Abu Tolib ibn Abdulmuttalib
Абу Толиб (тўлиқ исми Абдулманоф ибн Абдулмутталиб ибн Ҳошим ал-Қурайший, арабча: أبو طالب بن عبد المطلب) - Ислом пайғамбари Муҳаммаднинг амакиси ва Алининг отаси эди.
| Абу Толиб ибн Абдулмутталиб أبو طالب بن عبد المطلب | |
|---|---|
 | |
| Таваллуди |
Абдулмонаф бин Абдулмутталиб |
| Касби | Тужжор, савдогар |
| Турмуш ўртоғи | Фотима бинт Асад |
| Болалари |
Толиб Ақил Жафар ибн Абу Толиб Али |
Абдулмутталиб ибн Ҳошимнинг ўн нафар ўғлидан бири. У Муҳаммадни 8 ёшидан то 25 ёшга тўлгунга қадар боқиб, тарбиялаган. Уйланганидан кейин ҳам Муҳаммад уни ҳимоя қилишда ва қўриқлашда давом этди. 619 йили Маккада вафот этган. У Муҳаммадни яхши билганлардандир.
Ҳаёти
Кўпгина манбаларда Абу Толиб ислом пайғамбари Муҳаммаддан 35 йил олдин туғилган, я'ни у ўзидан 35 ёш катта эди. Шу муносабат билан, эҳтимол у 535 йилда туғилган. У ўз даврида молиявий инқирозга учраганига қарамай, Қурайш қабиласида тингланадиганлардан бири эди. У Муҳаммаднинг отаси Абдуллоҳ ва бошқа амакиси Зубайрнинг укаси.
Отаси Абдулмутталиб вафотидан кейин отасининг вазифалари Абу Толиб зиммасида қолди[1]. Абдулмутталиб Абу Толибга ўлимидан олдин саккиз ёшга тўлган, отаси ва онасидан айрилган Муҳаммад алайҳиссаломга ғамхўрлик ва ҳимоя қилишни васият қилди. Шу тариқа Муҳаммад ўз амакисининг қўлида ва уйида тарбияланган.
Савдогарлик йиллари
Абу Толиб савдо-сотиқ билан шуғулланган. Аммо Муҳаммадга ғамхўрлик қилганда, у моддий қийинчиликларга дуч келган ва оиласи ҳам кўп бўлганлиги сабабли, бу қийинчилик бироз узоқ давом этган. Муҳаммад 12 ёшга тўлганда, Абу Толиб катта колонна билан савдо қилиш учун Сурияга кетишга қарор қилади[2]. Ўзининг қаттиқ илтимосига кўра жиянини ўзи билан олиб кетди.
Манбаларга кўра, савдо карвони Суриянинг Дамашқ шаҳри яқинида жойлашган ва ўша пайтда Византия ҳукмронлиги остида бўлган Бусра деб номланган ҳудудга етиб борган. Катта монастирда Баҳира исмли кекса, танҳо ва машҳур руҳоний яшар эди. Карвон у ерга етиб боргач, Баҳира Муҳаммадни кўрмоқчи эканлигини айтди ва Муҳаммад билан гаплашгандан сўнг, Абу Толибга унинг жияни Инжилда у юборилиши башорат қилинган охирги пайғамбар эканлигини ва бу болада башоратли аломатлар борлигини айтди. . Шундан сўнг Баҳира улар Дамашққа бориб савдо қилишлари хавфли бўлишини, чунки у ерда охирги пайғамбар ҳақида биладиган яҳудийлар ёки римликлар борлиги, шунинг учун болани яхши ҳимоя қилиш кераклигини қўшимча қилди[3]. Абу Толиб Шомга боришдан воз кечди, молларини Бусрада сотди ва тезда Маккага қайтиб келди.
Исломнинг дастлабки йиллари
Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга биринчи ваҳий тушганидан сўнг, Абу Толиб жияни Муҳаммад ва ўз ўғли Али яширинча намоз ўқиётганини билгач, ота-боболарининг динини тарк этмаслигини айтди, балки ўз динини ҳимоя қилишини ва умрининг охиригача жияни ҳимоя қилишини ҳам айтди. Дарҳақиқат, Муҳаммад пайғамбар Маккаликларни очиқдан-очиқ Исломга да'ват қила бошлаганларида ва бутлардан воз кечишларини сўраганларида, унга қарши чиққан Маккалик мушрикларга қарши туриб, Муҳаммад алайҳиссаломни уларнинг қўлига топширишни талаб қилдилар ва мен уларни бутлардан воз кечишни талаб қилдилар. Пайғамбарни ҳеч қачон уларга топширманг.
Вафот этиши
Қурайш ислом динини қабул қилиши билан куч-қудратга эришаётган Муҳаммадни ва у топган тарафдорларини зарарсизлантиришга қарор қилди. Бу мақсадга эришилгунга қадар, Ҳошимийлар ўз оилаларини душман деб э’лон қилиб, уларни бойкот қилдилар. Бу ҳолатда Абу Толиб Муҳаммад ва унинг тарафдорларини Ши'бу Абу Толиб номи билан машҳур маҳалласига олиб борди ва уларни қўллаб-қувватлади[4]. Бу бойкот тугаганидан кўп ўтмай, Абу Толиб кексалиги ва воқеалардан чарчаганлиги сабабли касал бўлиб қолади ва 619 йили Маккада вафот этади.
Қарама-қарши э'тиқод
Абу Толибнинг мусулмон бўлганлиги ёки бўлмаганлиги бугунги кунда ҳам нома'лум. Ба'зи ислом уламолари унинг мусулмон эканлигини айтишса, бошқалари буни рад этишади. Суннийлар кўпинча Абу Толиб мусулмон бўлмасдан олдин вафот этган деса, шиалар мусулмон бўлиб вафот этган дейишади[5].
Айтишларича, у энг оғир шароитларда жияни Муҳаммадни ҳимоя қилган бўлса-да, араб бошлиқларининг мағрурлиги ва аждодлари йўлига боғлиқлик заифлиги туфайли Исломни қабул қилганини очиқ айтишга жур’ати етмаган.
Яна Абу Толиб жияни Муҳаммадни ва унга ишонганларни ҳимоя қилиш учунгина ислом динини қабул қилганини очиқ айтмагани, э’тиқодини яшириб, натижада мусулмон бўлганлиги ҳам айтилади.
Замонавий маданиятдаги ўрни
- У 1976-йилда ислом динининг туг'илиши ҳақида ҳикоя қилувчи " Қўнғироқ " филмида инглиз актёри Андре Морелл томонидан тасвирланган.
- У 2015-йилда суратга олинган Муҳаммад пайғамбарнинг болалик йиллари ҳақида ҳикоя қилувчи “ Муҳаммад: Аллоҳнинг Расули ” филмида эронлик актёр Маҳди Пакдел томонидан тасвирланган.
Манбалар
- ↑ „ЭБÛ ТÂЛİБ - ТДВ İслâм Ансиклопедиси“ (Тüркçэ). ТДВ İслам Ансиклопедиси. 23 эйлüл 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5 şубат 2022.
- ↑ İбн Са‘д, И, 153
- ↑ „ЭБÛ ТÂЛİБ - ТДВ İслâм Ансиклопедиси“ (Тüркçэ). ТДВ İслам Ансиклопедиси. 23 эйлüл 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5 şубат 2022.
- ↑ „ЭБÛ ТÂЛİБ - ТДВ İслâм Ансиклопедиси“ (Тüркçэ). ТДВ İслам Ансиклопедиси. 23 эйлüл 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5 şубат 2022.
- ↑ „Пейгамберимизин амcасı Эбу Талиб, ҳаниф мийди ёкса мüşрик мийди? » Соруларла İсламиет“ (Тüркçэ). Соруларла İсламиет (4 эким 2014). 5 şубат 2022да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5 şубат 2022.