Amritsar jangi (1634)
| Amritsar jangi | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ilk Boburiylar – Sikh urushlarining bir qismi | |||||||
| |||||||
| Raqiblar | |||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||
Bhai Bhanno † Bhai Peda Das †[3] Rao Ballu †[3] Painde Xon Singha Purohit † Bhai Mohna †[4] |
Mukhlis Xon †[5] Shamas Xon †[5] Murtaza Xon †[5] Mustafo Xon †[5] Anvar Xon † Sulton Beg † Sayyid Muhammad Ali †[2] | ||||||
| Kuchlar | |||||||
| 700 | 7 000 | ||||||
Amritsar jangi 1634-yil 14-aprelda Muxlisxonning Guru Hargobind va sikhlarga qarshi harbiy yurishi davomida bo‘lib o‘tgan[6][5]. Ikki kun davom etgan jang Boburiylar hukumati bilan Guru Hargobind o‘rtasidagi tobora kuchayib borayotgan ziddiyatlar natijasida yuzaga kelgan.
Tarixi

Boburiylar hukumati tomonidan ta’qibga uchragan sikhlar muntazam harbiy mashg‘ulotlar tashkil eta boshladilar va Boburiylar siyosatidan norozi bo‘lgan aholi uchun birlashish markaziga aylandilar[2]. Sikxlar va Boburiylarning ovchi guruhlari o‘rtasidagi to‘qnashuv ziddiyatlarning yanada kuchayishiga olib keldi. Vaysakhi bayrami kuni sikh ovchilari o‘z lochinini hukmdorning lochiniga qarshi uchirib, uni tutib oldilar[2]. Boburiylarning ovchi guruhi o‘z lochinini qaytarib olish uchun kelganida, ular haqoratli so‘zlarni ishlatdilar. Sikhlar esa lochinni qaytarib berishdan bosh tortdilar. Bu kelishmovchilik janjalga aylanib, ikki nafar Boburiy askari halok bo‘ldi, ovchi guruh boshlig‘i, faujdar G‘ulom Rasulxon esa yaralandi. Shundan so‘ng Boburiylar chekinishga majbur bo‘ldilar[2][4].
Ovchi guruhlari o‘rtasidagi ushbu voqea Guru Hargobindga qarshi harbiy yurish uyushtirish uchun bahona sifatida ishlatildi. Mukhlis Xon boshchiligida 7 000 kishilik qo‘shin unga hujum qilish uchun yuborildi. Guru Hargobindning qizi turmushga chiqishi arafasida bo‘lganligi sababli, sikhlar Boburiylarning katta qo‘shiniga qarshi jangga yetarlicha tayyor emas edilar[2].
Jang
Jang Amritsar shahrida ikki kun davom etdi. Boburiylar hujum boshlashidan bir kun oldin sikhlar kutilayotgan hujum haqida xabar topib, shahar chekkasida joylashgan kichik tuproq qal’a — Lohgarhdan oz sonli qo‘riqchilarni qoldirgan holda chiqib ketdilar[2].
Jangning ikkinchi kuni hozirgi Khalsa kolleji joylashgan hududda shiddatli to‘qnashuvlar yuz berdi. Jang davomida Bhai Bhanno halok bo‘ldi va uning o‘limidan so‘ng Guru Hargobind qo‘mondonlikni o‘z qo‘liga oldi[2]. Jang Guru Hargobindning zarbasidan Mukhlis Xonning boshi ikkiga yorilishi bilan yakunlandi[2].
Oqibatlari
Bu jang Boburiylar va sikhlar o‘rtasidagi ikkinchi to‘qnashuv bo‘lib, Guru Hargobindning o‘z izdoshlarini harbiy jihatdan tashkil etish borasidagi sa’y-harakatlari to‘g‘ri ekanini tasdiqladi[2]. Sikhlarning dastlabki ikki jangi Rohilla jangi (1621) va Sangrana jangi (1628) bo‘lib, birinchisida ular Khatrilarga, ikkinchisida esa Boburiylarga qarshi g‘alaba qozonganlar. Sangrana jangi sikhlarning Boburiylarga qarshi olib borgan ko‘plab janglaridan birinchisi edi. Shundan so‘ng 1634-yilda Amritsar jangida ham ular Boburiylar ustidan g‘alaba qozondilar. Ushbu janglarning barchasida Guru Hargobind tomonidan asos solingan Akal Sena qo‘shini ishtirok etgan.
Bundan tashqari, sikxlarning g‘alabasi Boburiylar qo‘shinining yengilmasligi haqidagi tasavvurni yo‘qqa chiqardi va Panjob dehqonlari orasida Guru Hargobindning nufuzini oshirdi[2].
Ushbu jangda sikhlar tomonida jang qilgan Bhatt Kirat va Balu (Baba Muloning o‘g‘li) halok bo‘ldi[6].
Manbalar
- ↑ Gopal Singh. A History of the Sikh People, 1979 — 224–225-bet.
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 Gandhi 2007, s. 534-536.
- ↑ 3,0 3,1 Gandhi 2007, s. 534–537.
- ↑ 4,0 4,1 Trilochan Singh Dr.. Guru Tegh Bahadur Prophet & Martyr, 1967 — 46–47-bet.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Jaques 2010, s. 47.
- ↑ 6,0 6,1 Dhillon 1988, s. 122.
Adabiyotlar
- Dhillon, Dalbir Singh. Sikhism, Origin and Development. Atlantic Publishers & Distributors, 1988.
- Gandhi, Surjit Singh. History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. Atlantic Publishers & Distributors, 2007. ISBN 978-81-269-0858-5. Qaraldi: 2010-yil 31-iyul.
- Jaques, Tony. Dictionary of Battles and Sieges. Greenwood Publishing Group, 2010. ISBN 978-0-313-33536-5. Qaraldi: 2010-yil 31-iyul.
Havolalar
Vikiomborda „Amritsar jangi (1634)“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.