Alice Coachman sahifasining manbasini koʻrish

{{Sportchi bilgiqutisi
| ismi              = Elis Mari Koachman
| tasvir            = 
| izoh              = 
| jins              = ayol
| laqabi            = 
| fuqaroligi        = Amerika Qoʻshma Shtatlari
| tavallud_sanasi   = 1923-yil 9-noyabr
| tavallud_joyi     = Albany, Jorjiya, AQSH
| vafot_sanasi      = 2014-yil 14-iyul
| vafot_joyi        = Albany, Jorjiya, AQSH
| faoliyat_yillari  = 
| boʻyi             = 
| vazni             = 
| turmush_oʻrtogʻi  = 
| bolalari          = 
| veb-sayt          = 
| mukofotlar        = 
| mamlakat          = Amerika Qoʻshma Shtatlari
| sport             = yengil atletika
| klub              = 
| pozitsiya         = 
| murabbiylar       = 
| faol_tomon        = 
| medallar          = 
}}

'''Elis Mari Koachman Devis''' (1923-yil 9-noyabr – 2014-yil 14-iyul) — [[Amerikaliklar|amerikalik]] [[yengil atletika]]chi. U [[balandlikka sakrash]] yoʻnalishiga ixtisoslashgan va [[Olimpiya]] [[Oltin medal|oltin medalini]] qoʻlga kiritgan birinchi [[Qoratanlilar|qora tanli]] [[ayol]] sportchi boʻlgan.

== Biografiyasi ==

=== Ilk hayoti va taʼlimi ===
Elis Koachman 1923-yil 9-noyabrda Albani, [[Jorjiya|Jorjiyada]] tug‘ilgan. U Fred va Evelin Koachmanlarning oʻn [[Bola|farzandidan]] beshinchisi edi. O‘sha davrda teri rangi sababli sport inshootlari va tashkil etilgan sport musobaqalariga kirish imkoniyati yo‘q edi. Shuningdek, [[ayol]] sportchilarga qarshi umumiy qarshilik tufayli ham murakkabliklarga duch kelgan. U [[uy]] yaqinidagi chang yo‘llarda oyoq yalang yugurib, o‘z [[Qoʻl|qo‘li]] bilan tayyorlagan uskuna bilan [[sakrash]] mashqlarini bajargan.

U Monro koʻchasi [[Boshlangʻich maktab|boshlangʻich maktabida]] oʻqigan va 5-sinfda [[Oʻqituvchi|oʻqituvchisi]] Kora Beyli va [[Xola|xolasi]] Kerri Spry tomonidan [[Sport|sportga]] rag‘batlantirilgan. 1938-yilda Madison oʻrta maktabiga kirgach, u [[yengil atletika]] jamoasiga qo‘shildi va Garri E. Lash rahbarligida [[sport]] ko‘nikmalarini rivojlantirdi. Oradan bir yil o‘tib, Tuskigi instituti uning iste’dodiga qiziqdi.

1939-yilda, 16 yoshida, u [[stipendiya]] asosida Tuskegee tayyorlov [[Maktab|maktabiga]] o‘qishga qabul qilindi. [[Stipendiya]] unga [[sport]] mashg‘ulotlari bilan birga tozalash, [[forma]] tikish kabi vazifalarni ham yuklagan.

1946-yilda u [[tikuvchilik]] bo‘yicha Tuskigi institutini tamomladi. 1949-yilda esa Albani shtat kollejida uy iqtisodiyoti bo‘yicha bakalavr darajasini oldi. So‘ngra u oʻqituvchi va yengil atletika murabbiyi boʻlib ishlagan.

=== Sport faoliyati ===
Tuskegee maktabiga kirishdan avval, u AAU musobaqalarida ishtirok etgan va yalangoyoq sakragan holda milliy va kollej rekordlarini yangilagan. Uning sakrash uslubi — to‘g‘ridan-to‘g‘ri sakrash va “western roll” uslublarining aralashmasi bo‘lgan.

[[Fayl:Alice Coachman. 1948 urtea.jpg|thumb|Alice Coachman, 1939-yil]]

1939-yildan 1948-yilgacha u AAU balandlikka sakrash bo‘yicha musobaqalarida ketma-ket 10 marta chempion bo‘ldi. Bundan tashqari, u 50 va 100 metr yugurish hamda 400 metr estafeta bo‘yicha ham g‘alabalar qozondi. U, shuningdek, Tuskegee ayollar basketbol jamoasida himoyachi sifatida 3 ta konferensiya chempionligini qo‘lga kiritdi.

1940 va 1944-yilgi Olimpiada oʻyinlari [[Ikkinchi jahon urushi]] sababli bekor qilinib, u oʻzining eng yuqori sport formasida qatnasha olmadi. Sport jurnalisti Erik Uilyams fikricha, agar u oʻsha Olimpiadalarda ishtirok etganida, tarixdagi eng buyuk ayol sportchi sifatida eslanishi mumkin edi.

Elis Koachman 1948-yilgi London Olimpiadasida AQSH terma jamoasiga qabul qilindi va {{convert|5|ft|4|in}} balandlikka sakrab saralashdan oʻtdi. Finalda esa {{convert|1.68|m}} natija bilan birinchi urinishdayoq muvaffaqiyatga erishdi. Britaniyalik Doroti Tayler ham bu natijani takrorladi, biroq ikkinchi urinishda. Shunday qilib, u 1948-yilda yengil atletika boʻyicha oltin medal olgan yagona amerikalik ayol sportchi boʻldi. Uning medali qirol Jorj VI tomonidan topshirildi.

Olimpiadadan qaytgach, u mashhur shaxsga aylandi — Prezident [[Garri Trumen]] va sobiq birinchi xonim Eleanor Ruzvelt bilan uchrashdi, Albani va Atlantada paradlar oʻtkazildi. Count Basie uning sharafiga ziyofat berdi.

1952-yilda u xalqaro kompaniya — [[Coca-Cola]] bilan shartnoma imzolab, reklamalarda ishtirok etgan ilk qora tanli ayol sportchiga aylandi. U 1936-yilgi Olimpiada g‘olibi Jessie Ouens bilan birga reklama bannerlarida tasvirlangan.

Uning sharafiga „Alice Avenue“ ko‘chasi va „Coachman boshlang‘ich maktabi“ nomlari berilgan<ref>{{Cite book |title=Alice Coachman |work=Notable Sports Figures, 2004 |oclc=52347682}}</ref>.

===Keyingi hayoti===
Kochmanning sportchilik faoliyati 24 yoshida yakunlandi<ref name=Goldstein/>. U umrining qolgan qismini taʼlimga va Job Corps dasturiga bagʻishladi<ref>{{Cite web |title=Sports of The Times; Good Things Happening for One Who Decided to Wait |work=New York Times |date=April 27, 1995 |access-date=2015-02-24 |url=https://www.nytimes.com/1995/04/27/sports/sports-of-the-times-good-things-happening-for-one-who-decided-to-wait.html |last1=Rhoden |first1=William C. }}</ref>.

Kochman 2014-yil 14-iyulda Jorjiya shtatining Albany shahrida yurak urishining toʻxtab qolishi oqibatida vafot etdi, u bunga qadar nafas olish muammolari bilan qiynalgan edi. U bir necha oy avval insultga uchragan va shundan soʻng qariyalar uyida davolangan. U birinchi eri N. F. Devisdan ikki farzand koʻrgan, bu nikoh ajralish bilan tugagan. Ikkinchi eri Frenk Devis undan avval vafot etgan<ref name=Goldstein>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2014/07/15/sports/alice-coachman-90-dies-groundbreaking-medalist.html?_r=0 |title=Alice Coachman, 90, Dies; First Black Woman to Win Olympic Gold - NYTimes.com |first=Richard |last=Goldstein |work=The New York Times |date=July 14, 2014 |location=New York |issn=0362-4331 |access-date=July 15, 2014}}</ref>.

===Merosi===
[[File:Alice Coachman Elementary School.JPG|thumb|Alice Coachman boshlangʻich maktabi]]

1979-yilda Kochman Jorjiya sport shon-shuhrat zaliga kiritildi<ref>{{cite web |title=Georgia Sports Hall of Fame Members by Year |url=http://www.georgiasportshalloffame.com/pdf_files/inductees/Georgia%20Sports%20Hall%20of%20Fame%20Members%20by%20Year%202011.pdf |access-date=July 5, 2017 |website=Georgia Sports Hall of Fame |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170705122853/http://www.georgiasportshalloffame.com/pdf_files/inductees/Georgia%20Sports%20Hall%20of%20Fame%20Members%20by%20Year%202011.pdf |archive-date=July 5, 2017}}</ref>. 1996-yilgi Atlanta yozgi Olimpiada oʻyinlarida Kochman 100 nafar eng buyuk olimpiadachilar qatorida eʼtirof etildi. U 1998-yilda Alpha Kappa Alpha sororitetining faxriy aʼzosiga aylandi<ref>{{cite press release |url=https://aka-web.s3.amazonaws.com/files/Coachman_Davis_Obituary.pdf |title=Alpha Kappa Alpha Mourns The Loss Of Honorary Member Alice Marie Coachman Davis |publisher=Alpha Kappa Alpha |location=Chicago, Illinois |date=July 20, 2014 |accessdate=April 20, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210123340/https://aka-web.s3.amazonaws.com/files/Coachman_Davis_Obituary.pdf |archive-date=February 10, 2022}}</ref>. 2002-yilda u National Women's History Project tomonidan Ayollar tarixi oyining faxriy shaxsi deb eʼlon qilindi<ref name="WHM">{{cite web |year=2010 |title=Honorees: 2010 National Women's History Month |work=Women's History Month |publisher=National Women's History Project |url=http://nwhp.org/whm/honorees.php |access-date=November 14, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110624015034/http://www.nwhp.org/whm/honorees.php |archive-date=June 24, 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>. Kochman, shuningdek, 1975-yilda AQSh yengil atletika shon-shuhrat zaliga, 2004-yilda esa AQSh Olimpiya shon-shuhrat zaliga kiritilgan<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-28309527 |title=BBC News - US black female gold Olympian Alice Coachman Davis dies |publisher=Bbc.com |date=1970-01-01 |access-date=2014-07-15}}</ref>.

Kochman qora tanli amerikalik yengil atletikachilarga yoʻl ochib bergani uchun eʼtirof etilgan. Masalan, Evelin Eshford, Florens Grifit Joyner va Jeki Joyner-Kersi kabi yulduzlar uning izidan borishdi. Aslida, uning Olimpiya oʻyinlaridagi muvaffaqiyatidan beri qora tanli ayollar AQSh ayollar yengil atletika terma jamoasining koʻp qismini tashkil etadi. „Oʻylaymanki, men ularning barchasi uchun yoʻl ochdim,“ degan edi u. „Ular shunday deb oʻylashadimi-yoʻqmi, farqi yoʻq — ular qora tanli biror kishiga minnatdor boʻlishi kerak, chunki men bu narsalarni uddalashga muvaffaq boʻldim“<ref name=Telegraph>{{Cite web |title=Alice Coachman - obituary; Alice Coachman was an American athlete who became the first black woman to win Olympic gold |work=Telegraph Online |date=July 15, 2014 |access-date=2015-02-24 |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/10968896/Alice-Coachman-obituary.html}}</ref>.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
[[Turkum:1923-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:2014-yilda vafot etganlar]]