Kontent qismiga oʻtish

Abu al-Ashʼas

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Ibn Abu al-Ashʼas (arabcha: أحمد بن محمد بن محمد بن أبي الأشعث‎‎; 975-yilda vafot etgan) oʻrta asr islom davrining Fors tabibi edi. U Galen asarlariga koʻplab sharhlar yozgan[1].

U Mosulda vafot etgan.

Fiziologiya

Ahmad ibn Abu al-Ashʼas oʻzining al-Qodiy va al-muqtadiy kitobida tirik arslonda oshqozon fiziologiyasini tasvirlab bergan[2]. U shunday deb yozgan:

Taom oshqozonga tushganda, ayniqsa u koʻp boʻlsa, oshqozon kengayadi va uning qatlamlari choʻziladi… tomoshabinlar oshqozon juda kichik, deb oʻylashdi, shunda men uning tomogʻiga ketma-ket bir necha koʻzadan suv quya boshladim… kengaygan oshqozonning ichki qatlami tashqi peritoneal qavat kabi silliq boʻlib qoldi. Soʻngra men oshqozonni yorib ochdim va suvni chiqardim. Oshqozon qisqarib qoldi va men pilorusni koʻrdim…

Ahmad ibn Abu al-Ash’as 959-yilda tirik arslonda oshqozon fiziologiyasini kuzatgan. Bu tasvir William Beaumontdan deyarli 900 yil avval yozilgan boʻlib, Ahmad ibn al-Ash’asni meʼda fiziologiyasida tajribaviy tadbirlarni boshlab bergan ilk tabib ekanligini isbotlaydi[2].

Asarlari

Uning asarlari quyidagilardan iborat[1]:

  • الأدوية المفردة
  • الحيوان
  • العلم الالهي
  • الجدري و الحصبة و الحميقاء
  • السرسام و البرسام و مداواتهما
  • القولونج و أسبابه و مداواته
  • البرص و البهق
  • الصريح
  • الاستسقاء
  • ظهور الدم
  • الماليخوليا
  • تركيب الأدوية
  • أمراض المعدة و مداواتها

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 Ward, Bāqir Amīn. Muʻǧam al-ʻulamāʼ al-ʻArab, 1st (Arabic), Bayrūt: ʻĀlam al-Kutub : Maktabaẗ al-Nahḍaẗ al-ʻArabiyyaẗ, 1986 — 38-bet. 
  2. ↑ 2,0 2,1 (en-US) Interventional Physiology on the Stomach of a Live Lion: Ahmad ibn Abi al-Ash'ath (959 AD) | Journal of the Islamic Medical Association of North America. https://jima.imana.org/article/view/5269.