Asteniya sahifasining manbasini koʻrish

{{SignSymptom infobox |
 Name      = |
 Image     = |
 Caption    = |
 DiseasesDB   = 22832 |
 ICD10     = [[ICD-10]] |
 ICD9      = {{ICD9|728.87}} ({{ICD9|728.9}} before 10/01/03); alternatively, {{ICD9|780.79}}|
 ICDO      = |
 OMIM      = |
 MedlinePlus  = 003174 |
 eMedicineSubj = |
 eMedicineTopic = |
 MeshID     = D018908 |
}}
'''Asteniya''' ([[Yunon tili|yunoncha]] astenia — darmonsizlik) — asabiy-ruhiy quvvatsizlik. Bunday bemorning kayfiyati oʻzgaruvchan boʻlib, tez toliqadi, ishtahasi va uyqusi buziladi, tez ozib ketadi. Yigʻloqi boʻlib qoladi. Bu kasallikda asosan [[Vegetativ nerv sistemasi|vegetativ nerv sistemasining]] vazifasi izdan chiqadi, asosiy belgisi sifatida uzoq vaqtgacha bosh ogʻriydi. Bu ruhiy-jismoniy buzilish holati boʻlib unga boshdan kechirilgan kasalliklar, shikastlanishlar, ruhiy toliqish, ichki aʼzolar xastaligi ([[meʼda yara kasalligi]], [[gastrit]], [[kolit]], [[Xolesistit|xoletsistit]] va boshqalar), miya shikastlanishlari va boshqa umumiy kasalliklar sabab boʻladi. Asteniya yuqumli kasalliklardan tuzalish davrida kuzatiladigan holatlardan biri ham hisoblanadi (masalan, [[nevrasteniya]])<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil</ref>.

== Patalogik fiziologiyasi ==

Mushak hujayralari [[Bosh miya|miyadan]] elektr impulslari [[Nerv impulsi|oqimini]] aniqlash orqali ishlaydi, bu esa [[Sarkoplazmatik retikulum|sarkoplazmik retikulum]] tomonidan [[Kalsiy|kaltsiyni]] chiqarish orqali [[Muskul qisqarishi|qisqarishiga]] signal beradi va muskul ish bajaradi. Charchoq asab yoki mushak hujayralarining oʻzida paydo boʻlishi mumkin. [[Columbia universiteti|Kolumbiya universiteti]] olimlari tomonidan olib borilgan yangi tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, mushaklarning charchoqlari mushak hujayralaridan kalsiyning kamayishi tufayli yuzaga keladi. Bundan tashqari, Kolumbiya tadqiqotchilari ushbu ajralib chiqqan kalsiy tomonidan faollashtirilgan ferment mushak tolalarini halok qilishini aytilmoqda<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Kolata |first=Gina |date=February 12, 2008 |title=Finding May Solve Riddle of Fatigue in Muscles |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/12/health/research/12musc.html}}</ref>.

== Turlari ==

Mushaklarning charchoqlari markaziy, nerv-mushak va periferik mushaklarda kuzatilishi mumkin. Markaziy mushaklarning charchoqlari umumiy energiya tanqisligi sifatida namoyon boʻladi va periferik mushaklar kuchsizligi, mushaklarning oʻziga xos ish qobiliyatini yoʻqotish sifatida namoyon boʻladi<ref>{{Kitob manbasi |title=Fatigue |chapter=Neurobiology of Muscle Fatigue |pages=515–25 |year=1995 |doi=10.1007/978-1-4899-1016-5_39 |series=Advances in Experimental Medicine and Biology |isbn=978-1-4899-1018-9}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Kent-Braun JA|title=Central and peripheral contributions to muscle fatigue in humans during sustained maximal effort|journal=European Journal of Applied Physiology and Occupational Physiology|volume=80|issue=1|pages=57–63|year=1999|pmid=10367724|doi=10.1007/s004210050558}}</ref>. Neyromuskulyar charchoq markaziy yoki periferik boʻlishi mumkin. Jismoniy mashqlar paytida asabiy qoʻzgʻalishning pasayishi, agar ish bir xil intensivlikda davom ettirilsa, organlar yetishmovchiligining oldini olish uchun himoya mexanizmi boʻlishi mumkinligi taxmin qilingan<ref>{{Cite journal|last=Noakes TD|title=Physiological models to understand exercise fatigue and the adaptations that predict or enhance athletic performance|journal=Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports|volume=10|issue=3|pages=123–45|year=2000|pmid=10843507|doi=10.1034/j.1600-0838.2000.010003123.x}}</ref>. Markaziy charchoqning aniq mexanizmlari nomaʼlum, ammo [[Serotonin|serotonergik]] yoʻllarning roliga katta qiziqish mavjud<ref>{{Cite journal|last=Davis JM|title=Carbohydrates, branched-chain amino acids, and endurance: the central fatigue hypothesis|journal=International Journal of Sport Nutrition|volume=5|issue=Suppl|pages=S29–38|year=1995|pmid=7550256|doi=10.1123/ijsn.5.s1.s29}}</ref><ref>Newsholme, E. A., Acworth, I. N., & Blomstrand, E. 1987, 'Amino acids, brain neurotransmitters and a functional link between muscle and brain that is important in sustained exerciseʼ, in G Benzi (ed.), Advances in Myochemistry, Libbey Eurotext, London, pp. 127-133.</ref><ref>{{Kitob manbasi |chapter=Tryptophan, 5-Hydroxytryptamine and a Possible Explanation for Central Fatigue |title=Fatigue |pages=315–20 |year=1995 |doi=10.1007/978-1-4899-1016-5_25 |series=Advances in Experimental Medicine and Biology |isbn=978-1-4899-1018-9}}</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* http://referat.arxiv.uz {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191128182455/http://referat.arxiv.uz/ |date=2019-11-28 }}

{{OʻzME}}

[[Turkum:Nevrologiya]]
[[Turkum:Simptom:Bosh ogʻrigʻi]]
[[Turkum:Tibbiyot]]


{{neurology-stub}}
{{med-stub}}