Anbasa ibn Isʼhoq ad-Dabbiy sahifasining manbasini koʻrish

{{Davlat arbobi bilgiqutisi
| ismi   = Anbasa ibn Isʼhoq ad-Dabbiy <br> عنبسة بن إسحاق الضبي
| lavozim = [[Sind (xalifalik viloyati)|Sindning Abbosiy noibi]]
| boshlanish davri = 840
| tugash davri = 840-yillar
| oʻtmishdoshi = [[Imron ibn Musa al-Barmakiy]]
| vorisi = [[Horun ibn Abi Xolid al-Marvrudiy]]
| lavozim_2  = [[Islomiy Misr hukmdorlari roʻyxati|Misrning Abbosiy noibi]]
| boshlanish davri_2 = 852
| tugash davri_2 = 856
| oʻtmishdoshi_2 = [[Xut Abdulvohid ibn Yahyo]]
| vorisi_2  = [[Yazid ibn Abdulloh al-Hulvaniy]]
| vafot_sanasi = 860
| otasi = Isʼhoq
}}
'''Anbasa ibn Isʼhoq ad-Dabbiy''' ({{lang-ar|عنبسة بن إسحاق الضبي}}; {{circa|860}}-yilda vafot etgan{{sfn|Al-Mas'udi|1873|p=289}}) 9-asrda [[Abbosiylar xalifaligi]]ning viloyat noibi lavozimida xizmat qilgan. Anbasa [[Raqqa]] (833-yil){{sfn|Al-Tabari|1985–2007|loc=v. 32: p. 222}}, [[Sind|as-Sind]] ({{circa|840}}-yillar) va [[Oʻrta asrlarda Misr|Misr]] (852—856-yillar) noibi boʻlgan. Anbasa Abbosiy xalifalari hukmronligi davrida Misrni boshqargan soʻnggi [[Arablar|arab]] noib boʻlib, undan keyingilarning barchasi [[Turkiy xalqlar|turkiylar]] boʻlgan.
== As-Sind noibligi davri ==
[[Basra]]dan kelib chiqqan arab oilasining avlodi boʻlgan Anbasa{{sfn|Ibn Hazm|1982|p=204}} xalifa tomonidan viloyatni boshqarish huquqi berilgan turkiy zobit [[Itax]] nomidan as-Sindning doimiy noibi etib tayinlangan edi. Anbasa tayinlangan paytda Sind tartibsizlik holatida boʻlib, viloyatning oldingi noibi [[Imron ibn Musa al-Barmakiy]] mahalliy arablar oʻrtasidagi ichki nizolar tufayli oʻldirilgan edi. Anbasa viloyatga kelgach, aksariyat zodaginlar unga ixtiyoriy ravishda boʻysunishdi. Oxir-oqibat, viloyatda tinchlik oʻrnatishga muvaffaq boʻldi{{sfn|Al-Ya'qubi|1883|p=585}}.

Anbasa as-Sind noibligi davrida [[Debal|Daybul]]dagi [[Buddizm|buddaviylar]] stupasini buzdirib, [[stupa]]ni qamoqxonaga aylantirdi. Buzishdan chiqqan toshlardan foydalanib, Daybulni qayta qurish loyihasini boshladi. Biroq, ish nihoyasiga yetmasdan noiblik lavozimidan boʻshatildi{{sfn|Al-Baladhuri|1924|p=218}}.

Anbasaning noiblik sanalari haqida tarixchilar [[Yaʼqubiy]] va [[Balozuriy Axmad ibn Yahyo ibn Jobir ibn Dovud|al-Balazuriy]] asarlarida maʼlumot mavjud. Al-Ya’qubiyning ta’kidlashicha, Anbasa [[al-Vosiq]] xalifaligi davrida ({{hukmronlik|842|847}}) Itax tomonidan tayinlangan va toʻqqiz yil davomida noib lavozimini egallab turgan. 849-yilda Itax hokimiyatdan ketgach, Anbasa ham oʻz lavozimini tark etib, [[Iroq]]qa qaytgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1883|p=593}}. Al-Balazuriy esa Anbasa [[al-Mu’tasim]] hukmronligi davrida ({{hukmronlik|833|842}}) noiblik qilganini ta’kidlagan{{sfn|Al-Baladhuri|1924|p=218}}.

== Misr noibligi davri ==
852-yilda Anbasa Misrning doimiy noibi etib tayinlandi. U xavfsizlik va ibodatlar uchun mas’ul boʻldi. Shuningdek, mahalliy moliya amaldori bilan birgalikda soliqlar (''[[xiroj]]'') ustidan qoʻshma nazorat yuritish vakolatiga ham ega boʻldi. Anbasaga mazkur lavozim Abbosiy shahzoda [[al-Muntasir]] tomonidan berilgan edi. Al-Muntasir esa [[al-Mutavakkil]]ning ({{hukmronlik|847|861}}) vorislik tartibi doirasida Misrni boshqarish vakolatini olgan edi<ref>{{harvnb|Al-Kindi|1912|p=200}}; {{harvnb|Al-Ya'qubi|1883|pp=595, 596}}; {{harvnb|Al-Tabari|1985–2007|loc=v. 34: p. 96}}</ref>.

Anbasa Misr noibi boʻlgach, soliq yigʻuvchilarning suiiste’molliklarini kamaytirish uchun harakat qilgan. [[Fustat]]da yangi ''[[musalla]]'' qurdirgan. Misrlik tarixchi [[Muhammad ibn Yusuf al-Kindiy|al-Kindiy]] uni adolatli va taqvodor boshqaruvchi deya taʼriflagan{{sfn|Al-Kindi|1912|pp=200-202}}. Shuningdek, [[Al-Mutavakkil#Diniy siyosat|al-Mutavakkilning zimmiylarga qarshi farmonlari]]ni ijro etishga mas’ul edi. Qoʻshimcha ravishda [[Xristianlik|nasroniylik]] ramzlarini ochiq namoyish etish hamda sharob saqlashni taqiqlagan edi{{sfn|Swanson|2010|p=34}}.

853-yilda [[vizantiya]]liklar [[Dumyot|Damietta]]ga toʻsatdan [[Damietta qamali (853)|hujum qilib]], shaharni vayron etib, koʻp sonli asirlar olishdi. Anbasa [[arafa ]]kunini nishonlash uchun mahalliy qoʻshinlarni Fustatga chaqirib olgani sababli Damietta oʻsha vaqtda himoyasiz qoldirilgan edi. Bosqindan soʻng, Anbasa al-Mutavakkildan Damiettani kelajakdagi hujumlardan himoya qilish uchun shahar atrofida istehkomlar qurish toʻgʻrisida buyruq olib, keyingi yildan qurilish ishlarini boshladi<ref>{{harvnb|Al-Kindi|1912|pp=201–202}}; {{harvnb|Al-Ya'qubi|1883|pp=596–97}}; {{harvnb|Al-Tabari|1985–2007|loc=v. 34: pp. 124-27}}</ref>.

Janubdagi [[Bejalar|Beja]] qabilasi Misr hukumatiga odatda toʻlaydigan oʻlponni toʻlashni toʻxtatib, 855-yilda musulmonlar hududiga hujum qila boshladi. Bu hujumlar bir qancha qurbonlarga sabab boʻldi. Bu harakatlar al-Mutavakkilni jazo yurishi uyushtirishga undadi. Anbasaga yurish uchun oʻzining barcha mavjud qoʻshinlarini taqdim etish buyurildi. Hududning murakkab tabiatiga qaramay, musulmon qoʻshini bejalarni sulh soʻrashga majbur qila oldi. Bejalar sardori [[Abbosiylar Samarrasi|Samarra]]ga borib, xalifaga shaxsan boʻysunishga rozilik bildirdi{{sfn|Al-Tabari|1985–2007|loc=v. 34: pp. 140-45. He remarks that the commander of this expedition was Muhammad ibn 'Abdallah al-Qummi, who is also mentioned by al-Kindi, p. 200, as being Anbasah's appointee to head the ''[[shurta]]'' of Egypt}}.

855-yilda Anbasaning soliq masalalari boʻyicha vakolati bekor qilinib, faqat xavfsizlik va ibodatlar uchun masʼul boʻlib qoldi. Keyingi yili noiblik lavozimidan ozod etilib, oʻrniga turkiy zobit [[Yazid ibn Abdulloh al-Hulvoniy]] tayinlandi. Anbasa taxminan 858-yil oxirlarida Iroqqa qaytib ketdi. Al-Kindiyning ta’kidlashicha, Anbasa ham noiblik qilgan, ham [[Juma namozi|juma namozlari]]da xalqqa imomlik qilgan soʻnggi arab edi. Shundan soʻng noiblik turkiylarga berildi. Bu holat oxir-oqibat 868-yilda [[Tuluniylar]] sulolasining tashkil topishiga olib keldi{{sfn|Al-Kindi|1912|loc=p. 202 & ff.}}.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
== Adabiyotlar ==
* {{cite book | title=The Origins of the Islamic State, Part II | others=Trans. Francis Clark Murgotten | last=Al-Baladhuri| first=Ahmad ibn Jabir | author-link=Al-Baladhuri | year=1924 | publisher=Columbia University | location=New York | url = https://books.google.com/books?id=ipkrAQAAMAAJ }}
* {{cite encyclopedia | title = Daybul | first = A.S. | last = Bazmee Ansari | encyclopedia = The Encyclopedia of Islam, New Edition, Volume II: C–G | publisher = BRILL | location = Leiden and New York | year = 1991 | isbn = 90-04-07026-5 | pages = 188–189 | url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/daybul-SIM_1764 }}
* {{cite book | title=Jamharat Ansab al-'Arab | others=Ed. 'Abd al-Salam Muhammad Harun | last=Ibn Hazm | first=Abu Muhammad Ali ibn Ahmad | author-link=Ibn Hazm | year=1982 | publisher=Dar al-Ma'arif | location=Cairo | edition=Fifth | url = https://books.google.com/books?id=Y50GQQAACAAJ }}
* {{The Governors and Judges of Egypt}}
* {{cite book | title=Les Prairies D'Or, Tome Septieme | others=Ed. and Trans. Charles Barbier de Meynard and [[Abel Pavet de Courteille]] | last=Al-Mas'udi| first=Ali ibn al-Husain | author-link=Al-Masudi | year=1873 | publisher=Imprimerie Nationale | location=Paris | url = https://books.google.com/books?id=tOQOAAAAQAAJ }}
* {{cite book | title=The Coptic Papacy in Islamic Egypt, 641-1517 | last=Swanson | first=Mark N. | year=2010 | publisher=The American University in Cairo Press | location=Cairo |isbn=978-977-416-093-6 | url = https://books.google.com/books?id=6l-Eun-EzkkC }}
* {{cite book | last = Al-Tabari | first = Abu Ja'far Muhammad ibn Jarir | author-link=Muhammad ibn Jarir al-Tabari | editor1 = Ehsan Yar-Shater | title = The History of Al-Ṭabarī. | volume = 40 vols. | publisher = State University of New York Press | location = Albany, NY | date = 1985–2007 }}
* {{cite book | title=Historiae, Vol. 2 | editor-first=M. Th. | editor-last=Houtsma | last=Al-Ya'qubi | first=Ahmad ibn Abu Ya'qub | author-link=Al-Ya'qubi | year=1883 | publisher=E. J. Brill | location=Leiden | url = https://books.google.com/books?id=wD0yAQAAMAAJ }}

{{s-start}}
{{succession box|title=[[As-Sindning xalifalik noiblari roʻyxati|As-Sind noibi]]|before=[[Imron ibn Musa al-Barmakiy]]|after=[[Horun ibn Abi Xolid al-Marvrudiy]]|years={{circa|840}}-yillar}}
{{succession box|title=[[Islomiy Misr hukmdorlari roʻyxati|Misr noibi]]|before=[[Xut Abdulvohid ibn Yahyo]]|after=[[Yazid ibn Abdulloh al-Hulvaniy]]|years=852—856}}
{{s-end}}
{{Abbosiylar xalifaligi davri Misr noiblari|state=expanded}}
[[Turkum:860-yillarda vafot etganlar]]
[[Turkum:9-asr arablari]]
[[Turkum:Sindning Abbosiy noiblari]]
[[Turkum:Misrning 9-asrdagi Abbosiy noiblari]]