Aleksandra Kalugina-Gutnik sahifasining manbasini koʻrish

{{Olim bilgiqutisi
| ismi                   = Aleksandra Arxipovna Kalugina-Gutnik
| tasvir                 = 
| tavallud_sanasi        = [[1929-yil]] [[26-aprel]]
| tavallud_joyi          = [[SSSR]], [[Rostov viloyati]], [[Letnik]]
| vafot_sanasi           = [[1994-yil]] [[3-dekabr]]
| vafot_joyi             = [[Ukraina]], [[Sevastopol]]
| fuqaroligi             = {{SSSR}} {{RUS}}
| kasbi = [[botanik]],[[algolog]], [[florist]]
| ilmiy_darajasi = [[botanika fanlari doktori]]
| mukofotlari = [[File:Gold medal of VDNKh.png|VDNX oltin medali|20px]] [[File:Золотая медаль ВДНХ.jpg|SSSR VDNX kumush medali|20px]]
}}
'''Aleksandra Arxipovna Kalugina-Gutnik''' ([[1929-yil]] [[26-aprel]], [[Letnik]], [[Rostov viloyati]] – [[1994-]] [[3-dekabr]], [[Sevastopol]]) – [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|sovet]] olimi, [[Algologiya|algolog]], [[Floristika|florist]], [[Sistematika|taksonom]] va [[Geobotanika|fitotsenolog]]. [[Fan doktori|Biologiya fanlari doktori]] (1976-yil).

U [[Qora dengiz]] suvoʻtlarini (shu jumladan, sistozira, [[Ulva]], [[Филлофора|filloforani]]) oʻrgangan, Qora dengizning turli hududlari fitobentosidagi oʻzgarishlarni tizimli qiyosiy tahlil qilgan; sanoat suvoʻtlarining marikulturasini rivojlantirgan. Ukraina Qizil kitobi uchun makrofitlarning noyob turlari haqida boʻlim tayyorlagan. U birinchi marta Qora dengiz tubidagi oʻsimliklarning tarqalish xaritalarini tuzgan va Qora dengizdagi asosiy sanoat turlari zaxiralarini baholagan{{Sfn|ЭСУ}}.

U koʻp yillar davomida Ukraina Milliy Fanlar akademiyasining Janubiy dengizlar biologiyasi institutida (Ukraina SSR InBYuM AS; hozirgi [[A. O. Kovalevskiy RAS nomidagi Janubiy dengizlar biologiyasi instituti|A. O. Kovalevskiy RAS Janubiy dengizlar biologiyasi instituti]]) faoliyat olib borgan. Aleksandra Kalugina-Gutnik nomi algologlar va gidrobiologlar orasida keng tanilgan{{Sfn|Мильчакова, Гусева|2009}} va uning faoliyati yaqin va uzoq mamlakatlarda keng eʼtirof etilgan{{Sfn|Мильчакова, Гусева|2009}}.

== Hayoti ==
Aleksandra Kalugina 1929-yil 26-aprelda [[Shimoliy Kavkaz mintaqasi|Shimoliy Kavkaz viloyati]] [[Salskiy tumani (Shimoliy Kavkaz viloyati)|, Salskiy tumani]], [[Letnik (Peschanokopskiy tumani)|Letnik]] qishlogʻida (hozirgi [[Salskiy tumani|Salskiy tumani,]] [[Rostov viloyati]]) kambagʻal dehqon oilasida tavallud topgan{{Sfn|Мильчакова, Гусева|2009}}. 1930-yillarda Kalugina oilasi mamlakatdagi [[SSSRdagi ocharchilik (1932-1933)|ocharchilik]] tufayli [[Kabardino-Balkar Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi]] [[Nalchik tumani|, Nalchinskiy tumani]] [[Germenchik (Kabardino-Balkariya)|Germenchuk]] qishlogʻiga koʻchib oʻtgan. [[1949-yil]]da oʻrta maktabni tamomlagach, Aleksandra Kalugina Karelo-Fin davlat universitetiga (hozirgi [[Petrozavodsk davlat universiteti]]) biologiya fakultetiga oʻqishga kirgan{{Sfn|Мильчакова, Гусева|2009}}. 1954-yildan 1957-yilgacha SSSR Fanlar akademiyasining V. L. Komarov nomidagi Botanika institutida kunduzgi aspiranturada tahsil olgan. [[1958-yil]] aprel oyida „[[Oq dengiz (Shimoliy muz okeani)|Oq dengiz]] suv oʻtlari florasi“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Uning ilmiy rahbari taniqli algolog [[Зинова, Анна Дмитриевна|Anna Dmitriyevna Zinova]] boʻlgan{{Sfn|Мильчакова, Гусева|2009}}.

A. A. Kalugina-Gutnik [[1958-yil]] dekabr oyida [[Rostov davlat universiteti]] qoshidagi professor [[Vladimir Arnoldi|V. M. Arnoldi]] nomidagi Novorossiysk biologik stansiyasining direktori boʻlgan{{Sfn|Мильчакова, Гусева|2009}}. [[1965-yil]] yanvar oyida biolog [[Vodyanitskiy, Vladimir Alekseevich|Vladimir Alekseevich Vodyanitskiyning]] taklifiga binoan oilasi bilan [[Oqyor (Qrim)|Sevastopolga]] koʻchib oʻtgan. Ukraina Fanlar akademiyasining Janubiy dengizlar biologiyasi institutining bentos boʻlimida (Ukraina Fanlar akademiyasining InBYUM; hozirgi Ukraina Fanlar akademiyasining dengiz biologiyasi instituti) Aleksandra Kalugina-Gutnik fitobentos laboratoriyasini tashkil etgan va Qora dengizdagi algologik tadqiqotlar koordinatori boʻlgan{{Sfn|Мильчакова, Гусева|2009}}. U [[1975-yil]]da BIN SSSR Fanlar akademiyasida botanika boʻyicha doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan va uning xuddi shu nomdagi „Qora dengiz makrofitobentoslari“ monografiyasi algologlar va gidrobiologlarning koʻplab avlodlarining stol kitobiga aylangan. SSSR MTRX Ixtiologik komissiyasining ovlanadigan umurtqasizlar va suvoʻtlari boʻyicha ilmiy kengashi va SSSR Fanlar akademiyasining „Oʻsimlik dunyosidan oqilona foydalanish, oʻzgartirish va muhofaza qilishning biologik asoslari“ muammosi boʻyicha kengashi tarkibiga kirgan{{Sfn|Мильчакова, Гусева|2009}}.

1966-yildan 1983-yilgacha fitobentos laboratoriyasiga, 1983-yildan 1992-yilgacha esa fitobentos va suv oʻtlari yetishtirish boʻlimiga rahbarlik qilgan{{Sfn|ЭСУ}}. U 1994-yil 3-dekabrda [[Oqyor (Qrim)|Sevastopolda]] vafot etgan{{Sfn|ЭСУ}}.

== Ilmiy faoliyati ==
Ilmiy qiziqishlar sohasi: [[Sistematika|taksonomiya]], [[floristika]], [[Geobotanika|fitotsenologiya]], dengiz makrofitlarining mahsuldorligi{{Sfn|ЭСУ}}. Aleksandra Arxipovna Kalugina-Gutnik atoqli algologlar va gidrobiologlar guruhiga mansub. Azov-Qora dengiz havzasi makrofitobentoslari, dengiz fitoresurslaridan oqilona foydalanish sohasidagi barcha eng muhim ilmiy yutuqlar uning nomi bilan bogʻliq. Algologiyaning oltin fondiga uning Qora dengiz ommaviy turlarining sistematikasi, biologiyasi va ekologiyasi – sistozirlar, filloforalar va ulvalar, fitotsenozlar boʻyicha klassik asarlari kiritilgan. A. A. Kalugina-Gutnik InBYUMdan tashqarida tan olingan mahalliy dengiz fitotsenologiyasi maktabining asoschisi hisoblanadi{{Sfn|Мильчакова, Гусева|2009}}. U ilk bor Qora dengiz tubidagi oʻsimliklarning bonitirovkasini, floristik va fitogeografik rayonlashtirishni amalga oshirgan, makrofitlarning vertikal va gorizontal tarqalish xususiyatlarini aniqlagan. Qora dengiz florasining shakllanish xususiyatlarini va uning Oʻrta yer dengizi algoflorasi bilan aloqasini belgilagan{{Sfn|Мильчакова, Гусева|2009}}.

Aleksandra Kalugina-Gutnik Qora dengiz tubi oʻsimliklarining birinchi va hozircha yagona tasnifi muallifi boʻlgan va zamonaviy algomonitoringga asos solgan. Uning ommaviy turlarning populyatsiyalari va fitotsenozlari tarkibi va tuzilishining oʻzgarishi boʻyicha koʻp yillik kuzatuvlari Oʻrta yer dengizi havzasida oʻxshashi yoʻq. Kalugina-Gutnikning xizmati koʻplab algologik ekspeditsiyalarda qatnashgan gʻovvos mutaxassislarini makrofitobentosni oʻrganishga jalb qilish boʻlgan{{Sfn|Мильчакова, Гусева|2009}}. U makrofitlar va saqlovchi suvoʻtlarini yetishtirish biotexnologiyalarining asoslarini ishlab chiqishga katta hissa qoʻshgan. Uning ilmiy ishlanmalari va sistoziraning turlari zaxiralarini taqsimlash, natriy alginat olish texnologiyasi, Qora dengiz agarofitini yetishtirish texnologiyasi boʻyicha materiallari VDNX koʻrgazmalarida bir necha bor taqdim etilgan va oltin va kumush medallar bilan taqdirlangan{{Sfn|Мильчакова, Гусева|2009}}.

== Shaxsiy hayoti ==
Turmush oʻrtogʻi Nikolay Ivanovich Gutnik bilan birga ikkita qizni tarbiyalagan. Katta qizi – I. N. Anninskaya, dengiz biologi, InBYUMda 30 yildan ortiq faoliyat olib borgan va kichik qizi – E. N. Fomina, kompyuter mutaxassisi, oʻqituvchi{{Sfn|Мильчакова, Гусева|2009}}.

== Mukofotlari ==
[[VDNKh oltin medali|VDNX oltin medali]] – „Sistoziraning sanoat zaxiralarining yangi hududlarini tadqiq qilish va aniqlash, sistozira zaxiralarining xaritalarini tuzish, natriy alginat uchun xomashyo sifatida uning zaxiralarini baholash“ eksponati uchun ([[1966-yil]]);

[[SSSR VDNX kumush medali]] – „Yetishtiriladigan gratsillariyadan jele hosil qiluvchi modda olish texnologiyasi“ eksponati uchun ([[1990-yil]]).

== Xotirasi ==
Aleksandra Arxipovnaning nomi Litva institutining atoqli olimlari yodgorlik lavhasida abadiylashtirilgan{{Sfn|Мильчакова, Гусева|2009}}.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
[[Turkum:SSSR oʻqituvchilari]]
[[Turkum:1994-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:3-dekabrda vafot etganalar]]
[[Turkum:1929-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:26-aprelda tugʻilganlar]]
[[Turkum:biologiya fanlari doktorlari]]