Abu Osim sahifasining manbasini koʻrish

{{Dindor biografiyasi bilgiqutisi
| religion           = [[Islom]]
| name               =  Abu Osim Muhammad ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Abdulloh ibn Abbod al-Abbodiy al-Haraviy
| birth_date         = milodiy 985-yil ([[Hijriy taqvim|hijriy]] 375-yil)
| birth_place =
| death_date         = milodiy 1066-yil ([[Hijriy taqvim|hijriy]] 458-yil)
| death_place        = Hirot
| known_for          = [[shofiʼiy|shofeʼiy]] faqihi, [[muhaddis]]
}}

'''Al-Abbodiy, Abu Osim''' ({{lang-ar|العبادي، أبو عاصم}} — Abu Osim Muhammad ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Abdulloh ibn Abbod al-Abbodiy al-Haraviy) — [[Shofiʼiy|shofeʼiy]] faqihi, [[muhaddis]].

== Hayoti ==
Uni al-Abbodiy deb atashlariga sabab — [[Nasab|nasabida]] zikr qilingan bobosi Abbodga nisbatan aytganlar. Bo‘lajak olim Hirotda [[qozi]] Abu Mansur Muhammad ibn Muhammad al-Azdiydan, [[Nishopur|Nishopurda]] qozi [[Bistomiy|Abu Umar al-Bistomiy]], Ustoz Abu Tohir az-Ziyodiy va Ustoz Abu Ishoq al-Isfaroyiniylardan tahsil olgan.

Al-Abbodiy maʼnolari yashirin, qisqa [[Ibora|iboralar]] ishlatishi, so‘zga „qizg‘anchiq“ligi, o‘tkir zehn egalarigina tushuna oladigan qilib gapirishi bilan tanilgan va shu jihati bilan o‘z asrida yagona bo‘lgan.

Al-Abbodiyning o‘ziga xos baʼzi [[Fiqh|fiqhiy]] qarashlari bo‘lib, manbalarda ulardan bir qanchasi keltirilgan. Masalan, o‘zining ''"Az-Ziyādāt ’ala-l-fatāvā"'' („Fatvolarga qo‘shimchalar“) asarida aytadiki, „<nowiki/>[[Qurʼon|Qur’ondan]] [[Namoz|namozi]] [[sahih]] bo‘ladigan darajadagi miqdordan ko‘prog‘ini o‘rganish [[Nafl namozi|nafl namozdan]] afzal, chunki u (Qur’on)ni yod olish ummatga [[Vojib|vojibdir]]<nowiki/>“.

Al-Abbodiy [[muhaddis]] sifatida ham mashhur. U Ahmad ibn Muhammad ibn Ibrohim ibn Sahl al-Qarrob va boshqalardan [[hadis]] rivoyat qilgan. Masalan, "Bir kishi: „Ey, [[Muhammad|Rasululloh]] (s.a.v.)! Go‘zal muomala qilishimga eng haqli kishi kim?“ deb so‘raganida [[Muhammad|Payg‘ambarimiz]] tomonlaridan ikki marotaba „Onang“, uchinchisida „Otang“, deb javob berilgan.

[[Abu Hurayra|Abu Hurayradan]] rivoyat qilingan hadisning roviylari [[Silsila|silsilasida]] al-Abbodiy nomi ham zikr qilinadi. Manbalarda u rivoyat qilgan hadislardan ko‘plab namunalar berilgan.

Abu Sa’d al-Haraviy al-Abbodiydan [[Fiqh|fiqhni]] o‘rgangan, hadis eshitib, undan rivoyat ham qilgan. Undan, shuningdek, o‘g‘li Abu-l-Hasan al-Abbodiy, Abu Abdulloh al-Furoviy, Ismoil ibn Abu Solih al-Muazzin va boshqalar ham hadis rivoyat qilganlar. Abu Saʼd ustoziga mansub „''Adab al-qāzӣ“'' ("Qozi odobi")ga „''Kitāb al-ishrāf fӣ adab al-qāzӣ va g‘avāmiz al-hukӯmāt''“ ("Qozining odobi va mahkamalar muammolari haqida yetakchi kitob") nomli [[sharh]] yozgan. Ustozi haqida u shunday deydi: „Abu Osim o‘z asri o‘g‘lonlari ichida fiqhdagi maxfiy alomatlarni, undagi yashirin hukmlarni bilish va anglashda eng baland ustun, [[isnod]] borasida esa ularning eng oliysi edi“.

== Asarlari ==

# ''"Tabaqāt al-Ibādӣ"'' („Al-Ibodiyga mansub „Tabaqot“) yoki baʼzi manbalarda ''"Tabaqāt al-fuqahā"'' ("Faqihlar darajalari");
# ''"Az-Ziyādāt ’ala-l-fatāvā", „Ziyādāt az-ziyādāt ’ala-l-fatāvā“'' ("Fatvolarga qo‘shimchalarga qo‘shimchalar");
# ''"Adab al-qāzӣ"'' yoki baʼzi manbalarda ''"Adab al-qazā"'' ("Adliya odobi"), baʼzilarida esa ''"Adab al-quzāt"'' ("Qozilar odobi");
# ''"Kitāb al-mabsӯt"'' ("Mufassal kitob");
# ''"Al-Hādӣ ilā mazhab al-’ulamā"'' ("Olimlarning yo‘liga yetaklovchi");
# ''"Ar-Radd ’alā as-Sam’ānӣ"'' ("As-Sam’oniyga raddiya");
# ''"Ahkām al-miyāh"'' («Suvlarning hukmlari»);
# ''"Kitāb al-atʼima"'' ("Taomlar kitobi");
# ''"Tabaqāt al-fuqahā"'' [[Qoʻlyozma|qo‘lyozmasi]] [[Berlin]] kutubxonasida saqlanadi, 1964-yilda [[Leiden|Leydenda]] „Brill“da nashr bo‘lgan;
# ''"Az-Ziyādāt ’ala-l-fatāvā"'' va ''"Ziyādāt az-ziyādāt ’ala-l-fatāvā"''ning qo‘lyozmalari Sanʼodagi "Al-Jomi’ al-kabir" kitoblar xazinasida saqlanadi, 2016-yil [[Bayrut|Bayrutdagi]] "Dor al-kutub al-’ilmiyya"da nashr bo‘lgan<ref>{{Kitob manbasi|title=Ислом энциклопедияси|year=2020-yil|language=[[oʻzbek tili|oʻzbekcha]],|isbn=978-9943-59-267-4}}</ref>.

== Adabiyotlar ==

# As-Sam’oniy. ''Al-Ansāb''. — Bayrut: „Dor al-jinon“, 1988. IV, 123;
# Ibn Xallikon. ''Vafayāt''. — Misr: „Maymaniyya“, 1892. I, 463;
# As-Subkiy. ''Tabaqāt.'' — Misr: „Al-Husayniyya“, 1960. IV, 104-112;
# Al-Isnaviy. ''Tabaqāt ash-shāfi’iyya'', — Bag‘dod: „Al-Irshod“, 1970. II, 190;
# Ibn al-Imod. ''Shazarāt az-zahab.'' — Damashq-Bayrut: „Dor Ibn Kasir“, 1991. V, 251-252;
# Kahhola. ''Mu’jam al-muallifӣn''. — Damashq: „At-Taraqqiy“, 1957. IX, 10;
# Ahlwardt. ''VAH''. IX, № 10033.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Islom ensiklopediyasi}}
{{Islom-shaxsiyat-stub}}

[[Turkum:Hirot kishilari]]