Asal
Асал ёки бол — ишчи асаларилар ўсимликлар гулларидаги шира (нектар)ни организмида қайта ишлаш йўли билан ҳосил қиладиган ширин суюқлик. Асаларилар асални уя катакларига ўзлари учун озиқ қилиб ғамлайди. Асал ўз таркибига кўра нектардан фарқ қилади. Асалда 80 % дан кўпроқ углеводлар (глукоза, фруктоза), 0,4 % кул, 13 — 20 % сув бўлади. Асалда одам учун фойдали моддаларнинг 70 дан ортиқ тури бор. Шунингдек, асалда минерал моддалар: калсий, натрий, калий ва бошқалар; микроэлементлар, органик кислоталардан олма кислотаси, лимон кислоталари, витаминлар (Б2, Б6, ПП, C, Э, К) борлиги аниқланган. Табиатдан олиниш манбаига кўра гул (нектар) ва шира (ўсимлик барглари ва пояларидан ажраладиган шира) асалига бўлинади. Гулдан олинган асал ҳам ўсимлик турига қараб беда, янтоқ, кунгабоқар, ғўза ва бошқаларга ажралади. Асал ўзининг таъми, ҳиди, ранги жиҳатидан, шунингдек қайси фаслда қандай ўсимлик гулидан йиғилганлигига ва жойлашувига (тоғ, ўрмон, водий) қараб ҳам фарқланади. Энг яхши асал — тоғ асали, чунки у турли доривор гуллардан йиғилади. Оқ акация, беда, олма, шафтоли ва бошқа ўсимликлар гулидан тўпланган асал ҳам сифатли, офтоб кам тушадиган ўрмон гуллари ва етиштиришда турли заҳарли дорилар сепиладиган техника ўсимликлари, масалан, канопдан олинган асал анча сифациз ҳисобланади. Асал мумкатаклардан махсус асал ажраткич мосламалар билан ажратиб олинади. Асал қимматли озиқ-овқат маҳсулоти, унинг 1 килограммида ўртача 3200 калория энергия мавжуд. Асалдан тиббиётда қадимдан дори-дармон сифатида фойдаланилган. Ҳозир фармацевтика саноатида турли дори-дармонлар ишлаб чиқарилади. Асалнинг ўзи турли касалликларга парҳез ва даво воситаси тарзида берилади. ХХ асрнинг 60-йилларидан бошлаб тиббиётда асал билан даволаш усуллари — апитерапия шаклланди. Асал озиқ-овқат саноатида ҳам ишлатилади.
Барра асал намлиги 18-19% ва пҲ 3-4 бўлиб, ёпиқ идишда сувдан ва ҳаво намлигидан сақланса, бир неча юз йил айнимайди[1]. Бироқ асал вақт ўтиши билан кристалланиб, қотиб қолиши мумкин; бунда уни суюқлаштириш учун кучсиз қиздириш керак[2].
Манбалар
- ↑ „Ҳоней анд Споилаге“. НЕWТОН Аск А Сcиэнтист! (2003-йил 19-феврал). 2013-йил 19-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 3-май. (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-07-19 санасида архивланган)
- ↑ „Ҳоней Cомпоситион анд Пропертиэс“. Беэ Соурcе. Қаралди: 2013-йил 3-май.
Адабиётлар
- ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
Ҳаволалар
- Асал турлари (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-01-15 санасида архивланган)
 |
Викиомборда „Ҳоней“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
 | Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
 | Озиқ-овқатга оид уşбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |