Abu-l-Valid at-Tayolisiy sahifasining manbasini koʻrish

{{Dindor biografiyasi bilgiqutisi
| religion           = [[Islom]]
| name               = Abu-l-Valid Hishom ibn Abdulmalik at-Tayolisiy al-Basriy
| birth_date         = milodiy 750-yil ([[Hijriy taqvim|hijriy]] 133-yil)
| death_date         = milodiy 842-yil ([[Hijriy taqvim|hijriy]] 227-yil)
| death_place        = [[Basra]]
| known_for          = [[hadis]] [[hofiz]]i
}}

'''Abu-l-Valid at-Tayolisiy''' ({{lang-ar|أبو الوليد الطيالسي}} — Abu-l-Valid [[Xishom ibn Abdulmalik|Hishom ibn Abdulmalik]] at-Tayolisiy al-Basriy) — [[hadis]] [[Hofiz|hofizi]].

Bani Bohila qabilasining nufuzli shaxslaridan bo‘lgani uchun ''al-Bohiliy'' nisbasi bilan ham zikr qilinadi. Ikrima ibn Ammor, Abu Avona, Shu’ba ibn Hajjoj, Zoida ibn Qudoma, Abdurrahmon ibn Abu-z-Zinod, Molik ibn Anas, Hammod ibn Salama kabilardan hadis o‘rgangan. Ustozlari orasida yetmishtacha ayol [[Muhaddis|muhaddislar]] bo‘lgani aytiladi. Undan [[al-Buxoriy]], Abu Dovud, Ishoq ibn Rohuya, Abd ibn Humayd, Abu Zur’a ar-Roziy, Abu Hotim ar-Roziy, Ibn Vora kabi mashhur muhaddislar hadis rivoyat qilganlar. [Imom al-Buxoriy undan 107 hadis olgan. Rivoyatlari „''Kutubi sitta''“ bilan bir qatorda boshqa hadis kitoblaridan ham o‘rin olgan.

== Vafoti ==
Manbalarda Abu-l-Valid at-Tayolisiyning o‘lim sanalari turlicha naql qilingan, yaʼni hijriy 227-yil [[safar]] (milodiy 841-yil dekabr), [[Rabiulavval|rabi’ul-avval]] (milodiy 842-yil yanvar), [[rabi’ul-oxir]] (milodiy 842-yil fevral), 226-yil (milodiy 840-yil)da vafot etgani ham aytiladi.

== Unvonlari ==
O‘z davrining [[Imom|imomi]], [[Shayx ul-islom|shayxul-islom]] kabi unvonlar bilan tilga olingan Abu-l-Valid at-Tayolisiyni barcha hadis tanqidchilari siqa roviy sifatida qabul qilganlar. „''Amir al-mu’miniyn fil-hadis''“ unvoniga loyiq ko‘rilishi hofizasining o‘ta darajada quvvatli hamda ishonchli roviy bo‘lganiga dalolatdir.
[[Ahmad ibn Hanbal]] Abu-l-Valid at-Tayolisiyga baho berib, o‘z davrida undan ko‘ra ustun muhaddis topilmaganini aytadi.
Uni o‘z ilmiga amal qiluvchi va [[faqih]] sifatida zikr qilgan Abu Hotim ar-Roziy, uning rivoyatlarini o‘z ichiga olgan kitobdan ko‘ra [[sahih]] kitobni ko‘rmagani, hadis rivoyat etayotganida oldida birorta yozilgan matn bo‘lmaganini, umrining oxirlarida hofizasi zaiflashgan Hammod ibn Salamadan naql qilgan rivoyatlariga uncha ishonib bo‘lmasligini ifoda qilgan.

== Iqtibos ==
Mashhur muhaddis Ibn Vora ustozlari ichida Abu-l-Valid at-Tayolisiyga o‘xshash kuchli hofizaga ega shaxsni ko‘rmaganini quyidagi voqeani eslash bilan izohlaydi: "Abu-l-Valid at-Tayolisiy Shu’badan hadis bo‘yicha taʼlim olar ekan, avvallari uning rivoyatlarini yozib borardi. Shu’ba undan „Birma-bir yozib boryapsanmi?“ deb so‘raganidan so‘ng, yozishdan voz kechadi va eshitganlarini hifzida saqlashni boshlaydi<ref>{{Kitob manbasi|title=Ислом энциклопедияси|year=2020-yil|language=[[oʻzbek tili|oʻzbekcha]],|isbn=978-9943-59-267-4}}</ref>.

== Adabiyotlar ==

# Ibn Saʼd. At-Tabaqāt. VII, 300; 
# Yahyo ibn Maʼiyn. At-Tarӣx. II, 618; 
# Ahmad ibn Hanbal. Al-Ilal. I, 524; II, 315; III, 460; 
# Al-Buxoriy. At-Tarӣx al-kabӣr. III, 195; 
# Al-Buxoriy. At-Tarӣx as-sag‘ӣr. II, 355; 
# Ibn Qutayba. Al-Maʼārif (Ukkosha), 521; 
# Ibn Abu Xotim. Al-Jarh va-t-taʼdӣl. IV, 65-66; 
# Az-Zahabiy. Tazkira al-huffāz. I, 382-383; 
# Az-Zahabiy. Siyar. X, 341-347;
# Az-Zahabiy. Al-Ibar. I, 314; 
# Ibn Kasir. Al-Bidāya. X, 299; 
# Ibn Hajar. Tahzӣb at-tahzӣb. III, 14; XI, 45-47; 
# Ibn al-Imod. Shazarāt az-zahab. II, 62-63; 
# M. Fuad Sezgin. Buhârî’nin Kaynakları Hakkında Araştırmalar. -İstanbul: 1956. 199; 
# Mücteba Uğur. Ansiklopedik Hadis Terimleri Sözlüğü. — Ankara: 1992, 27; 
# Abdülkadir Şenel. „Ebü’l-Velîd et-Tayâlisî“. TDV İA. — İstanbul: 1994. X, 349-350.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Islom ensiklopediyasi}}
{{Islom-shaxsiyat-stub}}