Ziyosfera

Aleksandr Borovkov

Александр Константинович Боровков (1904. 3(16). 3, Тошкент, 1962, 15.11, Ленинград) – туркийшунос олим.

Александр Боровков
Таваллуди 16-март 1904-йил
Тошкент
Вафоти 15-ноябр 1962-йил(1962-11-15)
(58 ёшда)
Санкт-Петербург, РСФСР
Фуқаролиги SSSR bayrogʻi СССР
Соҳаси Шарқшунос, туркийшунос
Иш жойлари СССР ФА Шарқшунослик институти, СССР ФА Тилшунослик институти
Таълими Ўрта Осиё давлат университети
Мукофотлари

Ўзбекистон Фанлар академияси мухбир аъзоси (1943). Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан арбоби (1945), профессор (1935). Ўрта Осиё давлат университетининг шарқшунослик факултетини тамомлаган (1928). Москвадаги Шарқшунослик институтида катта илмий ходим, бўлим мудири, директор ўринбосари (1934—1938, 1945—1960), Ўзбекистон Фанлар академияси Тил ва адабиёт институтида директор ўринбосари, айни вақтда Тошкент давлат педагогика институтида ўзбек тили кафедраси мудири (1938—1945), Москвадаги Тилшунослик институти Ленинград бўлимининг директори (1961-йилдан).

Боровков Кирилл графикаси асосида ўзбек алифбоси имлосини ишлаб чиқишда қатнашган, туркий халқларнинг этнографияси, фолклори ва тилига оид илмий тадқиқотлар олиб борган. Ўзбек тили шеваларини урганган. Боровков эски ўзбек ёдгорликларининг лексикграмматик ва тил хусусиятларини тадқиқ этиб, „Шарқ тиллари тарихи ва грамматикаси масалалари“ (1958), „Ўзбек тилининг грамматикаси қисқача очерклари“ (1959), Аҳмад Яссавий „Ҳикматлар“ ининг тили ва Алишер Навоий асарларининг тил хусусиятларига оид илмий асарлар яратган. „Бадое уллуғат“ (1961), „12— 13аср Ўрта Осиё тафсирининг лексикаси“ (1963)ни нашр эттириш билан Боровков эски ўзбек тилининг мукаммал луғатини тузишга асос солди. Беш жилдли „Русча-ўзбекча луғат“ (1950—55) ва бир жилдли „Ўзбекча-русча луғат“ (1959) ни тузишда иштирок этган. Боровков туркий халқларнинг „Алпомиш“, „Манас“, „Қўблон“, „Қўзи Кўреш ва Баян сулув“ каби эпосларини ўрганиб, „Ўрта Осиё ва Қозоғистон халқларининг туркий тиллари эпосини ўрганиш масалалари“ (1958), „Алпомиш ҳақидаги қаҳрамонлик поэмаси“ (1959) каби илмий асарлар яратган[1].

Таржимаи ҳоли

Александр Константинович Боровков 1904-йил 3-мартда (16-март) Тошкент шаҳрида ишчи оиласида туғилган.

  • 1922—1928-йилларда. Ўрта Осиё давлат университетининг шарқшунослик факултетида таҳсил олган. Ўқиш даврида Ўрта Осиё музейида илмий ходим бўлиб ишлаган.
  • 1929—1932-йилларда. СССР Фанлар академиясининг Тил ва тафаккур институти аспирантурасида таҳсил олган, унинг илмий раҳбари академик Николай Марр бўлган.
  • 1935-йилда номзодлик диссертациясини ҳимоя қилмасдан тилшунослик фанлари номзоди унвони берилган. Худди шу йили у доцент бўлди.
  • 1923—1928-йилларда. Ўрта Осиё давлат университетида, 1928—1938-йилларда Ленинград шарқшунослик институтида дарс берган.
  • 1926—1928-йилларда. Ўрта Осиё музейи илмий ходими.
  • 1927—1928-йилларда Ўрта Осиё қадимийлик ва санъат ёдгорликларини муҳофаза қилиш қўмитаси илмий ходими.
  • 1935—1936-йилларда Нутқ маданияти институти илмий ходими.
  • 1934-йилдан илмий котиб.
  • 1938-йилдан СССР ФА Шарқшунослик институти катта илмий ходими ва Ўрта Осиё бўлими бошлиғи[2].
  • 1939—1945-йилларда. СССР ФА Ўзбекистон филиали – Ўзбекистон ССР Фанлар академияси директори ўринбосари.
  • 1948—1950-йилларда СССР Фанлар академияси Шарқшунослик инситути директорининг ўринбосари.
  • 1943-йилда Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган фан арбоби унвонини олди.
  • 1953-йилда Ўзбекистон ССР Фанлар академиясининг мухбир аъзоси бўлди.
  • 1958-йилдан СССР Фанлар академиясининг мухбир аъзоси.
  • 1959-йилда СССР Фанлар академияси Тилшунослик институтининг Ленинград филиалига ишга бориб, 1962-йилгача филиал директори ўринбосари лавозимида ишлади.
  • Ленин ордени ва „Ҳурмат Белгиси“ ордени билан тақдирланган.

Қизи Татяна Боровкова (1941—1968) – тилшунос, шарқшунос.

1962-йил 15-ноябрда Ленинградда вафот этди. У Санкт-Петербургдаги Шуваловское қабристонига дафн этилган.

Илмий фаолияти

Унинг илмий фаолиятининг асосий йўналишлари диалектология ва лексикография, ўзбек тили ва адабиёти, қорачой-болқор тили грамматикаси, Ўрта Осиё халқлари маданиятини ўрганиш бўлган. Унинг чиғатой тилининг ёзма ёдгорликлари соҳасидаги тадқиқотлари ҳам катта аҳамиятга эга[3].

Тошкентдаги фаолияти давомида замонавий ўзбек фанининг шаклланиши ва ривожланишига катта ҳисса қўшди. Ҳиротлик Толи Имонийнинг „Бадое ул-луғат“ (1961) ва „ХИИ-ХИИИ асрлар Ўрта Осиё тафсирининг лексикаси“ луғатларининг нашр этилиши (1963) орқали Боровков эски ўзбек тилининг фундаментал луғатини яратиш учун замин тайёрлади.

У ўзбек тилини ўрганиш учун жуда кўп ишларни амалга ошириб, материалларнинг тўлиқлиги ва ижро даражаси бўйича ҳозиргача тенгсиз бўлган, кўплаб нашрлардан ўтган „Ўзбекча-русча луғат“ни мерос қолдирди[4].

Асосий асарлари

  1. 1961 – „Бадое ул-луғат. Толи Имоний Ҳиротийнинг Алишер Навоий асарлари луғати“. Москва.
  2. 1963 – „ХИИ-ХИИИ асрлар Ўрта Осиё тафсирининг лексикаси“. Москва.
  3. 1959 – „Ўзбекча-русча луғат“. Тошкент
  4. 1957 – „Ўзбек тили грамматикаси“. Тошкент
  5. 1940 – „Алишер Навоий ўзбек адабий тилининг асосчиси сифатида“, Ленинград
  6. 1935 – „Уйғурча-русча луғат“. Москва.
  7. 1935 – „Уйғур тили дарслиги“. Ленинград
  8. 1934 – „Қорачой-болқор грамматикаси лойиҳаси“. Кисловодск
  9. 1929 – „Ўзбек қўшиқлари“. Ленинград
  10. 1941 – „Ўзбекча-русча қисқача луғат“. Тошкент
  11. 1941 – „Ўзбекча-русча қисқача луғат“. Тошкент
  12. 1951—1955 – „Русча-ўзбекча луғат“. Том И—ИВ. Тошкент
  13. 1952 – „Тожикча-ўзбекча зуллисонайнлик“. Том ИВ
  14. 1951 – „Туркий тилларда агглютинация ва флексия“. Л. В. Шчерби хотиралари тўплами. Москва.
  15. 1936 – „Туркий тизим тилларида нутқ қисмлари тўғрисида“. Москва.
  16. 1935 – „Турк изофаси табиати ҳақида“. Москва-Ленинград.
  17. 1934 – „Қорачой-болқор тили“. Ленинград

Адабиётлар

  • ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
  2. ↑ Институт Востоковедения АРАБИCА
  3. ↑ „Лингвистический Энциклопедический словарь“. 2012-йил 15-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 10-май.
  4. ↑ Боровков Александр Константинович // Катта совет энсиклопедияси, 30-том 3-нашр (ру), Москва: Совет энсиклопедияси, 1969-1978. 

Ҳаволалар




"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Aleksandr_Borovkov" dan olindi