/}}</ref>.

== Adabiy va ilmiy ishlari ==
Absattar Derbisali [[arab tili]] va adabiyoti, qozoq adabiyoti va madaniyatining qadimiy davrlari, Qozogʻistonning xorijiy sharq musulmon mamlakatlari bilan maʼnaviy aloqalari, [[Oʻzbekiston]] tarixiga oid, shuningdek, [[Islom]], [[Qurʼon|Qur’on]] va [[Muhammad]] paygʻambarning [[Hadis|hadislariga]] (naqllari) ooid 400 dan ortiq nazariy asarlar va amaliy ishlanmalar muallifi hisoblanadi.

Derbisalining koʻplab tadqiqotlar natijalari [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti|BMT]] ([[Seul]], 1995) va [[UNESCO|YUNESKO]] ([[Toshkent]], 2000; [[Doʻha|Doha]], 2001) forumlarida, shuningdek, [[Yaponiya]], [[Hindiston]], [[Pokiston]], [[Xitoy]], [[Turkiya]], [[Yaman]], [[Iroq]], [[Misr]], [[Tunis]], [[Marokash]], [[Ispaniya]], [[AQSh]] va boshqa mamlakatlar universitet va akademiyalarida taqdim etilgan.

== Mukofotlari ==

* [[Parasat ordeni|„Parasat“ ordeni]] (2004)<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.np.kz/old/2004/50/rsob1.html |sarlavha=Декабрьский звездопад |qaralgan sana=2010-06-04 |arxivsana=2016-03-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304101033/http://www.np.kz/old/2004/50/rsob1.html}}</ref>
* „Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligiga 10 yil“ yubiley medali (2001)
* „Qozogʻiston Respublikasi Konstitutsiyasiga 10 yil“ yubiley medali(2005)<ref>[http://www.academy.kz/?f=show&ft=1&type=28&id=7950885691 7 sentyabrya v Dome Drujbi sostoyalas seremoniya nagrajdeniya Gosudarstvennimi nagradami]{{Недоступная ссылка|date=Июнь 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>
* „Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ medali<ref>{{Veb manbasi |url=http://mitropolia.kz/ru/novosti/gosudarstvo/993-20let.html |sarlavha=Глава Православной Церкви Казахстана награждён медалью «20 лет независимости Республики Казахстан» |qaralgan sana=2013-12-12 |arxivsana=2017-10-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20171008222708/http://mitropolia.kz/ru/novosti/gosudarstvo/993-20let.html}}</ref>
* 1-darajali Fan va sanʼat ordeni ([[Misr]], [[2002]], Qozogʻistonda arabshunoslik maktabini tashkil etishdagi xizmatlari, arab filologiyasi va islom fanlari sohasidagi fundamental ishlari uchun)
* 1-darajali „Al-Faxr“ ordeni ([[Rossiya]] Muftiylar Kengashi, 2007)<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.muslim.ru/1/news/1/340.htm |sarlavha=Торжества в Алма-Ате |qaralgan sana=2010-06-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20080104195348/http://www.muslim.ru/1/news/1/340.htm |arxivsana=2008-01-04}}</ref>
* „Orden Voskhodyashchego solntsa“ oltin nur koʻrinishidagi lentali medal<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.kz.emb-japan.go.jp/itpr_ja/00_000361.html |sarlavha=Награждение иностранных граждан орденами Японии весной 2019 года (награждение орденом г-на Абсаттара Дербисали) : Embassy of Japan in the Republic of Kazakhstan |nashriyot=www.kz.emb-japan.go.jp |qaralgan sana=2019-06-11}}</ref>

== Tanqid ==
Absattor Derbisalining „Qozogʻiston oliy muftiysi“ lavozimiga saylanishi Qozogʻiston musulmonlari diniy boshqarmasi nizomiga zid ravishda sodir boʻlgan, unga koʻra muftiy masjid yoki boshqa diniy tashkilotda 10 yil ishlashi kerak boʻlgan<ref>{{Kitob manbasi/Ruscha|автор=Трофимов, Я.|часть=Государство, общество и религия в современном Казахстане|заглавие=Центральная Азия и Кавказ, Выпуски 13-15|ссылка=https://books.google.kz/books?id=r8E-AQAAIAAJ|издательство=Central Asia & the Caucasus|год=2001|страницы=154}}</ref>. Derbisali muftiylik qilgan qurultoyda yuqori martabali amaldorlar ishtirok etgan. Shu sababdan baʼzi musulmonlar muftiy saylovi hukumat amaldorlari tomonidan „soxtalashtirilgani“ haqida gapira boshlaydi. Absattor Derbisalining oʻzi buni tan olmaydi va bunga javoban ommaviy raddiya eʼlon qiladi<ref>{{Kitob manbasi/Ruscha|автор=Barbara Larkin|заглавие=International Religious Freedom 2000: Annual Report: Submitted By The U.S. Department Of State|ссылка=https://books.google.kz/books?id=OTx1qbA8OW8C&pg=PA321|издательство=DIANE Publishing|год=2001}}</ref>.

2012-yilda „Qazaqstan qajylary“ diniy birlashmasi raisi ({{Lang-uz|Qozogʻiston ziyoratchilari}}) Baktibay Aynabekov Absattar Derbisalining 1982-yilda nashr etilgan („Mektep“ nashriyoti) „Arab adebieti“ ({{Lang-uz|arab adabiyoti}}) kitobining nashr etilishini cheklashni talab qilgan holda sudga murojaat etadi. Bunga sabab ushbu kitobda keltirilgan Islom va Qur’onning ateistik tanqidi edi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Баяндин |first=Бакыт |date=2012-06-21 |title=«Қазақстан қажылары» Бас муфтидің кітабын сотқа берді |work=Араша.kz |url=http://www.arasha.kz/post/883 |access-date=2012-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319150144/http://www.arasha.kz/post/883 |archive-date=2013-03-19}}</ref>. Aynabekovning soʻzlariga koʻra, kitobda [[Muhammadning ayollari|paygʻambarning xotinlarini]] haqorat qiluvchi jumlalarni uchratish mumkin va Qur’on Muhammadning oʻz asari sifatida taqdim etiladi. Derbisalining tarafdorlari kitob sovet senzurasi davrida yozilganini, Aynabekovni esa „[[qora piar]]“ bilan shugʻullanganini hamda oʻtmishda „Din – afyun“<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2012-05-28 |title="Қазақстан қажылары" Бас мүфтидің кітабын сотқа берді |work=Baq.kz |url=http://old.baq.kz/kk/news/kogam/kazakstan-kazhilari-bas-muftidin-kitabin-sotka-berdi-13152 |access-date=2019-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211124202006/http://old.baq.kz/kk/news/kogam/kazakstan-kazhilari-bas-muftidin-kitabin-sotka-berdi-13152 |archive-date=2021-11-24}}</ref> nomli teledasturni olib borganini aytishadi.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:Filologiya fanlari doktorlari]]
[[Turkum:Ostonaning 10 yilligi medali sohiblari]]
[[Turkum:Parasat ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Olmaotada vafot etganlar]]
[[Turkum:2021-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:15-iyulda vafot etganlar]]
[[Turkum:1947-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:15-sentyabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Qozoq imomlari]]
[[Turkum:Qozogʻistonlik sunniy musulmonlar]]