Abu Mansur Fulad Sutun sahifasining manbasini koʻrish

{{Qirollik bilgiqutisi
| ismi = Abu Mansur Fulad Sutun
| title = [[Fors viloyati|Fors]]ning [[buvayhiy]] [[amir]]i
| reign = 1048—1062
| predecessor = [[Abu Kalijar]]
| successor = [[Shabankara]] bosqini
| royal house = [[Buvayhiylar]]
| otasi = [[Abu Kalijar]]
| spouse = [[Dovudbek]]ning qizlaridan biri
| vafot_sanasi = 1062
| vafot_joyi = [[Fors viloyati|Fors]]
| dini = [[Islom]] ([[Shialik]])
}}
'''Abu Mansur Fulad Sutun''' ({{lang-fa|ابو منصور فولاد ستون}}; 1062-yilda vafot etgan) [[Fors viloyati|Fors]]ning soʻnggi [[buvayhiy]] amiri. Kichik uzilishlar bilan 1048-yildan to vafotiga qadar hukmronlik qilgan. [[Abu Kalijar]]ning oʻgʻli.

== Hukmronlik ==
=== Hokimiyat uchun kurash ===
[[File:Map of Fars and it's surrounding regions.png|thumb|right|300px|X—XI-asrlar [[Fors viloyati|Fors]] va uning atrofidagi hududlar xaritasi]]
1048-yilda Abu Kalijar vafot etgach, katta oʻgʻli [[Al-Malik ar-Rahim|Abu Nasr Xusrav Firuz]] [[Bagʻdod]]da katta amir boʻlib, „al-Malik ar-Rahim“ unvonini oldi. Abu Mansur akasiga qarshi bosh koʻtarib, Forsni egalladi. Al-Malik ar-Rahim ukasi [[Abu Sad Xusravshoh]] bilan birga Forsga bostirib kirib, [[Sheroz]]ni egalladi. Bosqin paytida Abu Mansurni ham qoʻlga oldi. Biroq qoʻshindagi [[Turkiy xalqlar|turklar]] va [[daylamiylar]] oʻrtasidagi toʻqnashuvlar ittifoqchilarni viloyatni tark etib, uni Abu Mansur ixtiyorida qoldirishga majbur qildi{{sfn|Bosworth|1975|pp=301–302}}. Abu Mansur yana Fors hukmdori boʻlib, [[Ahvoz]]ning bir qismini al-Malik ar-Rahimdan tortib oldi. Al-Malik ar-Rahim esa nafaqat Ahvozni qaytarib oldi, balki Abu Mansurdan Asqar Mukram nomli yana bir shaharni ham tortib oldi.

1051 yoki 1052-yilda al-Malik ar-Rahim qoʻshini yana Forsga bostirib kirib, Abu Mansur va uning ittifoqchilarini magʻlub etdi. Fors keyingi bir yil davomida [[Iroq]] bilan birlashib, hududni al-Malik ar-Rahim nomidan Abu Sad Xusravshoh boshqardi. Abu Mansur esa [[Saljuqiylar|saljuqiy]] sulton [[Toʻgʻrulbek]]dan yordam soʻrab, 1053 yoki 1054-yilda [[Sheroz]]ni qaytarib olishga muvaffaq boʻldi. Shundan soʻng, Toʻgʻrulbekni oʻz hukmdori deya tan olib, sultonning ismini [[xutba]]da birinchilikka, al-Malik ar-Rahimdan oldinga qoʻydirdi{{sfn|Bosworth|1975|p=302}}. 1055-yilda Fulax ismli daylamiylar lashkarboshisi Sherozni egallab, Abu Mansurni Forsdan chekinishga majbur qildi. Soʻngra Fulax al-Malik ar-Rahim bilan shartnoma imzolab, uning hukmronligini tan olishga rozilik berdi. Biroq al-Malik ar-Rahim va Abu Sad Xusravshoh unga ishonmay, Abu Mansur bilan ittifoqlikda Sherozni Fulaxdan qaytarib olishga muvaffaq boʻldilar. Abu Mansur yana bir bor al-Malik ar-Rahimning hokimiyatini tan olishga rozi boʻldi.

== Saljuqiylar hukmronligi ==
1055-yil dekabrda al-Malik ar-Rahimni Bagʻdodda Toʻgʻrulbek qoʻshinlari asir olib, taxtdan agʻdardi. Shu bilan Iroqda buvayhiylar hukmronligiga chek qoʻyildi. Saljuqiylar hukmronligini yana bir bor tan olgan Abu Mansur esa saljuqiylar [[Vassallik|vassali]] boʻlib, yana yetti yil Forsda hokimiyat tepasida tura oldi. Biroq aka-ukalari bilan doimiy kurashlar hokimiyatini zaiflashtirib, 1062-yilda [[Shabankara]] qabilasi boshligʻi [[Fadluya]]ga qarshi jangda halok boʻldi. Qisqa vaqtdan soʻng, Saljuqiylar Sherozga kirib, Fors ustidan toʻliq nazorat oʻrnatdi{{sfn|Bosworth|1975|pp=303–304}}.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{cite book|title=The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs|year=1975|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|editor-last=Frye|editor-first=R. N.|last=Bosworth|first=C. E.|author-link=C. E. Bosworth|chapter=Iran under the Buyids|pages=250–305|isbn=0-521-20093-8|url=https://books.google.com/books?id=hvx9jq_2L3EC&q=the+cambridge+history+of+iran+4}}
* {{cite encyclopedia|article=BUYIDS|last=Nagel|first=Tilman|author-link=Nagel Tilman|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. IV, Fasc. 6|publisher=Routledge & Kegan Paul|location=London u.a.|year=1990|pages=578–586|url=http://www.iranicaonline.org/articles/buyids}}
* {{cite book|title=E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Bind 4|last=Brill|year=1993|isbn=9004097902|pages=1–611|url=https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&q=Khusrau+Firuz+encyclopedia+of+islam}}

{{s-start}}
{{s-bef|before=[[Abu Kalijar]]}}
{{s-ttl|title=[[Buvayhiy]] amir (Forsda)|years=1048—1062}}
{{s-non|reason=Fors ustidan [[Shabankara]] hukmronligining oʻrnatilishi}}
{{s-end}}
[[Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar]]
[[Turkum:1062-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Forsning buvayhiy amirlari]]
[[Turkum:11-asr Oʻrta Sharq monarxlari]]
[[Turkum:11-asr eroniylari]]

{{Bio-stub}}