Abu Isʼhoq Ibrohim II sahifasining manbasini koʻrish

{{Qirollik bilgiqutisi|succession=[[Hafsiylar]] sultonligi [[xalifa]]si|reign=1350–1369|oʻtmishdoshi=[[Abu al-Abbos Ahmad al-Fadl al-Mutavakkil]]|davomchisi=[[Abu al-Baqo Xolid II]]|tugʻilgan_sanasi=1336-yil oktyabr yoki noyabr|vafot_sanasi=1369-yil 19-fevral|vafot_joyi=[[Hafsiylar]] sultonligi|sulola=[[Hafsiylar]]|din=[[Islom]]}}
'''Abu Isʼhoq Ibrohim II''' yoki '''Abu Isʼhoq Ibrohim ibn Abu-Bakr''' ({{Lang-ar|أبو إسحاق إبراهيم بن أبي بكر}}) – 1350-yildan 1369-yilgacha [[Tunis (shahar)|Tunisning]] [[Hafsiylar|Hafsiy]] [[Xalifalik|xalifasi]]. [[Abu Yahyo Abu Bakr II|Abu Yahyo Abu Bakr II ning]] oʻgʻli<ref name="Perkins2016">{{Kitob manbasi |last=Kenneth J. Perkins |date=12 October 2016 |title=Historical Dictionary of Tunisia |publisher=Rowman & Littlefield Publishers |isbn=978-1-4422-7318-4 |accessdate=10 February 2021 |page=280}}</ref><ref name="Bosworth2014">{{Kitob manbasi |last=C. E Bosworth |date=11 March 2014 |title=New Islamic Dynasties |url=https://archive.org/details/newislamicdynast0000unse |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-9648-2 |accessdate=10 February 2021 |page=[https://archive.org/details/newislamicdynast0000unse/page/15 15]}}</ref>.

== Ibn Tafragin ==
1350-yilda [[Muvahhidlar davlati|Muvahhidlar]] shayxi Ibn Tafragin Abu Isʼhoqning akasi al-Fadlni taxtdan agʻdardi va uning oʻrniga yosh Abu Isʼhoqni [[xalifa]] deb eʼlon qildi. Oʻsha paytda Abu Isʼhoq atigi oʻn uch yoshda edi, shu sababli haqiqiy hokimiyat yana 14 yil davomida Ibn Tafraginning qoʻlida qoldi<ref name="Brunschwig"></ref>{{Rp|172}}. Aynan Abu Isʼhoqning hukmronligi boshlanishidan koʻp oʻtmay, mashhur faylasuf [[Ibn Xaldun]] ilk bor davlat xizmatiga tayinlanib, Ibn Tafraginning boshqaruvida bosh kotib lavozimiga tayinlangan<ref>{{Cite journal|last=Patriarca|first1=Giovanni|title=A Medieval Approach to Social Sciences: The Philosophy of Ibn Khaldun|journal=Journal of Markets and Morality|date=2010|volume=13|issue=1|url=https://www.marketsandmorality.com/index.php/mandm/article/download/113/107|access-date=11 February 2021|archivedate=2024-09-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240906100651/https://www.marketsandmorality.com/index.php/mandm/article/download/113/107}}</ref>.

== Urushlar va Mariniylar bosqini ==
Abu Isʼhoqning hukmronligi doimiy ichki nizolar va qoʻzgʻolonlar bilan kechdi. Uning amakivachchalari [[Qusantina]] va Béjaïadagi Hafsiy hukmdorlari [[Tunis|Tunisga]] qarshi urush olib bordilar. Shu bilan birga, janubda qudratli Gabes shahrida joylashgan Banu Makki sulolasi deyarli mustaqil tarzda hukmronlik qilardi. Shu vaziyatdan foydalanib, [[Marokash|Marokashning]] [[Fos]] shahridagi [[Mariniylar davlati|Mariniylar]] hukmdori [[Abu Inon Faris]] otasining bosqinchilik siyosatini qayta tiklashga qaror qildi. U dastlab [[Jazoir (shahar)|Jazoir]], Tlemcen va Medea shaharlarini egalladi, soʻngra Hafsiylar hududlariga yurish boshladi. 1352-yilda Béjaïani, 1356–1357-yillarda esa Qusantina, [[Annoba]] va Tunisni egalladi. Gabes esa qamal qilinmasdan ham taslim etildi. Biroq avvalgi Mariniy istilosida boʻlgani kabi Ifriqiyaning ichki qismidagi arab qabilalari ham tez orada qoʻzgʻolon koʻtardilar. 1357-yilda Davodid arablariga oʻtroq aholidan soliq yigʻish man qilindi, bu esa qoʻzgʻolonga olib keldi. Shu tufayli Abu Inon Faris 1357-yilda orqaga, yaʼni Fosga chekinishga majbur boʻldi. Abu Isʼhoq Ibrohim esa Tunisdan qochib, mamlakat ichkarisiga yashiringan edi. Abu Inon Faris ketgach, Abu Isʼhoq va Ibn Tafragin Tunisga qaytdilar. 1358-yilda Abu Inon Faris vafot etdi va buning ortidan uning imperiyasi ham parchalandi. [[Zayyoniylar]] Tlemcen ustidan nazoratni qayta qoʻlga kiritdilar, Béjaïa va Qusantinadagi Hafsiy hukmdorlari esa yana hokimiyatga qaytdi<ref name="Brunschwig">{{Kitob manbasi |last=Brunschwig |first=Robert |date=1940 |title=La Berberie Orientale sous les Hafsides |publisher=Adrienne-Maisonneuve |accessdate=1 January 2021}}</ref>{{Rp|174–180}}.

Abu Isʼhoq hukmronligi davrida Tunis shahrining qadimiy medina (ichki shahar) qismini qaytadan devor bilan oʻrash ishlari, shuningdek, uni oʻrta asrlardagi chekka mahallalarni ham ichiga oladigan tarzda kengaytirish ishlari boshlab yuborildi. Shuningdek, Bob Alioua va Bob El Allouj darvozalari ham aynan uning hukmronligi davrida qurilgan<ref>{{Kitob manbasi |last=Paul Sebag |year=1998 |title=Tunis: histoire d'une ville |publisher=Harmanttan |isbn=978-2-7384-6610-5 |accessdate=12 February 2021 |page=96}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=LES PORTES DE LA TUNISIE: HISTOIRES ET ANECDOTES |url=https://tunisie.co/article/5168/region/tunis/portes-de-la-tunisie-250612 |ish=tunisie.co |nashriyot=Tunisie.co |qaralgan sana=12 February 2021}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |last=André Raymond |year=2006 |title=Tunis sous les Mouradites: la ville et ses habitants au XVIIe siecle |publisher=Cérès éditions |isbn=978-9973-19-672-9 |accessdate=12 February 2021 |page=176}}</ref>.

== Keyingi hukmronligi va merosi ==
1364-yil oktyabr oyida Abu Isʼhoq oʻz qizini Ibn Tafraginga uzatganidan koʻp oʻtmay, Ibn Tafragin vafot etdi. Shundan soʻng, Abu Isʼhoq birinchi marta hokimiyatni mustaqil ravishda boshqara boshladi. Bu orada [[Qusantina]] Hafsiy hukmdori [[Abu al-Abbos Ahmad II]] 1366-yilda oʻz amakivachchasi Abu Abdullohdan Béjaïani tortib olib, gʼarbiy Hafsiylar sultonligi hududini yana birlashtirdi.

Abu Isʼhoq 1369-yilda 32 yoshida vafot etdi. Uning oʻrniga taxtga oʻgʻli Abu al-Baqo Xolid II oʼtirdi, biroq u bu paytda oʻn yoki oʻn ikki yoshdan katta emas edi. Bu holat tez orada ichki guruhlar oʻrtasida kurashlarga sabab boʻldi. Shu sababli 1370-yilda Abu al-Abbos Ahmad II qiyinchiliksiz [[Tunis|Tunisni]] egallab oldi. Abu al-Baqo dengiz orqali qochishga harakat qildi, biroq uning kemasi halokatga uchrab, halok boʻldi<ref name="Brunschwig"></ref>{{Rp|181, 185–7}} .

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Start box}}
{{Succession box|oʻtmishdoshi=Al-Fadl|title=[[Hafsiylar]] sulolasi|yillar=1350–1369|vorisi=Abu al-Baqo Xolid II}}
{{S-end}}

[[Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar]]
[[Turkum:1369-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:14-asr Hafsiy xalifalari]]