Abu al-Os ibn ar-Robiy sahifasining manbasini koʻrish

{{Islom}}
{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | Oti                  = Abul Os ibn Robiʼ
 | asl oti              = {{lang|ar|أبو العاص بن الربيع}}
 | tavallud_paytidagi_ismi = 
 | tavallud_joyi        = [[Makka]]
 | vafot_sanasi         = 634-yil, fevral
 | vafot_joyi           = [[Makka]]
 | kasbi                = savdogar
 | turmush_oʻrtogʻi     = [[Zaynab bint Muhammad]], Faxita binti Said ibn Al-Os ibn Abu Umayya
 | bolalari             = Ali ibn Abul Os<br>Umama bint Abul Os<br>Maryam bint Abul Os
 | otasi                = Al-Robiʼ ibn Abdul-Uzzo
 | onasi                = Hola binti Xuvaylid
}}
'''Abul Os ibn Robiʼ''' ({{Lang-ar|أبو العاص بن الربيع}}, hijriy 634-yilning fevral oyida vafot etgan) – islom dinining soʻnggi paygʻambari [[Muhammad|Muhammadning]] kuyovi va [[Sahoba|sahobasi]]. Uning asl ismi '''Hushaym''' yoki '''Yosir''' ekanligi aytilgan<ref>Ibn Hajar, ''Al-Isaba'' vol. 7 #10173, p. 224</ref>.

== Oilasi ==
Abul Os ibn Robiʼ Hola bintu Xuvaylidning oʻgʻli boʻlgan<ref name="Saad1995">Muhammad ibn Saad. ''Kitab al-Tabaqat al-Kabir'' vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). ''The Women of Madina'', p. 21. London: Ta-Ha Publishers.</ref>. Uning qonuniy otasi [[Quraysh]] qabilasining Banu Abd-Shams urugʻidan Al-Robiʼ ibn Abdul-Uzzo boʻlgan<ref name="ReferenceA">Ibn Hajar, ''Al-Isaba'' vol. 7 #10176.</ref>. Abul Os savdogarlik bilan shugʻullangan boʻlib, [[Makka|Makkadagi]] muhim shaxslardan biri hisoblangan<ref name="Ishaq1955">Muhammad ibn Ishaq. ''Sirat Rasul Allah''. Translated by Guillaume, A. (1955). ''The Life of Muhammad'', p. 313. Oxford: Oxford University Press.</ref>.

Xolasi [[Xadicha bint Xuvaylid]] uni oʻz oʻgʻlidek koʻrgan<ref name="Ishaq1955">Muhammad ibn Ishaq. ''Sirat Rasul Allah''. Translated by Guillaume, A. (1955). ''The Life of Muhammad'', p. 313. Oxford: Oxford University Press.</ref>. Abul Os ham xolasining uyiga tez-tez tashrif buyurgan<ref name="ReferenceA">Ibn Hajar, ''Al-Isaba'' vol. 7 #10176.</ref>. Xadicha bint Xuvaylid turmush oʻrtogʻi Muhammad paygʻambardan qizlari [[Zaynab bint Muhammad]] uchun munosib kuyov topishini soʻraydi. Shundan keyin Zaynabni Abul Osga turmushga berishadi<ref name="Ishaq1955" />. Islomni birinchilardan boʻlib Muhammadning xotini Xadicha bint Xuvaylid, undan keyin Zaynab, Ruqiya, Ummu Gulsum va yosh boʻlishiga qaramay Fotima qabul qilgan boʻlsa-da, Abul Os bu dinni qabul qilishni istamaydi va ota-bobolari sigʻingan dinda qolishni tanlaydi. Shunday boʻlsa-da xotini Zaynabga boʻlgan munosabati zarracha oʻzgarmaydi. Paygʻambar keyinchalik Abul Os haqida iliqlik bilan gapiradi<ref name="Ishaq1955" />, „Qachon menga gapirsa toʻgʻri gapirdi<ref>Muslim 31:6002.</ref> va qachon menga vaʼda bersa vaʼdasini ustidan chiqdi“ , – deydi<ref name="Saad1995">Muhammad ibn Saad. ''Kitab al-Tabaqat al-Kabir'' vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). ''The Women of Madina'', p. 21. London: Ta-Ha Publishers.</ref>.

Abul Os va Zaynabning ikki farzandi boʻlgan, oʻgʻli Ali bolaligida vafot etgan, qizi Umoma toʻrtinchi [[Roshidun|xalifa]] [[Ali|Aliga]] turmushga chiqqan<ref name="Saad1995" />.

== Islom diniga qarshi ==
Muhammad paygʻambar boʻlganidan keyin Makkada mashhurligini yoʻqotadi, bu paytda esa Quraysh qabilasi Abul Osga bosim oʻtkazib, xotini Zaynab bilan ajrashishini, evaziga esa unga xohlagan ayolni berishini aytishadi. Lekin Abul Os unga boshqa ayol kerakmasligini aytadi va ayoli Zaynab bilan qoladi<ref name="Ishaq1955">Muhammad ibn Ishaq. ''Sirat Rasul Allah''. Translated by Guillaume, A. (1955). ''The Life of Muhammad'', p. 313. Oxford: Oxford University Press.</ref>. Ammo musulmon boʻlishni ham rad etadi<ref name="Saad1995">Muhammad ibn Saad. ''Kitab al-Tabaqat al-Kabir'' vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). ''The Women of Madina'', p. 21. London: Ta-Ha Publishers.</ref>. Muhammad paygʻambar ham Makka shahri ustidan hukmronlik huquqiga ega boʻlmaganligi bois qizini imonsiz eridan ajralishga majburlay olmaydi. Musulmonlar [[Madina (shahar)|Madinaga]] [[hijrat]] qilganlarida, Zaynab musulmon boʻlsa ham, Makkada turmush oʻrtogʻi Abul Os bilan birga qoladi<ref name="Ishaq1955" />.

Hijriy 624-yilda Abul Os [[Badr jangi|Badr jangida]] [[Quraysh]] qabilasi tomonida turib jang olib boradi va Abdulloh ibn Jubayr al-Ansoriy tomonidan asirga olinadi<ref name="Saad1995">Muhammad ibn Saad. ''Kitab al-Tabaqat al-Kabir'' vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). ''The Women of Madina'', p. 21. London: Ta-Ha Publishers.</ref>. Badr jangida mushriklarning soni koʻpligiga qaramay, musulmonlar gʻalaba qozonishadi. Asirga olinganlarni ozod etish uchun Muhammad ularga bir mingdan toʻrt ming [[dinor]]gacha narx belgilaydi. Zaynab ham Abul Osni ozod qilish harakatiga tushadi. U akasi Amr orqali erining ozodligi uchun [[fidya]], jumladan, onasi Xadichaning unga qilgan toʻy sovgʻasi [[Oniks (mineral)|oniks]] marjonini yuboradi. Marjonni koʻrgan Muhammad paygʻambar qizini eslab qattiq gʻamga botadi. Zaynabning toʻlovini qabul qilmasdan turib, kuyovi Abul Osni ozod qilib yuboradi. Ammo kuyovini ozod qilish chogʻida unga Zaynabni qaytarishini shart qilib qoʻyadi. Abul Os ham Makkaga qaytganidan soʻng, ushbu shartni bajarishga kirishadi. Shu sababli ham Abul Os keyingi toʻrt yil davomida Zaynabdan ayro yashashga majbur boʻladi<ref name="Saad1995" /><ref name="Ishaq1955">Muhammad ibn Ishaq. ''Sirat Rasul Allah''. Translated by Guillaume, A. (1955). ''The Life of Muhammad'', p. 313. Oxford: Oxford University Press.</ref><ref>Abu Dawud 14:2686.</ref>.

== Islom dinini qabul qilishi ==
Hijriy 627-yilning oktyabr oyida Abul Os savdo karvoni bilan [[Suriya|Suriyadan]] qaytayotgan chogʻida musulmon bosqinchilari tomonidan hujumga uchraydi. U bosqinchilar hujumidan zoʻrgʻa qochib qutuladi, biroq karvondagi barcha qimmatbaho mol-mulklar bosqinchilar qoʻliga oʻtadi. Abul Os kechasi Madinaga kirib boradi va Zaynabdan uni himoya qilishini soʻraydi, Zaynab ham unga yordam beradi<ref name="Ishaq1955">Muhammad ibn Ishaq. ''Sirat Rasul Allah''. Translated by Guillaume, A. (1955). ''The Life of Muhammad'', p. 313. Oxford: Oxford University Press.</ref>.

Ertasi kuni ertalab Muhammad paygʻambar bosqinchilardan Abul Osga tegishli oʻgʻirlangan mol-mulk haqida soʻraydi. Paygʻambar ularga kuyovi va amakisining mol-mulkini qaytarib berishlarini yoki agar xohlasalar, oʻzlarida olib qolishga huquqlari borligini aytadi<ref name="Ishaq1955">Muhammad ibn Ishaq. ''Sirat Rasul Allah''. Translated by Guillaume, A. (1955). ''The Life of Muhammad'', p. 313. Oxford: Oxford University Press.</ref>. Bosqinchilar Abul Osga tegishli barcha narsani unga qaytaradilar va undan musulmon boʻlishni soʻrashadi. Abul Os esa ogʻir vaziyatda oʻz dinidan kechishini soʻrayotganlari uchun bu taklifni qabul qilmaydi va barcha mol-mulkini olib Makkaga qaytib ketadi<ref>Abdulmalik ibn Hisham. ''Notes to Ibn Ishaq’s Sirat Rasul Allah''. Translated by Guillaume, A. (1955). ''The Life of Muhammad'', p. 740 note 397. Oxford: Oxford University Press.</ref>.

Abul Os Makkaga safarini davom ettiradi va qurayshliklarning barcha mollarini ularga qaytarib beradi. Ogʻir kunda ularning molini oʻzlashtirib olgan deb oʻylamasliklari uchun Madinada islomni qabul qilmaganini aytadi. Keyin esa ularga bundan buyon musulmon ekanligini eʼlon qiladi va hijriy 628-yilning may yoki iyun oyida Madinaga hijrat qiladi<ref name="Ishaq1955">Muhammad ibn Ishaq. ''Sirat Rasul Allah''. Translated by Guillaume, A. (1955). ''The Life of Muhammad'', p. 313. Oxford: Oxford University Press.</ref>.

Muhammad Abul Osga hech qanday shart yoki talab qoʻymasdan yana Zaynab bilan yashashga ruxsat berdi<ref name="Saad1995">Muhammad ibn Saad. ''Kitab al-Tabaqat al-Kabir'' vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). ''The Women of Madina'', p. 21. London: Ta-Ha Publishers.</ref><ref name="Ishaq1955">Muhammad ibn Ishaq. ''Sirat Rasul Allah''. Translated by Guillaume, A. (1955). ''The Life of Muhammad'', p. 313. Oxford: Oxford University Press.</ref>. Biroq mavjud anʼanalarga koʻra, Abul Os Zaynab uchun yana mahr toʻlaydi<ref name="Saad1995" />.Ular birga yana 1 yil hayot kechirishadi va Zaynab 629-yilning oʻrtalarida vafot etadi<ref name="Saad1995" />.

== Zaynabning oʻlimidan keyin ==
Xotinining vafotidan keyin Abul Os Makkaga qaytib kelgan<ref name="ReferenceA">Ibn Hajar, ''Al-Isaba'' vol. 7 #10176.</ref>. U Faxita binti Said ibn Al-Os ibn Abu Umayyaga uylangan va ularning Maryam ismli qizi boʻlgan<ref>Ibn Hajar, ''Al-Isaba'' vol. 8 #11567.</ref>. U hech qachon islomiy urushlarda ishtirok etmagan<ref name="ReferenceA" />.

Abul Os ibn Robiʼ hijriy 634-yilning fevralida Makkada vafot etgan<ref>Ibn Hajar, ''Al-Isaba'' vol. 7 #10176; vol. 8 #11567.</ref>.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
[[Turkum:Sahobalar]]
[[Turkum:634-yilda vafot etganlar]]