Amazon daryosi: Versiyalar orasidagi farq
UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi | Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi. | ||
{{Daryo | |||
{{ | |Nomi = Amazon daryosi | ||
|Asl nomi = {{lang-pt|Rio Amazonas}} | |||
|Tasvir = Rio Amazonas - Parintins.jpg | |||
|Tasvirga izoh = | |||
|Xarita =Amazon river basin.png | |||
|Xaritaga izoh =Amazon daryosining havzasi | |||
|Uzunligi = 6400 | |||
|Havza maydoni = 7050000 | |||
|Havzasi = | |||
|Daryolar havzasi = | |||
|Suv sarfi = 209000 | |||
|Oʻlchangan joyi = Quyilish joyi | |||
|Boshlanishi = [[And togʻlari]] | |||
|Boshlanish joyi = [[Nevado Mismi]] | |||
|Boshlanish joyining balandligi = 110 | |||
|s_lat_dir = S |s_lat_deg = 4 |s_lat_min = 26 |s_lat_sec = 25.10 | |||
|s_lon_dir = W |s_lon_deg = 73 |s_lon_min = 26 |s_lon_sec = 50 | |||
|Quyilishi = Atlantika okeani | |||
|Quyilish joyi = | |||
|Quyilish joyining balandligi = 0 | |||
|m_lat_dir = S |m_lat_deg = 0 |m_lat_min = 35 |m_lat_sec = 35.94 | |||
|m_lon_dir = W |m_lon_deg = 49 |m_lon_min = 57 |m_lon_sec = 22.59 | |||
|Daryo burilishi = 0,016 | |||
|Davlat = | |||
|Mintaqa = | |||
|Tuman = | |||
|Vikiombordagi turkum = Amazon River | |||
}}'''Amazon daryosi''' yoki '''Amazonka''' ({{lang-pt|Rio Amazonas}}) — [[Janubiy Amerika|Janubiy Amerikadagi]] daryo, sersuvligi va havzasi maydonining kattaligi jihatidan dunyoda birinchi oʻrinda, uzunligi jihatidan (6,4 ming km, Ukayali irmogʻi bilan taxminan 7 ming km) Nil daryosidan keyin ikkinchi oʻrinda turadi. Amazon 7180 ming km² maydondan suv yigʻadi. Asosiy irmogʻi — Maranon. Sharqiy Kordilera togʻ tizmasini kesib oʻtgandan keyin Amazonka pasttekisligiga chiqadi va Ukayali daryosi bilan qoʻshilib Amazonni hosil qiladi. Amazonga taxminan 500 irmoq quyiladi, koʻpchiligi yirik daryo hisoblanadi. Oʻng tomondan Ukayali, Jurua, Madeyra, Tapajos, Shingu, chapdan — Isa, Yapura, Riu-Negru daryolari qoʻshilib kengaya boradi, oʻrta oqimida 5 km, dengizga quyilish oldida 80-150 km gacha kengayadi. Amazonning chuqurligi oʻrta oqimida taxminan 70 m, quyilish joyida 15-45 m. Daryo doim sersuv, may, iyun oylarida daryo sathi balandlashadi. Amazon yil davomida oʻz havzasidan 1 mlrd. tonna loyka oqizib keladi. Oʻrtacha suv sarfi 220 ming m³/sek. Aling irmoqlarida yirik viktoriya-re-giya oʻsimligi oʻsadi, suv hayvonlaridan lamantinlar, delfinlar, suv choʻchqalari yashaydi. 2000 baliq turi bor. Amazon kemalar qatnay oladigan qismining uz. 4300 km. Manaus shahrigacha (okeandan 1690 km) yirik okean kemalari qatnaydi. Asosiy portlari: Ikitos, Manaus, Obidus, Santa-rel, Belen<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. | |||
[[Fayl:Amazonas floating village, Iquitos, Photo by Sascha Grabow.jpg|thumb|upright=1.1|Amazon daryosidagi suzuvchi qishloq, Ikitos]] | |||
== Havolalar == | |||
{{manbalar}} | |||
{{Brazil-geo-stub}} | |||
{{OʻzME}} | |||
[[Turkum:Braziliyadagi daryolar]] | |||
[[Turkum:Perudagi daryolar]] | |||
[[Turkum:Kolumbiyadagi daryolar]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Amazon daryosi | |
|---|---|
| portugalcha: Rio Amazonas | |
| |
| Tavsif | |
| Uzunligi | 6 400 |
| Suv sarfi | 209 000 m³/s (Quyilish joyi) |
| Suv oqimi | |
| Boshlanishi | And togʻlari |
| · Boshlanish joyi | Nevado Mismi |
| · Balandligi | 110 m |
| Quyilishi | Atlantika okeani |
| · Balandligi | 0 m |
| Joylashuvi | |
 Amazon daryosining havzasi | |
| Davlat | |
Amazon daryosi yoki Amazonka (portugalcha: Rio Amazonas) — Janubiy Amerikadagi daryo, sersuvligi va havzasi maydonining kattaligi jihatidan dunyoda birinchi oʻrinda, uzunligi jihatidan (6,4 ming km, Ukayali irmogʻi bilan taxminan 7 ming km) Nil daryosidan keyin ikkinchi oʻrinda turadi. Amazon 7180 ming km² maydondan suv yigʻadi. Asosiy irmogʻi — Maranon. Sharqiy Kordilera togʻ tizmasini kesib oʻtgandan keyin Amazonka pasttekisligiga chiqadi va Ukayali daryosi bilan qoʻshilib Amazonni hosil qiladi. Amazonga taxminan 500 irmoq quyiladi, koʻpchiligi yirik daryo hisoblanadi. Oʻng tomondan Ukayali, Jurua, Madeyra, Tapajos, Shingu, chapdan — Isa, Yapura, Riu-Negru daryolari qoʻshilib kengaya boradi, oʻrta oqimida 5 km, dengizga quyilish oldida 80-150 km gacha kengayadi. Amazonning chuqurligi oʻrta oqimida taxminan 70 m, quyilish joyida 15-45 m. Daryo doim sersuv, may, iyun oylarida daryo sathi balandlashadi. Amazon yil davomida oʻz havzasidan 1 mlrd. tonna loyka oqizib keladi. Oʻrtacha suv sarfi 220 ming m³/sek. Aling irmoqlarida yirik viktoriya-re-giya oʻsimligi oʻsadi, suv hayvonlaridan lamantinlar, delfinlar, suv choʻchqalari yashaydi. 2000 baliq turi bor. Amazon kemalar qatnay oladigan qismining uz. 4300 km. Manaus shahrigacha (okeandan 1690 km) yirik okean kemalari qatnaydi. Asosiy portlari: Ikitos, Manaus, Obidus, Santa-rel, Belen[1].
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash] | Braziliya geografiyasiga oid uşbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. |
 | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |