Abu al-Uqul
Abū al-ʿUqūl Muhammad ibn Ahmad al-Tabariy (14-asrda Yamanda yashagan) Taizzdagi yetakchi astronom va Muayyadiyya madrasasidagi ilk astronomiya boʻyicha saboq bergan ustozlaridan biri edi. U aslida Erondan boʻlib, oʻrta asrlarda maʼlum bir kenglik uchun tuzilgan, 100 000 dan ortiq yozuvni oʻz ichiga olgan eng yirik yakka jadval korpusini tuzgani bilan tanilgan[1]. Uning ishlaridagi yana bir diqqatga sazovor jihat shuki, u Taizz kengligini 13° 37' (aslida 13° 35') deb aniqlagan[1].
Hayoti
At-Tabariy nisbasi uning yoki oilasining shimoliy Erondagi Tabaristondan kelib chiqqanini koʻrsatadi. U Rasuliylar sultoni al-Ashraf Umar II davrida Yamanda yashagan va yana bir mashhur astronom Muhammad ibn Abubakr al-Farisiyning zamondoshi boʻlgan[1].
Asarlari
- Az-Zij al-muxtar min al-azyaj — turli zij kitoblarining majmuasi boʻlib, u asosan Ibn Yunusning Hokimiy Zijiga tayangan. Uning asl qoʻshimchalaridan baʼzilari Yaman uchun xos astronomik jadvallardir[1].
- Mirʾat az-zamon (soʻzma-soʻz: „Zamon oynasi“) — Taizz uchun 13° 37' kenglik va 23° 35' moyillikda hisoblangan astronomik vaqtni aniqlash jadvallarining katta korpusi boʻlib, unda soat burchagi va quyosh chiqishidan oʻtgan vaqt jadvallari ham mavjud. Shuningdek, unda Quyosh balandligi va uzunligi hamda boshqa turli muqim turgan yulduzlar balandligining jadvallari bor. Uning balandlik xususidagi jadvallari Misrda uchraydiganlardan koʻra, Iroq yoki Eron hududlarida qoʻllanilganlariga oʻxshaydi. Uning jadvallari 1795-yilda Mokada topilgan nusxalarda saqlanib qolgan[1].
- Qishloq xoʻjaligi xususiyatlarini astronomik hodisalar bilan bogʻlaydigan taqvim[1].