Abu-l-Muzaffar sahifasining manbasini koʻrish

{{Dindor biografiyasi bilgiqutisi
| religion           = [[Islom]]
| name               = Abu-l-Muzaffar Muhammad ibn Ahmad al-Umaviy al-Muoviy al-Abivardiy
| birth_date         = taxminan milodiy 1065-yil ([[Hijriy taqvim|hijriy]] 457-yil)
| birth_place        = [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]]
| death_date         = milodiy 1113-yil ([[Hijriy taqvim|hijriy]] 507-yil)
| death_place        = [[Isfahox]]
| known_for          = [[shoir]], [[adib]], [[axbor]], [[ansob]] olimi
}}

'''Al-Abivardiy, Abu-l-Muzaffar''' ({{lang-ar|الأبيوردي، أبو المظفر}} — Abu-l-Muzaffar Muhammad ibn Ahmad al-Umaviy al-Muoviy al-Abivardiy, taxminan 457/1065, [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]] — 507/1113, [[Isfahon]]) — [[shoir]], [[adib]], [[axbor]] va [[ansob]] [[Olim|olimi]].

Nasabi Abdumanofga ulangan va [[Umaviylar|umaviylardan]] Anbasa ibn Abu Sufyon naslidan bo‘lgan al-Abivardiy Xurosonga qarashli [[Abiward|Abivard]] yaqinidagi [[Kufan]] shahrida dunyoga kelgan. 

== Taʼlimi ==
U Ismoil ibn Mas’adat al-Jurjoniy, Abdulvahhob ibn Muhammad ibn Shahid, Abu Bakr ibn Xalaf ash-Sheroziy, Abu Muhammad Hasan ibn Ahmad as-Samarqandiy va Abdulqohir al-Jurjoniylardan taʼlim olgani hamda o‘zi ham ko‘plab shogirdlar yetishtirgani manbalarda zikr qilingan.

== Faoliyati ==
Yoshlik yillarida [[Bag‘dod|Bag‘dodga]] safar qilgan. U yerda [[Xalifa|xalifalar]], sultonlar va davrining mashhur shaxslarining himoyasida bo‘lgan. Ular orasida xalifa Muqtadiy-bi-amrillah, o‘g‘li va xalafi Mustazhir-billah, Sulton Malikshoh va o‘g‘li Sulton Muhammad Tapar, Vazir Nizomul-mulk bilan o‘g‘li Muayyidul-mulklarni zikr qilish mumkin. Muayyidul-mulkning xizmatida bo‘lgan payt xalifaning vaziri Amidud-davlani hajv qilganida vazir uning [[Abbosiylar|Abbosiy]] xalifasini kamsitib, [[Fotimiylar xalifaligi|Fotimiy]] xalifasini maqtaganini aytib, uni xalifa Muqtadiyga shikoyat qiladi. Shu bois Abu-l-Muzaffar [[Hamadon|Hamadonga]] qochadi. [[Arab tili]] va adabiyotidagi bilimi ustunligi sababli Nizomul-mulkning o‘g‘li Ziyoul-mulkning xizmatiga keltiriladi. Ziyoul-mulkning o‘limi sababli Isfahonga safar qilib, u yerda Bursukning o‘g‘illariga ustozlik qiladi. Keyinchalik Sulton Muhammad Tapar tomonidan mushriful-mamolik etib tayinlanmasidan oldin bir muddat Bag‘doddagi [[Nizomiya]] [[Madrasa|madrasasi]] [[Kutubxona|kutubxonasida]] mudir vazifasida ishlagan.

== Vafoti ==
507-yil 20-[[Rabiulavval|rabi’ul-avval]] oyi / 1113-yil 4-sentabrda vafot etgan. Ibn Xallikonning „''Vafayāt al-aʼyān''“ asarida Abu-l-Muzaffarning o‘limi haqida berilgan 557/1162-yil kotibning xatosi bo‘lishi mumkin. Imoduddin al-Isfahoniy Abu-l-Muzaffarning Muhammad Tapar tomonidan mushriful-mamolik etib tayinlanib, xizmat chog‘ida sultonning huzurida yiqilib o‘lganini, bu holat o‘sha davrning nufuzli shaxslaridan bo‘lgan Xatir tomonidan zaharlanish oqibatida yuz berganini naql qilgan.

Manbalarda Abu-l-Muzaffarning o‘ta kuchli hofizaga ega bo‘lgani, [[adabiyot]], nasab ilmi, [[grammatika]], [[lug‘at]] va [[Axbor|axborda]] chuqur ilmga, balog‘at va [[Insho|inshoda]] o‘ta mohir, kuchli [[shoir]], ayni vaqtda iffatli, odil, dindor, nafosat sohibi bo‘lganini, hayotida baʼzan bo‘lib o‘tgan moliyaviy qiyinchiliklarga qaramay hyech kimsadan biror narsa tama qilmagani zikr qilinadi.

== Ijodi ==
Abu-l-Muzaffarning nasab, [[tarix]], [[she’r]], sheʼr tanqidi va [[hadis]] sohalaridagi o‘n beshtaga yaqin asarlari bo‘lib, ulardan ikkitasigina bizgacha yetib kelgan. 

Ular:

* „''Dӣvān al-Abӣvardӣ''“. Bu devon „''Irāqiyāt''“, „''Najdiyāt''“ va „''Vajdiyāt''“ nomi bilan uch qismga bo‘lingan. ([[Qohira]]: 1317; [[Bayrut]]: 1327; [[Damashq]]: 1374-1375/1974-1975; Bayrut: 1407/1987). Bulardan „Najdiyāt“ qismi turli [[Olim|olimlar]] tomonidan sharhlangan.

* „''Al-Muxtalif va-l-mu’talif fӣ mushtabih asmā ar-rijāl''“. Mazkur [[risola]] [[hadis]] ilmiga oiddir.

Abu-l-Muzaffarning manbalarda zikr etilgan, biroq bizgacha yetib kelmagan asarlari quyidagilardir:

* „Tarӣx Abӣvard va Nasā“;
* „Qabsa al-ajlān fӣ nasab Abӣ Sufyān“;
* „Nuzha al-hāfiz“;
* „Al-Mujtabā min al-mujtanā fi-r-rijāl“;
* „Kitāb Abӣ Abdirrahman an-Nasāӣ fi-s-sunan al-maʼsӯra va sharh g‘arӣbih“;
* „Mā ixtalafa va i’talafa fӣ ansāb al-’arab“;
* „Tabaqāt al-’ilm fӣ kulli fann“;
* „Kitāb kabӣr fi-l-ansāb“;
* „Kavkab al-mutaammil“;
* „Ad-Durra as-samӣna“;
* „Sahla al-qārih“<ref>{{Kitob manbasi|title=Ислом энциклопедияси|year=2020-yil|language=[[oʻzbek tili|oʻzbekcha]],|isbn=978-9943-59-267-4}}</ref>.

== Adabiyotlar ==

# Ibn al-Javziy. Al-Muntazam. IX, 176-177; 
# Imoduddin al-Isfahoniy. Xarӣda al-qasr: al-qism al-Irāqiyya. — Bag‘dod: 1375/1955. I, 106-107; 
# Yoqut. Mu’jam. XVII, 234-264; 
# Ibn al-Asir. Al-Kāmil. X, 284-285; 
# Ibn al-Asir. Al-Lubāb. III, 154-155; 
# Ibn al-Qiftiy. Inbāh ar-ruvāt. III, 49-52; 
# Ibn Xallikon. Vafayāt. IV, 444-449; 
# As-Subkiy. Tabaqāt. VI, 81-84; 
# Az-Zahabiy. Siyar. XIX, 283-292; 
# Al-Astrobodiy. Bazmu razm. — Anqara: 1990. 20; 
# F. Wüstenfeld. Die Geschichtsschreiber der Araber und ihre Werke. — Göttingen: 1882. 223; 
# Serkîs. Mu’jam. I, 362; 
# Brockelmann. GAL. I, 293-294; 
# Suppl., I, 447; 
# „Ebîverdî“. İA. IV, 6; 
# Ch. Pellat. „al-Abīwardī“. EI2 (İng.). I, 100; 
# L. A. Giffen. „Abīvardī“. EIr. I, 219-221; 
# Cevat İzgi. „Ebîverdî“. TDV İA. — İstanbul: 1994. X, 76-77.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Islom ensiklopediyasi}}
{{Islom-shaxsiyat-stub}}

{{no iwiki}}