Апофиллит ((К,На)Cа4Си8О20(Ф,ОҲ)*8Ҳ2О) — юнонча апопҳйллисо сўзидан олинган бўлиб, „парчаланади“ деган маънони англатади, бу синфнинг қиздирилганда сув йўқотилиши туфайли парчаланиш тенденциясига ишора қилади. „Апофиллит“ атамаси флорапофиллит, гидроксиапофиллит ва натроапофиллитни ўз ичига олган ўхшаш минералларнинг бутун гуруҳига тегишли. Бу минераллар одатда базалт ёки бошқа вулқон жинсларидаги пуфакчаларда иккиламчи минераллар сифатида топилади. Ушбу гуруҳ учун ишлатиладиган номенклатура тизимидаги сўнгги ўзгариш (2008 йил) Халқаро Минералогия Ассоциацияси томонидан тур номларидан префиксларни олиб ташлаган ва турни белгилаш учун қўшимчалардан фойдаланган ҳолда тасдиқланган. Апофиллитлар кенг жамоатчиликка нисбатан нотаниш бўлсада бутун дунё бўйлаб кенг тарқалган бўлиб, намуналар дунёдаги энг машҳур минерал жойлардан олинган. Бу жойларга қуйидагилар киради: Жалгаон , Ҳиндистон , Германиянинг Ҳарз тоғлари , Канададаги Монт Саинт-Ҳилаире ва Конгсберг , Норвегия , Шотландия , Ирландия, Бразилия , Япония ва Америка Қўшма Штатлардаги бошқа жойлар мисол бўлади[1].

Апофиллит
Асосий
Формуласи (К,На)Cа4Си8О20(Ф,ОҲ)*8Ҳ2О
Физик хусусиятлари
Ранги Рангсиз, оқ, оч пушти, зангори яшил, яшил
Қирра ранги Оқ
Шаффофлик Шаффофдан , шаффофгача
Қаттиқлик 4,5 - 5
Ёпишқоқлик шишасимон
Зичлиги 2,3 - 2,4 г/см³ г/см³
Радиактивлик радяктив ГРапи
сингонияси тетрагонал
Флуорапофиллит

Тузулиши

Апофиллит филлосиликат учун ноодатий тузилишга эга. Аксарият филлосиликатлар псевдогексагонал симметрияга эга бўлган силика тетраэдрларининг ўзаро боғланган олти қаватли ҳалқаларидан ташкил топган Т қатламга (кремний умуртқа суяги) эга бўлса, апофиллитдаги Т қатлами бир-бирига боғланган тўртнчи ва саккизинчи қатламли силика тетраэдраларининг ҳақиқий тетрагонали ҳалқаларидан иборат[1].

Хусусиятлари

Шиша пробиркада қиздирилганда у деворларга ётқизилган сувни йўқотади. Хлорид кислотаси таъсирида у парчаланиб, желега ўхшаш чўкма ҳосил қилади. Апофиллит одатда рангсиз ёки оқ рангга эга, баъзи конлар учун кристаллар одатий бўлиб пушти, мавимси-яшил ёки яшил рангдаги пастел сояларда бўялган. Таркиби (%):

  • К 2 О — 5,2;
  • CаО — 25; СиО 2 — 53,7;
  • Ҳ 2 О — 16,1;
  • Ф — 1,5 гача.

Кристаллар сезиларли даражада катта, рангсиз ва шаффоф ёки оқ бўлади. Минерал коллекторлар шаффоф апофиллит кристалларининг друзаларини ажойиб экспонатлар сифатида қадрлашади. Тошнинг саноат қиймати йўқ.

Морфология

Оддий шакллар (110), (101) ва (001) бирикмаларидан ҳосил бўлган кристаллар кенг тарқалган. Кристаллар кубик ва октаэдрдан ташкил топган кубик кўринади, лекин тўғри симметрия бир йўналишда ёрилиш ва базал текисликлар ва бошқа юзлар орасидаги ёрқинликдаги фарқ билан бузилади. Бундан ташқари пинакоид бўйлаб текисланган жадвал шаклида. Апофиллит кристаллари жуда кенг тарқалган ва турли хил кўринишга эга. Улар яссиланган баъзилари пластинка шаклида (асосан тўртбурчаклар шаклида), бошқалари бурчаклари тўртта юз билан кесилган, бошқалари кубга ўхшайди, уларнинг тепалари тетрагонал пирамиданинг кичик учбурчак юзлари билан кесилган. Октаэдр ёки чўзилган призма ёки жуда ривожланган асосли пинакоидга ўхшаш учлари учли квадрат пирамида кўринишидаги кристаллар ҳам жуда кенг тарқалган.

Апофиллит турлари

  • Флуорапофиллит-(К) (илгари флуорапофиллит, апофиллит-(КФ)), КCа4Си8О20(Ф) ,ОҲ)·8Ҳ2О — оқ, рангсиз, сариқ, яшил, бинафша[2].
  • Гидроксиапофиллит-(К) (илгари гидроксиапофиллит, апофиллит-(КОҲ)), КCа4Си8О20(ОҲ,Ф)· 8Ҳ2О — оқ, рангсиз[3].
  • Флуорапофиллит-(На) (илгари натроапофиллит, апофиллит-(НаФ)), НаCа4Си8О20Ф·8Ҳ 2О — жигарранг, сариқ, рангсиз[4].
  • Флуорапофиллит-(Cс) (янги) CсCа4(Си8О20)Ф·8Ҳ2О.
  • Флуорапофиллит-(НҲ4) (янги) НҲ4Cа4(Си8О20)Ф⋅8Ҳ 2О

Келиб чиқиши

Сеолитлар билан яқин алоқада топилган типик гидротермал минерал. Эффузивларда кенг тарқалган бўлиб, у асосан базалт ва шунга ўхшаш таркибдаги вулқон жинсларидаги бўшлиқлар ва ёриқларда учрайди. Мумбай (Ҳиндистон) яқинидаги Пуна зонасидан кварц ва стилбитли, баъзан зумраддан яшил рангга эга йирик кристалларнинг друза шаклидаги ажойиб намуналари келган ва келмоқда. Италияда машҳур намуналар Алпе де Сиуси (Болзано вилояти) ва Моро (Тренто провинсияси) яқинидан маълум. Камроқ кичик аммо оқланган кристаллар кўринишидаги апофиллит Вицентинодаги Монтеcчио Мажоре базалтининг ёриқларида учрайди. Собиқ Совет Иттифоқи ҳудудида апофиллит Красноярск ўлкасидаги Талнах конида друзларда учрайди.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 „Wебминерал бо'йича апофиллит ма'лумотлари“. wебминерал.cом. Қаралди: 5-июл 2022-йил.
  2. ↑ „Флуорапофиллит-(К)“. миндат.орг. Қаралди: 5-июл 2022-йил.
  3. ↑ „Гидроксиапофиллит-(К)“. миндат.орг. Қаралди: 5-июл 2022-йил.
  4. ↑ „Флуорапофиллит-(На)“. миндат.орг. Қаралди: 5-июл 2022-йил.

Ҳаволалар