Ziyosfera

Muxtor Ashrafiy: Versiyalar orasidagi farq

UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Muxtor Ashrafiy]]
{{Musiqachi bilgiqutisi
| ismi                    = Muxtor Ashrafovich Ashrafiy
| asl_ismi                = 
| tasvir                  = Muxtor Ashrafiy.jpg
| eni                      = 280px
| izoh                    =
| tugʻilgan_paytidagi_ismi =
| tugʻilgan_sanasi        = {{tugʻilgan sanasi|1912|11|6}}
| tugʻilgan_joyi = {{TavalludJoyi|Buxoro}}, [[Buxoro amirligi]]
| vafoti_sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1975|12|15|1912|11|6}}
| vafoti_joyi = [[Toshkent]], [[OʻzSSR]]
| kelib_chiqishi =
| fuqaroligi =
| guruh =
| hozirgi_azolar =
| faoliyat_yillari =
| boʻyi =
| leybl =
| turmush_oʻrtogʻi =
| ota-onasi =
| bolalari =
| bilimi =
| universitet = [[Sanʼatshunoslik instituti|Samarqand musiqa va xoreografiya ilmiy tadqiqot instituti]]
| partiyasi =
| millati =
| amplua =
| kasblari = kompozitor, dirijyor.
| janr =
| hamkorligi =
| imzo =
| mukofotlari              = {{Lenin ordeni}} {{Lenin ordeni}} {{Mehnat Qizil Bayroq ordeni}} {{Mehnat Qizil Bayroq ordeni}} {{Hurmat Belgisi ordeni}} {{Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan ta’sis etilgan medal}} {{„1941-1945 yillar Ulug‘ Vatan Urushida jasorat bilan qilgan xizmatlari uchun“ medali}} <br /> {{SSSR xalq artisti}} {{Oʻzbekiston SSR xalq artisti}} {{Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist}} {{Stalin mukofoti}} {{Stalin mukofoti}} {{Hamza nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti}}
| sayt =
}}
'''Muxtor Ashrafovich Ashrafiy''' (1912.11.6, [[Buxoro]] — 1975.15.12, [[Toshkent]]) — kompozitor, dirijyor. Oʻzbek operasi asoschilaridan. [[O‘zbekiston SSR xalq artisti]] (1939).
 
== Taʼlim ==
[[Sanʼatshunoslik instituti|Samarqand musiqa va xoreografiya ilmiy tadqiqot institutida]] tahsil olgan (1928—1930). Kompozitsiyadan [[Sergey Vasilenko|S. N. Vasilenko]], B. S. Shexter, [[Maksimilian Shteynberg|M. O. Shteynberglardan]] taʼlim olgan. [[Sankt-Peterburg|Peterburg]] konservatoriyasini dirijyorlik boʻyicha tugatgan (1948).
 
== Mehnat faoliyati ==
1930-yildan [[Oʻzbek davlat musiqali teatri]], keyinchlik [[Navoiy teatri|Navoiy nomidagi Oʻzbek opera va balet teatrining]] badiiy rahbari va bosh dirijyori, direktori (1967—1971), 1944-yildan [[Toshkent konservatoriyasi]]ning oʻqituvchisi, professor (1953-yildan), rektori (1947–62; 1971—1975). Samarqand [[opera]] va [[balet]] teatrining direktori, badiiy rahbari va bosh dirijyori (1964—1966).
 
== Ijodi ==
Birinchi asari — „Sodrash“ marshi [[Tolib Sodiqov|T. Sodiqov]] va [[Sharif Ramazonov|Sh. Ramazonov]] bilan hamkorlikda yuzaga kelgan (1929). Ustozi S. N. Vasilenko bilan hamkorlikda ilk oʻzbek operalari „Boʻron“ ([[Komil Yashin]] [[libretto]]si, 1939) va „Buyuk kanal“ (Komil Yashin va [[Mamajon Rahmonov]] librettosi, 1940)ni yaratgan. „Qahramonlik“ (1942), „Gʻoliblarga shon-sharaflar“ (1944) simfoniyalari, „Dilorom“ (Komil Yashin va M. Muhamedov librettosi, 1958), „Shoir qalbi“ (I. Sulton librettosi, 1960—1961) operalari, „Sevgi tumori“ (1969), „Matonat“ (1971), „Muhabbat va qilich“ (1973) baletlari, „Rustam haqida doston“ (1975, „Shohnoma“ asosida) oratoriyasi oʻzbek musiqa madaniyatiga qoʻshilgan katta hissa boʻldi. „Vaqt taronasi“ kantatasi (1952), „Bahor yeli“ (1937), „Nasriddin Buxoroda“ (B. Arapov bilan hamkorlikda, 1942), „Opa-singil Rahmonovalar“ (1954), „Natashaxonim“ (1965), „Koniyut gʻorining siri“ (1967), „Semurgʻ“ (1972), „Gang uzra tong“ (1975) kabi kinofilmlarga musiqa yozgan, sim-fonik poema va syuitalar yaratgan. „Dilorom“ operasi asosida birinchi oʻzbek film-operasi yaratildi.
 
== Mukofotlari ==
„Hamza“ nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti (1970) hamda J. Neru (1971), J. A. Nosir (1972) xalqaro mukofotlari laureati.
 
== Oilasi ==
* '''Qizi '''— Muqaddima (1936—2013), sharqshunos
* '''Oʻgʻli '''— Firuz (1937—2009), arxitektor
* 4 nafar nabirasi bor<ref>{{veb manbasi |url=http://mytashkent.uz/2012/06/07/mir-muhtara-ashrafi-k-stoletiyu-so-dnya-rozhdeniya/ |title=Мир Мухтара Ашрафи, к столетию со дня рождения {{!}} Pisma o Tashkente|access-date=15-mart 2023-yil |archive-date=6-dekabr 2016-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/li/http://mytashkent.uz/2012/06/07/mir-muhtara-ashrafi-k-stoletiyu-so-dnya-rozhdeniya/ |deadlink=no }}</ref>.
 
== Nomini abadiylashtirish ==
[[Oʻzbekiston konservatoriyasi|Toshkent konservatoriyasi]] va Toshkentdagi [[Muxtor Ashrafiy koʻchasi (Toshkent)|koʻchalardan]] biriga Ashrfiy nomiga berilgan. Toshkentda
Muxtor Ashrafiy uy-muzeyi tashkil qilingan. Shuningdek, Buxoro markazida uning nomi bilan ataladigan koʻcha bor. Abdurauf Fitrat asos solgan musiqa maktabi hozirgi kunda Buxoro ixtisoslashtirilgan sanʼat maktabiga aylantirilgan va unga Muxtor Ashrafiy nomi berilgan<ref>{{veb manbasi |url=https://uza.uz/oz/posts/muxtor-ashrafiy-xotirasiga-bag-ishlandi--13-12-2019 |sarlavha=Muxtor Ashrafiy xotirasiga bagʻishlandi |familiya= |ism= |muallif= |muallif-havola= |sana= |yil= |muharrir= |vebsayt=Uza.uz |nashriyot= |joylashuv= |sahifalar= |til= oʻzbekcha|format= |qaralgan sana=15.3.23 |url-status= |arxiv-url= |arxiv-sana= |iqtibos= |ref=}}</ref>.
 
== Manbalar ==
{{manbalar}}
 
== Adabiyotlar ==
As: Oʻzbek qushiqlari, T., 1939; Vto-raya simfoniya, M., 1942, Pervaya simfoniya („Geroicheskaya“), M., 1945; Kantata „Oʻzbekiston“, T., 1948; Tadjikskaya tansevalnaya syuita, M., 1957; Arii iz operi „Dilorom“, T., 1972; „Amulet lyubvi“, klavir, T., 1973; Muzika v mosi jizni, T., 1975.Ad..Djabbaro v A., Solomonova T., Kompozitori i muzikovedi Oʻzbekistana, T., 1975; Pekker Ya. B., Oʻzbekskaya opera, M., 1984<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>.
 
{{DEFAULTSORT:Ashrafiy, Muxtor}}
{{OʻzME}}
{{Uzbekistan-bio-stub}}
 
[[Turkum:O‘zbekiston musiqa o‘qituvchilari]]
[[Turkum:O‘zbekiston konservatoriyasi o‘qituvchilari]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Muxtor Ashrafovich Ashrafiy
Fayl:Muxtor Ashrafiy.jpg
Tavalludi 6-noyabr 1912-yil
Buxoro, Buxoro amirligi
Vafoti 15-dekabr 1975-yil(1975-12-15)
(63 yoshda)
Kasbi kompozitor, dirijyor.
Mukofotlari «Mehnatda jasorat ko’rsatgani uchun (Harbiy jasorati uchun) yubiley medali. Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan ta’sis etilgan»
SSSR xalq artisti O‘zbekiston SSR xalq artisti Hamza nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti

Muxtor Ashrafovich Ashrafiy (1912.11.6, Buxoro — 1975.15.12, Toshkent) — kompozitor, dirijyor. Oʻzbek operasi asoschilaridan. O‘zbekiston SSR xalq artisti (1939).

Taʼlim

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Samarqand musiqa va xoreografiya ilmiy tadqiqot institutida tahsil olgan (1928—1930). Kompozitsiyadan S. N. Vasilenko, B. S. Shexter, M. O. Shteynberglardan taʼlim olgan. Peterburg konservatoriyasini dirijyorlik boʻyicha tugatgan (1948).

Mehnat faoliyati

[tahrir | manbasini tahrirlash]

1930-yildan Oʻzbek davlat musiqali teatri, keyinchlik Navoiy nomidagi Oʻzbek opera va balet teatrining badiiy rahbari va bosh dirijyori, direktori (1967—1971), 1944-yildan Toshkent konservatoriyasining oʻqituvchisi, professor (1953-yildan), rektori (1947–62; 1971—1975). Samarqand opera va balet teatrining direktori, badiiy rahbari va bosh dirijyori (1964—1966).

Ijodi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Birinchi asari — „Sodrash“ marshi T. Sodiqov va Sh. Ramazonov bilan hamkorlikda yuzaga kelgan (1929). Ustozi S. N. Vasilenko bilan hamkorlikda ilk oʻzbek operalari „Boʻron“ (Komil Yashin librettosi, 1939) va „Buyuk kanal“ (Komil Yashin va Mamajon Rahmonov librettosi, 1940)ni yaratgan. „Qahramonlik“ (1942), „Gʻoliblarga shon-sharaflar“ (1944) simfoniyalari, „Dilorom“ (Komil Yashin va M. Muhamedov librettosi, 1958), „Shoir qalbi“ (I. Sulton librettosi, 1960—1961) operalari, „Sevgi tumori“ (1969), „Matonat“ (1971), „Muhabbat va qilich“ (1973) baletlari, „Rustam haqida doston“ (1975, „Shohnoma“ asosida) oratoriyasi oʻzbek musiqa madaniyatiga qoʻshilgan katta hissa boʻldi. „Vaqt taronasi“ kantatasi (1952), „Bahor yeli“ (1937), „Nasriddin Buxoroda“ (B. Arapov bilan hamkorlikda, 1942), „Opa-singil Rahmonovalar“ (1954), „Natashaxonim“ (1965), „Koniyut gʻorining siri“ (1967), „Semurgʻ“ (1972), „Gang uzra tong“ (1975) kabi kinofilmlarga musiqa yozgan, sim-fonik poema va syuitalar yaratgan. „Dilorom“ operasi asosida birinchi oʻzbek film-operasi yaratildi.

Mukofotlari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

„Hamza“ nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti (1970) hamda J. Neru (1971), J. A. Nosir (1972) xalqaro mukofotlari laureati.

Oilasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Qizi — Muqaddima (1936—2013), sharqshunos
  • Oʻgʻli — Firuz (1937—2009), arxitektor
  • 4 nafar nabirasi bor[1].

Nomini abadiylashtirish

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Toshkent konservatoriyasi va Toshkentdagi koʻchalardan biriga Ashrfiy nomiga berilgan. Toshkentda Muxtor Ashrafiy uy-muzeyi tashkil qilingan. Shuningdek, Buxoro markazida uning nomi bilan ataladigan koʻcha bor. Abdurauf Fitrat asos solgan musiqa maktabi hozirgi kunda Buxoro ixtisoslashtirilgan sanʼat maktabiga aylantirilgan va unga Muxtor Ashrafiy nomi berilgan[2].

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ „Мир Мухтара Ашрафи, к столетию со дня рождения | Pisma o Tashkente“. 6-dekabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 15-mart 2023-yil.
  2. ↑ „Muxtor Ashrafiy xotirasiga bagʻishlandi“ (oʻzbekcha). Uza.uz. Qaraldi: 15.3.23.

Adabiyotlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

As: Oʻzbek qushiqlari, T., 1939; Vto-raya simfoniya, M., 1942, Pervaya simfoniya („Geroicheskaya“), M., 1945; Kantata „Oʻzbekiston“, T., 1948; Tadjikskaya tansevalnaya syuita, M., 1957; Arii iz operi „Dilorom“, T., 1972; „Amulet lyubvi“, klavir, T., 1973; Muzika v mosi jizni, T., 1975.Ad..Djabbaro v A., Solomonova T., Kompozitori i muzikovedi Oʻzbekistana, T., 1975; Pekker Ya. B., Oʻzbekskaya opera, M., 1984[1].




  1. ↑ OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Ashrafiy_Muxtor_Ashrafovich?oldid=217238" dan olindi