Аҳмет Давутоглу (1959-йил 26-февралда туғилган) – туркиялик академик, сиёсатчи ва собиқ дипломат, 2014—2016-йилларда Туркиянинг 26-Бош вазири, Адолат ва тараққиёт партияси (АКП) етакчиси бўлиб ишлаган. 2009-2014-йилларда ташқи ишлар вазири, 2003-2009-йилларда эса Бош вазир Эрдўғаннинг бош маслаҳатчиси лавозимларида ишлаган. 2011-йилги парламент сайловда Коня парламенти депутати этиб сайланган ва 2015-йил июн-ноябр ойларида бўлиб ўтган умумий сайловларда қайта депутат этиб сайланган. 2016-йил 22-майда Бош вазир лавозимини тарк этди[1].

Аҳмет Давутоğлу

Давутоğлу 2022-йилда
Келажак партияси раиси
Мансаб даври
2019-йилдан
Ўтмишдоши янги ташкил этилган
Адолат ва тараққиёт партияси раиси
Мансаб даври
2014-йилдан – 2016-йилгача
Ўтмишдоши Реcеп Таййип Эрдоğан
Вориси Бинали Йıлдıрıм
Туркия ташқи ишлар вазири
Мансаб даври
2009-йил 1-май – 2014-йил 29-август
Ўтмишдоши Али Бабаcан
Вориси Мевлüт Çавуşоğлу
Шахсий маълумотлари
Таваллуди 1959-йил 26-феврал (1959-02-26) (67 ёш)
Таşкент, Коня, Туркия
Турмуш ўртоғи
Саре Давутоğлу (турм. 1984)
Болалари 5
Алма матер Боğазиçи университети
Имзоси Файл:Аҳме Давутоğлу сигнатуре.свг

Туркиянинг 12-Президенти этиб амалдаги Бош вазир ва АКП етакчиси Ражаб Тоййиб Эрдўған сайлангандан сўнг, Давутоғлу АКП Марказий Ижроия Қўмитаси томонидан партия етакчилигига номзод қилинди[2][3]. АКПнинг биринчи навбатдан ташқари қурултойида бир овоздан лидер этиб сайланди ва натижада Эрдоғандан кейин Туркия Республикасининг 62-Ҳукуматини тузиб, Бош вазир лавозимини эгаллади[4][5]. Унинг кабинетида Эрдўғаннинг Ялчин Акдоған каби яқин иттифоқчилари лидерлик қилган[6][7]. АКП 2015-йил июн ойида бўлиб ўтган умумий сайловда парламентдаги кўпчилик ўринни йўқотди, аммо энг йирик партия бўлиб қолди. Давутоғлу ҳукумати кейинчалик истеъфога чиқди, аммо янги ҳукумат тузилмагунча ҳокимиятда қолди. Мухолифат партиялари билан бир қатор муваффақияциз музокараларни олиб борди[8]. 2015-йилнинг ноябрида бўлиб ўтиши режалаштирилган навбатдан ташқари сайловларга АКП мутлақ ғалабадан сўнг парламентдаги кўпчилик ўринни қўлга киритди ва Довутўғли кейинчалик учинчи ҳукуматини тузди[9].

Довутўғли ва Эрдўған ўртасида парламентга номзодлар рўйхати, ҳукумат сиёсати ва ижрочи президентлик бошқарув тизимини амалга ошириш бўйича келишмовчиликлар чиққан. Давутўғли 2015-йил ноябр ойидаги умумий сайловдаги ғалабасидан 7 ой ўтиб АКП раҳбари ва Бош вазир лавозимидан истеъфога чиққанини эълон қилди. 2016-йил 22-май куни партиянинг навбатдан ташқари қурултойи бўлиб ўтиши ва партия раҳбариятига қайта сайланмаслигини маълум қилди[10][11]. Унинг ўрнига Бинали Йилдирим раҳбарлик қилди ва кўп ўтмай Бош вазирликдан истеъфога чиқди[12].

Довутўғли маъмурияти Курдистон Ишчилар партияси ўртасидаги 2015-йил ўрталарида икки йиллик ўт очишни тўхтатиш келишуви бузилган. Унинг бош вазирлиги Туркия тарихидаги „энг қонли“ бўлди[13]. Унинг ҳукумати 20-июл куни жануби-шарқдаги Суруч шаҳрида 32 кишининг ҳаётига зомин бўлган худкушлик ҳужумидан сўнг, Ироқ ва Шом исломий давлати (ИШИД) позицияларига ҳаво ҳужумларига рухсат берди. Ҳукуматнинг ИШИДга қарши ҳужуми АҚШ каби иттифоқчилар томонидан Туркиянинг гуруҳга қарши чора кўрмагани туфайли доимий танқидга учради. Бироқ сиёсий мухолифат Довутўғлини 2015-йил ноябрида бўлиб ўтган навбатдан ташқари сайловларда атайлаб можаро келтириб чиқарганликда айблади. Унинг ҳукумати, Гулен ҳаракати билан давом этаётган сиёсий можаро ва Сурия фуқаролар уруши натижасида юзага келган Европа муҳожирлари инқирозида айбдор деб топилди. Унинг ташқи сиёсати нео-усмоний ёки панисломист деб таърифланган бўлса-да, Довутўғли Туркиянинг Европа Иттифоқига қўшилиш ташаббусини ҳукумати учун стратегик мақсад қилиб қўйди[14][15]. У сиёсий коррупцияга қарши кураша олмагани ва ҳукумат авторитаризми кучайгани, 2015-йил бошида янги миллий хавфсизлик қонун лойиҳаси мухолифат шарҳловчиларини унинг ҳукуматини Туркияни полиция давлатига айлантирганликда айблашига сабаб бўлганлиги учун танқид қилинган[16].

2019-йил сентябрида узоқ вақтдан бери ўз партиясини яратишга тайёргарлик кўраётгани ҳақида тахмин қилинган Давутўғли АКПдан истеъфога чиқди ва ўзининг собиқ партиясини энди Туркияга ечим бера олмаётганликда айблади. 2019-йил 12-декабрда Келажак партиясини (ГП) ташкил этди ва унинг биринчи раҳбарига айланди[17]. Партия АКП ва Эрдўғанга қарши бўлган Миллат Алянсига аъзо бўлди.

Манбалар

  1. ↑ „ПМ Аҳмет Давутоğлу Анноунcес Ресигнатион“. Ресеарч Туркей. 2017-йил 10-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 8-май.
  2. ↑ „Эрдоган: АК Парти'нин ени генел баскан адайи Аҳмет Давутоглу“. Радикал. 2014-йил 23-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 25-август.
  3. ↑ „Туркей чоосес Аҳмет Давутоглу ас приме министер“. Тҳе Гуардиан (2014-йил 21-август). 2014-йил 28-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 21-август.
  4. ↑ „Эрдоğан ве Давутоğлу кан тер иçинде калдı – АК Парти конгреси“. İнтернет Ҳабер (2014-йил 27-август). 2014-йил 28-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 27-август.
  5. ↑ „Тариҳи конгреде Аҳмет Давутоğлу Генел Баşкан сеçилди“. Акşам. 2014-йил 31-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 27-август.
  6. ↑ Cандемир, Елиз. „Неw Туркиш Cабинет Шоwс Cонтинуитй Wитҳ Эрдоган Легаcй“. Тҳе Wалл Стреэт Жоурнал (2014-йил 29-август). 2015-йил 26-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 3-сентябр.
  7. ↑ „Туркей'с Давутоглу эхпеcтед то бе а доcиле приме министер _ wитҳ Эрдоган cаллинг тҳе шоц“. Фох Неwс Чаннел. 2015-йил 18-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 25-август.
  8. ↑ „Cумҳуриет Газетеси – Но. 4 Майıс Сарай дарбеси“ (2016-йил 4-май).
  9. ↑ „'Пеликан Досясı' иле АКП'де çарşı ийиcе карışтı“. Эвренсел.нет (2016-йил 2-май). 2016-йил 4-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 4-май.
  10. ↑ „Туркиш приме министер Аҳмет Давутоğлу ресигнс“. Тҳе Гуардиан (2016-йил 5-май). 2019-йил 14-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 5-май.
  11. ↑ „НТВ Видео Галери – Видео İзле – Гüндем Ҳабер Видеоларı – НТВ“. 2016-йил 6-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 5-май.
  12. ↑ „Туркей политиcс: Инcоминг ПМ ургес мове то пресидентиал руле“. ББC Неwс (2016-йил 22-май). 2018-йил 10-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 21-июн.
  13. ↑ „Сезгин Танрıкулу'ндан ҳелаллик аçıкламасı“. CНН Тüрк. 2016-йил 9-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 22-май.
  14. ↑ „Инcоминг Туркиш приме министер сайс ЭУ мембершип стратегиc таргет соурcе: Реутерс“. Яҳоо Неwс. 2014-йил 13-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 9-сентябр.
  15. ↑ „Дışиşлери Баканı Давутоğлу АБ üелиğи ярıм асıрдıр стратежик ҳедефимиз олду ве бöйле калмая девам эдеcек“. Туркиш Министрй оф Фореигн Аффаирс. 2014-йил 26-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 1-сентябр.
  16. ↑ „Cритиcс: Пропосед Легислатион Турнс Туркей Инто Полиcе Стате“. ВОА. 2015-йил 27-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 27-октябр.
  17. ↑ Йилдиз. „Туркей: Формер ПМ анд Эрдоган аллй лаунчес неw партй“ (эн). www.алжазеэра.cом. 2019-йил 14-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 26-октябр.