Abulfazl ibn al-Amid sahifasining manbasini koʻrish

{{Yozuvchi bilgiqutisi
| ismi = Abulfazl ibn al-Amid
| tavallud_sanasi = 912
| tavallud_joyi = [[Qum (shahar)|Qum]], Eron
| vafot_sanasi = 970-yil 8-dekabr
| vafot_joyi = [[Isfahon]], Eron
| kasbi = Shoir, davlat arbobi
| ijod_tili = Arabcha
| janr = Proza, sheʼriyat
}}
'''Abulfazl Muhammad ibn Abu Abdulloh al-Husayn ibn Muhammad al-Kotib''', otasiga nisbat berilib '''Ibn al-Amid''' ham deyilgan (970-yilda vafot etgan), [[Forslar|fors]]<ref>{{cite book |title=The Cambridge History of Iran. |date=1975 |publisher=Cambridge U.P. |isbn=978-0-521-20093-6 |editor-last1=Frye |editor-first1=R.N. |edition=Repr. |location=London |page=585}}</ref> davlat arbobi boʻlib, [[Buvayhiylar]] hukmdori [[Rukn ud-Davla]]ning 940-yildan 970-yilda vafotigacha 30 yil davomida ''[[vazir]]i'' boʻlgan. Oʻgʻli, Abulfath Ali ibn Muhammad, shuningdek, Ibn al-Amid, lavozimiga voris boʻlgan.

== Biografiyasi ==
[[Fayl:Iran in 10th century AD.png|thumb|right|260px|X asr oʻrtalarida [[Eron]]]]
Abulfazl past tabaqadan chiqqan edi{{sfn|Kennedy|2004|p=230}}. [[Qum (shahar)|Qum]]lik bugʻdoy savdogarining oʻgʻli boʻlib, otasi [[Katta Xuroson|Xuroson]]da ''kotib'' lavozimida xizmat qilgan va ''amid'' darajasiga koʻtarilgan. 933-yilda Abulfazl [[Vushmgir]]ning vaziri boʻlgan{{sfn|Cahen|1971}}. Keyinchalik otasi [[Somoniylar]] tomonidan asirga olingan{{sfn|Kennedy|2004|p=230}}. Otasi taxminan 935-yilda [[Isfahon]]da suiqasd natijasida oʻldirilgan{{sfn|Cahen|1971}}.

Abulfazlning nomi ilk bor 940-yilda tilga olingan. Oʻsha paytda [[Rukn ud-Davla]] uni juda qadrlagan va oʻziga vazir etib tayinlagan. 948-yilda esa Abulfazl Rukn ud-Davlaning oʻgʻli [[Adud ud-Davla]]ning murabbiyi boʻlgan{{sfn|Kennedy|2004|p=230}}. Taxminan 955-yilda Abulfazl otasining sobiq hukmdori [[Muhammad ibn Makan]]ning oʻgʻli Rukn ud-Davla hududlariga yurish qilib, [[Isfahon]] va [[Ray]] kabi muhim shaharlarni egalladi. Bu bosqin paytida Abulfazl Muhammad qoʻshinini toʻxtatishga harakat qildi, biroq magʻlub boʻldi. Ikkinchi jangda [[Adud ud-Davla]] yordamida{{sfn|Donohue|2003|pp=68-69}} ularni tor-mor keltirib, yoʻqotilgan hududlarni qayta egalladi va Muhammadni asir oldi. Taxminan shu davrda yana bir daylamiy harbiy sarkarda [[Ruzbahan]] Mu’izz ud-Davlaga qarshi qoʻzgʻolon koʻtardi. Uning ukasi Bullaka esa [[Adud ud-Davla]]ga qarshi [[Sheroz]]da bosh koʻtardi. Biroq Abulfazl bu qoʻzgʻolonlarni bostirishga muvaffaq boʻldi. 960-yillarda mashhur olim [[Ibn Miskavayh]] Raydagi kutubxonada Abulfadlning bosh kutubxonachisi lavozimida xizmat qilgan{{sfn|Bosworth|2002}}.

966-yilda Abulfazl [[Katta Xuroson|Xuroson]]dan kelgan ''[[gʻoziy]]larning'' hujumi paytida yaralandi. Ular [[Jibal]]ning katta qismini talon-toroj qilib, Raydagi yirik kutubxona tomon yoʻl oldilar. Kutubxonani [[Ibn Miskavayh]] saqlab qola oldi{{sfn|Bosworth|2002}}. [[Rukn ud-Davla]] esa ularni ortga qaytarishga muvaffaq boʻldi{{sfn|Zetterstéen|1987|p=360}}. Keyingi yili Rukn ud-Davlaning buyrugʻi bilan Abulfazl [[Eron Ozarbayjoni|Ozarbayjon]]ni zabt etdi va [[Saloriylar]] hukmdori [[Ibrohim I ibn Marzuban I|Ibrohim I ibn Marzuban I ni]] yana hudud boshligʻi lavozimiga qayta tikladi. Abulfazl Rukn ud-Davlani Ibrohimni taxtdan tushirib, hududda bevosita buvayhiylar boshqaruvini oʻrnatishga undadi. Biroq Rukn ud-Davla bu maslahatni qabul qilmadi{{sfn|Madelung|1975|p=236}}. 970-yilda Abulfazl [[kurd]] hukmdori [[Hasanvayh]]ga qarshi yurishga yuborildi. Biroq bu vazifani ado etishga ulgurmay vafot etdi. Abulfazlning oʻrniga oʻgʻli Abulfath vazir lavozimiga tayinlandi{{sfn|Bosworth|1975|p=269}}. Abulfath Hasanvayh masalasini hal etishga muvaffaq boʻldi{{sfn|Zetterstéen|1987|p=360}}.

== Asarlari ==
Abulfazl olim sifatida juda yuqori obroʻga ega boʻlgan va adabiy doira homiysi sifatida tanilgan. Uning ilm-fanga qoʻshgan muhim hissalaridan biri „Shaharlar qurilishi“ nomli asari boʻlib, unda qurilish usullari hamda qurilishni rejalashtirish masalalari bayon etilgan. Mazkur asar [[qoʻlyozma]] holida [[Turkiya]]ning [[Istanbul]] shahridagi arab va [[islom]] kutubxonalaridan birida saqlanadi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{The Cambridge History of Iran | volume=4 | last = Bosworth | first = C. E. | author-link = C. E. Bosworth | chapter = Iran under the Buyids | pages = 250–305  |chapter-page=250}}
* {{cite encyclopedia | article = MESKAVAYH, ABU ʿALI AḤMAD | last = Bosworth | first = C. Edmund | url = http://www.iranicaonline.org/articles/meskavayh-abu-ali-ahmad | encyclopedia  = Encyclopaedia Iranica | location = London et al. | publisher = C. Edmund Bosworth | year = 2002 }}
* {{EI2 |first=Claude |last=Cahen |author-link=Claude Cahen |title=Ibn al-ʿAmīd |pages=703–704 |volume=3}}
* {{The Buwayhid Dynasty in Iraq}}
* {{The Prophet and the Age of the Caliphates | edition = Second}}
* {{The Cambridge History of Iran | volume=4 | last = Madelung | first = W. | author-link = Wilferd Madelung | chapter = The Minor Dynasties of Northern Iran | pages = 198–249|chapter-page=198}}
* {{cite encyclopedia | last = Zetterstéen | first = K.V. |author-link=Karl Vilhelm Zetterstéen | article=Ibn al-′Amīd | encyclopedia = E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, Volume III: E–I′timād al-Dawla | publisher = BRILL | location = Leiden | year = 1987 | isbn = 90-04-09789-9 | page = 360 | url = https://books.google.com/books?id=xd5VonTOppMC&pg=PA360}}

{{s-start}}
{{s-bef|before=[[Abulhasan Abbod ibn Abbos]]}}
{{s-ttl|title=[[Ray]] [[Buvayhiylar]]i ''[[vazir]]i''|years=940 — 970}}
{{s-aft|after=[[Abulfath Ali ibn Muhammad]]}}
{{s-end}}


[[Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar]]
[[Turkum:970-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Eronlik olimlar]]
[[Turkum:10-asr olimlari]]
[[Turkum:Buvayhiylar vazirlari]]
[[Turkum:10-asr eroniylari]]