Al-Mufaddal ad-Dabbiy sahifasining manbasini koʻrish

{{Yozuvchi bilgiqutisi
| name        = al-Mufaddal ad-Dabbiy
| image       = 
| birth_place = [[Kufa]], [[Iroq]]
| death_date  = taxminan 780–787
| occupation  = Filolog, shoir
| language    = Arab tili
| nationality = Arab
| notableworks= ''Mufaddaliyot''

}}
'''Al-Mufaddal ibn Muhammad ibn Yala ibn Amir ibn Salim ibn ar-Rammal ad-Dabbiy''' ({{Lang-ar|المُفَضَّل الضَّبِي}}; taxminan 780–787-yillarda vafot etgan) — [[Kufa maktabi]]ga mansub arab filologi<ref name="enc625">First [[Encyclopaedia of Islam]], vol. 6, [https://books.google.com/books?id=fWNpIGNFz0IC&dq=mufaddaliyat&pg=PA625 pg. 625]. Eds. [[Martijn Theodoor Houtsma]], R. Bassett and [[Thomas Walker Arnold]].[[Leiden]]: [[Brill Publishers]]: 1993. {{ISBN|90-04-09796-1}}</ref>.

Al-Mufaddal ilk hamda [[islomdan avvalgi arab sheʼriyati]] va rivoyatlarni toʻplagan mashhur jamlovchi hisonlanmish [[Hammod ar-Roviya|Hammad ar-Roviya]] hamda [[Halaf al-Ahmar]] bilan zamondosh boʻlgan va arablarning sheʼriy merosini tizimli ravishda asrab qolishga bel bogʻlagan ilk olim [[Abu Amr ibn al-Alo]]dan birmuncha yoshroq edi. U [[Ma’mar ibn al-Musanna|Abu Ubayda]] va [[Al-Asmoiy|al-Asmoiy]]dan qariyb ellik yil oldin vafot etgan. Al-Mufaddalning antologiyasi esa [[Abu Tammom|Abu Tammom]]ning ''[[Hamasah]]'' asarini tuzishidan ellik-oltmish yil avval jamlangan.

== Hayoti ==
Al-Mufaddalning tugʻilgan yili aniq nomaʼlum, biroq uning otasi [[musulmonlarning Forsni zabt etishi]] boʻyicha nufuzli bilimdon boʻlgan va Al-Mufaddal ham oʻsha hududda tugʻilgan, deb taxmin qilinadi<ref name=enc625/>.

Al-Mufaddal [[Damashq xalifaligi|Umaviylar]] sulolasi xalifalari davrida uzoq yillar yashagan, toki ular 750-yilda [[Abu Muslim Harakati|Abbosiylar inqilobi]] natijasida agʻdarilguniga qadar. 762-yilda u aliy [[Ibrohim ibn Abdulloh]] boshchiligidagi, „Pok ruh“ deb atalgan qoʻzgʻolonda xalifa [[Abu Jafar al-Mansur]]ga qarshi qatnashgan va Ibrohim magʻlub boʻlib halok boʻlgach, qamoqqa tashlangan<ref name=enc625/>. Biroq al-Mansur Dabba qabilasidan boʻlgan qabiladoshi Musayyab ibn Zuhayrning shafoati bilan uni afv etib, uni oʻgʻli keyinchalik xalifa [[Al-Mahdiy|Al-Mahdiyga]] adabiyotdan ustoz etib tayinlagan<ref name=enc625/>. Aynan shu shahzoda uchun al-Mansurning undovi bilan al-Mufaddal ''[[Mufaddaliyot]]''ni tuzgan.

Al-Mufaddalning vafot sanasini aniq belgilash qiyin boʻlib chiqqan. ''Encyclopedia of Arabic Literature'' unda u 780-yil atrofida vafot etganini qayd etadi<ref>[https://books.google.com/books?id=DbCFBX6b3eEC&dq=mufaddaliyat&pg=PA537 Encyclopedia of Arabic Literature], vol. 2, pg. 537. Eds. Julie Scott Meisami and [[Paul Starkey]]. [[London]]: [[Taylor & Francis]], 1998. {{ISBN|9780415185721}}</ref>, biroq 781–787-yillar oraligʻi ham ehtimol sifatida keltiriladi<ref name="shad210">Shady Nasser, [https://books.google.com/books?id=mRAzAQAAQBAJ&dq=al+asma%27iyyat&pg=PA245 The Transmission of the Variant Readings of the Qurʾān: The Problem of Tawātur and the Emergence of Shawādhdh], pg. 210. [[Leiden]]: [[Brill Publishers]], 2012. {{ISBN|9789004241794}}</ref>.

== Asarlari ==
Al-Mufaddal matnlar hamda rivoyatlarni nihoyatda sinchkov va ishonchli toʻplovchi boʻlgan; arab tarixi va adabiyoti boʻyicha barcha manbalarda u bu jihatdan [[Hammod ar-Roviya|Hammod]] va [[Halaf al-Ahmar|Halafdan]] ancha ustun, deb maqtaladi. Ular (ayniqsa ikkinchisi) qadimgilar uslubida sheʼrlarni vijdonsizlarcha toʻqib chiqarishda ayblangan<ref name=enc625/>. U [[Kufa]]lik boʻlib, Kufa 638-yilda [[Xalifalik|xalifa]] [[Umar]] tomonidan keng [[Mesopotamiya]] tekisligini nazorat qilish uchun barpo etilgan ikki yirik harbiy koloniyaning shimolrogʻi edi. Kufa va [[Basra]]da Islom imperiyasining jangovar kuchini tashkil etgan barcha [[Arabiston yarim oroli]] qabilalarining vakillari jamlangan edi. Shulardan al-Mufaddal ajdodlarining omadlari va qahramonliklarini ulugʻlagan shoirlarning asarlarini toʻplash va yozib olish imkoniga ega boʻlgan. U, shubhasiz, al-Asmoiy va Abu Ubayda kabi, qoʻshni sahroda qabilalar yaylov-qoʻnim qiladigan hududlarni ham oʻzi kezib chiqqan. Kufa yaqinida esa al-Hira ([[Laxmiylar qirolligi]] podshohlari qadimgi poytaxti) joylashgan boʻlib, u islomdan avvalgi Arabistondagi eng mashhur saroy markazi edi. Paygʻambar daʼvati boshlanishidan oldingi asrda yarimorolning shimoliy yarmidan shoirlar u yerga tez-tez yigʻiladigan. Hatto shunday rivoyat ham bor: soʻnggi Laxmid podshoh [[An-Numon III ibn al-Munzir]] xonadonida yozma toʻplam (''[[Devon]]'') boʻlgan. Unda johiliya davrining ''fuhul''i, yaʼni eng nufuzli shoirlarining, ayniqsa sulola amirlarini madh etganlarning bir qancha sheʼrlari jamlangan. Bu toʻplam keyinchalik [[Marvon]] xonadonidan boʻlgan [[Damashq xalifaligi|Umaviylar]] xalifalari qoʻliga oʻtgan. Rivoyat rost boʻlsa, al-Mufaddal ehtimol undan foydalanish imkoniga ega boʻlgan.

U vafot etgach, al-Mufaddalning shogirdlari uning nomidan mashhur antologiyasini tartibga solib, nashr ettirishgan<ref name=shad210/>.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:780-yillarda vafot etganlar]]
[[Turkum:8-asr arab shaxslari]]
[[Turkum:Arab tili filologlari]]
[[Turkum:Arab tili shoirlari]]