Aleksandr Borovkov sahifasining manbasini koʻrish

{{Olim bilgiqutisi
| ismi                  =
| tasvir                =
| tasvir_eni            =
| izoh                  = 
| tavallud_sanasi      = {{tugʻilgan sanasi|1904|03|16}}
| tavallud_joyi = {{TavalludJoyi|Toshkent}}
| vafot_sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1962|11|15|1904|03|16}}
| vafot_joyi = {{VafotJoyi|Sankt-Peterburg}}, [[RSFSR]]
| istiqomat_joylari =
| fuqaroligi = {{SSSR}}
| millati =
| sohasi = [[Sharqshunoslik|Sharqshunos]], [[Turkiyshunoslik|turkiyshunos]]
| ish_joylari = SSSR FA Sharqshunoslik instituti, SSSR FA Tilshunoslik instituti
| institutlar =
| alma_mater = [[Oʻzbekiston milliy universiteti|Oʻrta Osiyo davlat universiteti]]
| tezis_sarlavhasi =
| akademik_rahbarlari =
| mashhur_shogirdlari =
| mashhur_ishlari =
| oʻtkazayotgan_taʼsiri =
| koʻrsatgan_taʼsiri =
| mukofotlari = {{Lenin ordeni}} {{Hurmat Belgisi ordeni}}
| turmush_oʻrtogʻi =
| dini =
| vebsayt =
}}
'''Aleksandr Konstantinovich Borovkov''' (1904. 3(16). 3, [[Toshkent]], 1962, 15.11, [[Sankt-Peterburg|Leningrad]]) – turkiyshunos [[olim]].

[[Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi]] muxbir aʼzosi (1943). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi ([[1945]]), [[professor]] (1935). Oʻrta Osiyo davlat universitetining sharqshunoslik fakultetini tamomlagan (1928). Moskvadagi Sharqshunoslik institutida katta ilmiy xodim, boʻlim mudiri, direktor oʻrinbosari (1934—1938, 1945—1960), [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻzbek tili, adabiyoti va folklori instituti|Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida]] direktor oʻrinbosari, ayni vaqtda [[Toshkent davlat pedagogika universiteti|Toshkent davlat pedagogika institutida]] oʻzbek tili kafedrasi mudiri (1938—1945), Moskvadagi Tilshunoslik instituti Leningrad boʻlimining direktori (1961-yildan).

Borovkov Kirill grafikasi asosida oʻzbek alifbosi imlosini ishlab chiqishda qatnashgan, [[turkiy xalqlar]]ning etnografiyasi, folklori va tiliga oid ilmiy tadqiqotlar olib borgan. Oʻzbek tili shevalarini urgangan. Borovkov eski oʻzbek yodgorliklarining leksikgrammatik va til xususiyatlarini tadqiq etib, „Sharq tillari tarixi va grammatikasi masalalari“ (1958), „Oʻzbek tilining grammatikasi qisqacha ocherklari“ (1959), Ahmad Yassaviy „Hikmatlar“ ining tili va Alisher Navoiy asarlarining til xususiyatlariga oid ilmiy asarlar yaratgan. „Badoye ullugʻat“ (1961), „12— 13asr Oʻrta Osiyo tafsirining leksikasi“ (1963)ni nashr ettirish bilan Borovkov eski oʻzbek tilining mukammal lugʻatini tuzishga asos soldi. Besh jildli „Ruscha-oʻzbekcha lugʻat“ (1950—55) va bir jildli „Oʻzbekcha-ruscha lugʻat“ (1959) ni tuzishda ishtirok etgan. Borovkov turkiy xalqlarning „[[Alpomish]]“, „[[Manas]]“, „Qoʻblon“, „Qoʻzi Koʻresh va Bayan suluv“ kabi eposlarini oʻrganib, „Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston xalqlarining turkiy tillari eposini oʻrganish masalalari“ (1958), „Alpomish haqidagi qahramonlik poemasi“ (1959) kabi ilmiy asarlar yaratgan<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>.

== Tarjimai holi ==
Aleksandr Konstantinovich Borovkov [[1904-yil]] 3-martda ([[16-mart]]) [[Toshkent]] shahrida ishchi oilasida tugʻilgan.

* 1922—1928-yillarda. [[Oʻzbekiston milliy universiteti|Oʻrta Osiyo davlat universitetining]] sharqshunoslik fakultetida tahsil olgan. Oʻqish davrida Oʻrta Osiyo muzeyida ilmiy xodim boʻlib ishlagan.
* 1929—1932-yillarda. [[Rossiya fanlar akademiyasi|SSSR Fanlar akademiyasining]] Til va tafakkur instituti aspiranturasida tahsil olgan, uning ilmiy rahbari akademik [[Nikolay Marr]] boʻlgan.
* 1935-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilmasdan tilshunoslik fanlari nomzodi unvoni berilgan. Xuddi shu yili u dotsent boʻldi.
* 1923—1928-yillarda. [[Oʻzbekiston milliy universiteti|Oʻrta Osiyo davlat universitetida]], 1928—1938-yillarda Leningrad sharqshunoslik institutida dars bergan.
* 1926—1928-yillarda. Oʻrta Osiyo muzeyi ilmiy xodimi.
* 1927—1928-yillarda Oʻrta Osiyo qadimiylik va sanʼat yodgorliklarini muhofaza qilish qoʻmitasi ilmiy xodimi.
* 1935—1936-yillarda Nutq madaniyati instituti ilmiy xodimi.
* 1934-yildan ilmiy kotib.
* 1938-yildan SSSR FA Sharqshunoslik instituti katta ilmiy xodimi va Oʻrta Osiyo boʻlimi boshligʻi<ref>[http://arabica.orientalstudies.ru/rus/index.php?option=com_personalities&Itemid=74&person=541 Institut Vostokovedeniya ARABICA]</ref>.
* 1939—1945-yillarda. SSSR FA Oʻzbekiston filiali – Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi direktori oʻrinbosari.
* 1948—1950-yillarda SSSR Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik insituti direktorining oʻrinbosari.
* 1943-yilda Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan fan arbobi unvonini oldi.
* 1953-yilda Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi boʻldi.
* 1958-yildan SSSR Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi.
* 1959-yilda SSSR Fanlar akademiyasi Tilshunoslik institutining Leningrad filialiga ishga borib, 1962-yilgacha filial direktori oʻrinbosari lavozimida ishladi.
* [[Lenin ordeni]] va [[„Hurmat Belgisi“ ordeni]] bilan taqdirlangan.

Qizi Tatyana Borovkova (1941—1968) – tilshunos, sharqshunos.

1962-yil 15-noyabrda Leningradda vafot etdi. U Sankt-Peterburgdagi Shuvalovskoye qabristoniga dafn etilgan.

== Ilmiy faoliyati ==
Uning ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari [[dialektologiya]] va [[leksikografiya]], [[oʻzbek tili]] va adabiyoti, [[qorachoy-bolqor tili]] grammatikasi, [[Oʻrta Osiyo]] xalqlari madaniyatini oʻrganish boʻlgan. Uning [[chigʻatoy tili]]ning yozma yodgorliklari sohasidagi tadqiqotlari ham katta ahamiyatga ega<ref>{{Veb manbasi |url=http://tapemark.narod.ru/les/576e.html |title=Лингвистический Энциклопедический словарь |access-date=2011-05-10 |archive-date=2012-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120315113413/http://tapemark.narod.ru/les/576e.html |deadlink=no }}</ref>.

Toshkentdagi faoliyati davomida zamonaviy oʻzbek fanining shakllanishi va rivojlanishiga katta hissa qoʻshdi. Hirotlik Toli Imoniyning „Badoye ul-lugʻat“ (1961) va „XII-XIII asrlar Oʻrta Osiyo tafsirining leksikasi“ lugʻatlarining nashr etilishi (1963) orqali Borovkov eski oʻzbek tilining fundamental lugʻatini yaratish uchun zamin tayyorladi.

U oʻzbek tilini oʻrganish uchun juda koʻp ishlarni amalga oshirib, materiallarning toʻliqligi va ijro darajasi boʻyicha hozirgacha tengsiz boʻlgan, koʻplab nashrlardan oʻtgan „Oʻzbekcha-ruscha lugʻat“ni meros qoldirdi<ref>{{kitob manbasi |editor1-last=[[Aleksandr Proxorov]] |title=Боровков Александр Константинович // [[Katta sovet ensiklopediyasi]] |date=1969-1978 |publisher=Sovet ensiklopediyasi |location=Moskva |edition=30-tom 3-nashr |accessdate=30-noyabr 2023-yil |language=ru}}</ref>.

== Asosiy asarlari ==
# 1961 – „Badoye ul-lugʻat. Toli Imoniy Hirotiyning Alisher Navoiy asarlari lugʻati“. Moskva.
# 1963 – „XII-XIII asrlar Oʻrta Osiyo tafsirining leksikasi“. Moskva.
# 1959 – „Oʻzbekcha-ruscha lugʻat“. Toshkent
# 1957 – „Oʻzbek tili grammatikasi“. Toshkent
# 1940 – „[[Alisher Navoiy]] oʻzbek adabiy tilining asoschisi sifatida“, Leningrad
# 1935 – „Uygʻurcha-ruscha lugʻat“. Moskva.
# 1935 – „[[Uygʻur tili]] darsligi“. Leningrad
# 1934 – „Qorachoy-bolqor grammatikasi loyihasi“. Kislovodsk
# 1929 – „Oʻzbek qoʻshiqlari“. Leningrad
# 1941 – „Oʻzbekcha-ruscha qisqacha lugʻat“. Toshkent
# 1941 – „Oʻzbekcha-ruscha qisqacha lugʻat“. Toshkent
# 1951—1955 – „Ruscha-oʻzbekcha lugʻat“. Tom I—IV. Toshkent
# 1952 – „Tojikcha-oʻzbekcha zullisonaynlik“. Tom IV
# 1951 – „[[Turkiy tillar]]da [[Agglyutinatsiya (tilshunoslik)|agglyutinatsiya]] va [[fleksiya]]“. L. V. Shcherbi xotiralari toʻplami. Moskva.
# 1936 – „Turkiy tizim tillarida nutq qismlari toʻgʻrisida“. Moskva.
# 1935 – „Turk izofasi tabiati haqida“. Moskva-Leningrad.
# 1934 – „[[Qorachoy-bolqor tili]]“. Leningrad

== Adabiyotlar ==
* [[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi|OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://orientalstudies.ru/rus/index.php?option=com_personalities&Itemid=74&person=541 Statya] na sayte
* [http://isaran.ru/?q=ru/fund&guid=DAF21A90-5CB2-D2A9-09D3-0120732DF804&ida=2 Istoricheskaya spravka] na sayte Arxiva RAN

{{OʻzME}}

{{DEFAULTSORT:Borovkov, Aleksandr}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar]]
[[Turkum:Turkologlar]]
[[Turkum:Oʻzbekshunoslar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzoslari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari]]


{{scientist-stub}}