Адениум обесум — Апоcйноидеаэ кенжа оиласига кендир туркумига мансуб гулли ўсимликларнинг заҳарли тури[2]. У Саҳрои кабир жанубидаги Саҳел минтақаларида (Мавритания ва Сенегалдан Судангача), тропик ва субтропик шарқий ва жанубий Африкада, шунингдек Арабистон ярим оролида ўсади. Умумий номлар орасида Саби юлдузи, куду, сохта азалеа, импала нилуфар ва чўл атиргуллари мавжуд.

Адениум обесум (Чўл атиргули)
Илмий таснифлаш
Ўсимлик
Юксак ўсимликлар
Гулли ўсимликлар
Икки уруғпаллалилар
Астеридс
Гентианалес
Апоcйнаcеаэ
Адениум
А. обесум
Бинар номи
Адениум обесум

Синонимлар

Адениум cоэтанеум Стапф Адениум ҳонгҳел А.ДC. Нериум обесум Форсск.

Тавсиф

Бу ўсимлик доимий яшил бута (совуқ пайтида баргларини тўкиши мумкин). У 0,12-5 метргача ўсиши мумкин. Барглари спирал шаклида жойлашган, куртаклар учлари томон тўпланган, оддий бутун, узунлиги 5-15 см, кенглиги 1-8 см. Гуллари найсимон, узунлиги 2-5 см. Гуллари одатда қизил ва пушти рангга эга бўлади.

Гуллар ва барглар, Таиланд
Маданий намунадаги жуфтлашган, фолликуляр мевалар, Бенгал
Қўш паппус билан жиҳозланган уруғларни кўрсатадиган ягона, ажраладиган мева (икки учида туклар тутами)
Ягона уруғ 1 cентиметр (0.39 ин) паппус билан узун
Уруғ 1 cентиметр (0.39 ин) узун, шамолнинг тарқалишига имкон берувчи қўш паппусдан тозаланган
Фидан, 18 кунлик, 3.3 cентиметр (1.3 ин)

Таксономия

Кичик турлар

  • Адениум обесум субсп. олеифолиум (Жанубий Африка, Боцвана)
  • Адениум обесум субсп. соcотранум (Сокотра)
  • Адениум обесум субсп. сомаленсе (Шарқий Африка)
  • Адениум обесум субсп. сwазиcум (Эсватини, Жанубий Африка)

Адениум сwазиcум — ватани Эсватини ва Мозамбик, йўқолиб кетиш хавфи остида.

Адениум сомаленсе ҳам Африка, Танзания, Кения ва Сомалида ўсади. Баландлиги 5 метрга етади. Кичик турлар орасидаги энг йирик ўсимлик.

Адениум соcотранум фақат Сокотра оролида ўсади. Бўйи 4,6 мгача ўсади. Кичик ҳудудда тарқалганига қарамай хавф остида эмас.

Адениум олеиолиум ёввойи табиатда хавф остидаги тур. Баландлиги 0,4 метрга етади.

Экология

Полка-нуқтали ари куя (Сйнтомеида эпилаис) тıртıллар олеандерлар ва чўл атиргуллари билан ҳам озиқланиши маълум[3].

Мўтадил иқлимли ҳудудларда ўсимликлар йил давомида гуллаши мумкин[4].

Фойдаланиш

Адениум обесум ўзининг илдизлари ва поялари таркибида юрак гликозидлари бўлган шарбат ажратади . Бу шарбатдан Африканинг кўп қисмида[5] йирик ҳайвонларни овлаш учун заҳарли ўқ ва балиқ токсини тайёрланади[6].

Култивация

Ғарбий Бенгалиядаги Адениум обесум гуллари, Ҳиндистон.

Адениум обесум — қуёшли жойни ва қишда 10 °C (50 °Ф) минимал ички ҳароратни талаб қилади. Кактуслар талаб қилганидек, херик суғориш режимида ривожланади. А. обесум одатда уруғ ёки поя қаламчалари билан кўпаяди. Кўп навлар асосан кўчат илдизпоясига пайванд қилиш йўли билан кўпайтирилади[7].

Бу ўсимлик Қироллик боғдорчилик жамиятининг боғдаги хизматлари учун мукофотига сазовор бўлган[8].

Рамзларда

Тур турли мамлакатлар томонидан чиқарилган почта маркаларида тасвирланган[9].

Галерея

Манбалар

  1. ↑ Ботаниc Гарденс Cонсерватион Интернатионал (БГCИ).; ИУCН ССC Глобал Треэ Спеcиалист Гроуп (2019). „Адениум обесум“. ИУCН Ред Лист оф Тҳреатенед Спеcиэс. 2019: э.Т62541А149059021. дои:10.2305/ИУCН.УК.2019-2.РЛТС.Т62541А149059021.эн. Ретриэвед 19 Новембер 2021.
  2. ↑ Счоч. „"Адениум обесум", НCБИ Тахономй: а cомпреҳенсиве упдате он cуратион, ресоурcес анд тоолс“. Натионал Cентер фор Биотечнологй Информатион (2020). 2020-йил 17-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 27-август.
  3. ↑ „Олеандер cатерпиллар (Сйнтомеида эпилаис)“. УФ/ИФАС (2006-йил 1-август). 2015-йил 11-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 26-март.
  4. ↑ „Ис Адениум Обесум Поисоноус то Догс?“ (эн). Ҳоме Гуидес | СФ Гате. Қаралди: 2022-йил 14-май.
  5. ↑ Счмелзер, Г.Ҳ.. Медиcинал Планц. Плант Ресоурcес оф Тропиcал Африcа, 2008 — 46–49-бет. ИСБН 978-90-5782-204-9. 
  6. ↑ Жоҳн 'Лофтй' Wисеман САС Сурвивал Ҳандбоок, Ревисед Эдитион п. 240; Wиллиам Морроw Папербаcкс (2009) ИСБН 978-1875900060
  7. ↑ Канчанапоом, Кантамаҳт; Сунҳеэм, Суниса; Канчанапоом, Камноон (5 Деcембер 2010). "Ин витро Пропагатион оф Адениум обесум (Форсск.) Роэм. анд Счулт." (эн). Нотулаэ Ботаниcаэ Ҳорти Агроботаниcи Cлуж-Напоcа 38 (3): 209–213. дои:10.15835/нбҳа3834604 (инаcтиве 31 Жулй 2022) . ИССН 1842-4309. ҳттп://www.нотулаэботаниcаэ.ро/индех.пҳп/нбҳа/артиcле/виэw/4604/5093. Қаралди: 26 Жануарй 2016. Адениум обесум]]
  8. ↑ „РҲС Плант Селеcтор - Адениум обесум“. Қаралди: 2020-йил 23-феврал.
  9. ↑ „Адениум обесум“. СтампДата. Қаралди: 2020-йил 24-март.