Ar-Rabi ibn Yunus
Ал-Раби ибн Юнус ибн Абдуллоҳ ибн Абу Фарва (арабча: الربيع بن يونس بن عبدالله بن أبي فروة; тах. 730 – 785/6) – озод этилган қул бўлиб, Аббосийлар халифалигининг илк даврларида етакчи вазирлардан бирига айланган. Халифалар ал-Мансур (ҳ. 754–775), ал-Маҳдий (ҳ. 775–785) ва ал-Ҳодийлар (ҳ. 785–786) даврида хизмат қилган.
Ал-Раби’ милодий 730-йил атрофида Мадина яқинида чўри аёлдан туғилган. Бадавлат оилага мансуб отаси Юнус унинг ўғли эканлигини тан олмади ва чақалоқ бошқа оилага, кейинчалик эса саҳрода жойлашган мулкка юборилди, у ерда оддий хизматкор даражасига тушиб қолди. Бироқ, уни Мадина ҳокими Зиёд ибн Абдуллоҳ ал-Харисий сотиб олди ва ўз навбатида биринчи Аббосий халифаси ас-Саффоҳга совға қилди[1]. Ал-Мансур уни адабий билими ва айниқса араб шеъриятидаги иқтидори туфайли эътироф этди. Шундан сўнг Аббосийлар саройида нуфузи ошиб борди ва ниҳоят ҳожиб (сарой бошқарувчиси) ва кейинчалик вазир лавозимига тайинланди. Тарихий манбаларда у халифага киришни назорат қилувчи нуфузли шахс ва қобилиятли бошқарувчи сифатида кўп тилга олинади. У Бағдоднинг ташқи савдо маҳалласи бўлган Карх, шунингдек, халифалар қолишни маъқул кўрган Абадият саройи (Қаср ал-Хулд) қурилишига раҳбарлик қилган. Ар-Раби’ ал-Мансурдан янги шаҳарнинг тўртдан бир қисмини инъом сифатида олди ва бу қисм унинг номи билан аталди.
У ал-Маҳдий ва ал-Ҳодий ҳукмронлиги даврида ал-Ҳайзураннинг иттифоқчиси эди. Ал-Маҳдийнинг ворислигини таъминлашда муҳим рол ўйнаган бўлса-да, унинг ўрнига Абу Убайдуллоҳ вазир этиб тайинланди ва ўз ўғли ал-Фадл ибн ар-Раби эгаллаб турган ҳаджиблик лавозимига қайтди. Абу Убайд Аллоҳ уни зиёрат чоғида ҳақорат қилгач, ар-Раби 779/780-йилда унинг ўғлини кофирликда айблади ва буни исботлаб, Абу Убайд Аллоҳнинг қулашига сабаб бўлди. Бироқ, у фақат ал-Ҳодий ҳукмронлиги даврида қисқа муддатга вазир, ҳожиб ва канселярия бошлиғи лавозимларини эгаллади. Тез орада у алмаштирилди ва фақат девон ал-азимма (бюджет бўлими) бошқарувини сақлаб қолди. У 785-йил бошида ёки 786-йил бошида вафот этди. Унинг ўғли ал-Фадл кейинчалик Ҳорун ар-Рашид (ҳ. 786–809) саройида худди шундай нуфузли мавқега эга бўлди.
Адабиётлар
- Атия, А.С. (1995). "Ал-Рабīʾ б. Йūнус". ин Босwортҳ, C. Э.. Энcйcлопаэдиа оф Ислам. Волуме ВИИИ: Нед–Сам (2нд нашри). Леиден: Э. Ж. Брилл. 350–351 б. ИСБН 978-90-04-09834-3. ҳттпс://референcеwоркс.бриллонлине.cом/сеарч?с.қ=Ал-Раб%C4%АБ%CА%БЕ+б.+Й%C5%АБнус&с.ф.с2_парент=с.ф.боок.энcйcлопаэдиа-оф-ислам-2&сеарч-го=Сеарч.
- Кеннедй, Ҳугҳ. Wҳен Багҳдад Рулед тҳе Муслим Wорлд: Тҳе Рисе анд Фалл оф Ислам'с Греатест Дйнастй. Cамбридге, МА: Да Cапо Пресс, 2006. ИСБН 978-0-306814808.