Asvon muhofazasi sahifasining manbasini koʻrish

{{Bilgiquti aholi punkti
| mavqe                      = [[Misr muhofazalari|Muhofaza]]
| nomi                       = Asvon muhofazasi
| asl nomi                   = {{lang-ar|محافظة أسوان}} <br> Muḥāfaẓat Aswan
| tasvir                     = Panoramic view of Aswan 2, Egypt.jpg
| qaram                      =
| mamlakat                   = Misr
| gerb                       = Emblem Aswan Governorate.jpg
| bayroq                     = Flag of Aswan Governorate.png
| gerb tarifi                =
| bayroq tarifi              =
| gerb eni                   = 75px
| bayroq eni                 = 120px
| lat_dir =N | lat_deg =23 | lat_min =35 | lat_sec =24
| lon_dir =E | lon_deg =32 | lon_min =49 | lon_sec =12
| CoordAddon                 = type:governorate(10034830)_region:EG
| CoordScale                 =
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 300
| mintaqa xaritasi oʻlchami  =
| tuman xaritasi oʻlchami    =
| mintaqa turi               =
| mintaqa                    =
| jadvalda mintaqa           =
| tuman turi                 =
| tuman                      =
| tuman 2                    =
| tuman 3                    =
| tuman 4                    =
| tuman 5                    =
| jadvalda tuman             =
| jadvalda tuman 2           =
| jadvalda tuman 3           =
| jadvalda tuman 4           =
| jadvalda tuman 5           =
| jamoat turi                =
| jamoat                     =
| jadvalda jamoat            =
| ichki bolinishi            =
| rahbar turi                = Voliy
| rahbar                     = Amr Helmi Hasan Lashin<ref>{{URL|http://www.aswan.gov.eg}}</ref>
| asos solingan              =
| ilk eslatilishi            =
| avvalgi nomlari            =
| qachondan beri             =
| maydon                     = 62726
| balandlik turi             =
| AP markazi balandligi      =
| iqlim                      =
| rasmiy til                 =
| aholi                      = 1 685 743<ref name="CAPMAS2023">{{cite web |url=https://www.capmas.gov.eg/Admin/Pages%20Files/202331512347%D8%B9%D8%AF%D8%AF%20%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%20%D8%B9%D9%84%D9%89%20%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%89%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%83%D8%B2%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%B3%D8%A7%D9%85%20%D9%81%D9%89%201%D9%80%201%D9%80%202023.pdf |title=Estimated population|language=ar|access-date=3 April 2023}}</ref>
| sanalgan yil               = 2023-yil yanvar
| zichlik                    = 26,875
| aglomeratsiya              =
| milliy tarkib              =
| konfessiyaviy tarkib       =
| etnoxoronim                =
| vaqt mintaqasi             = +2
| DST                        =
| telefon kodi               =
| pochta indekslari          =
| avtomobil kodi             = EG-ASN
| identifikator turi         =
| raqamli identifikator      =
| vebsayt                    = {{URL|www.aswan.gov.eg/}}
| sayt tili                  =
}}
'''Asvon muhofazasi''' ({{lang-ar|محافظة أسوان}}, ''Muḥāfaẓat Aswan'') — [[Misr]]ning 27 muhofazasidan biri. [[Yuqori Misr]]ning eng janubiy qismida joylashgan boʻlib, Nosir koʻli hududining katta qismini oʻz ichiga oladi. Maʼmuriy markazi — [[Asvon]] shahri.

Asvon muhofazasi shimolda [[Qino muhofazasi]], sharqda [[Qizil dengiz muhofazasi]], gʻarbda [[Yangi vodiy muhofazasi]] va janubda [[Sudan]]ning Shimoliy viloyati bilan chegaradosh.

Soʻnggi maʼlumotlarga koʻra, muhofaza aholisi soni taxminan 1 685 743 kishini (2024-yil yanvar holatiga koʻra) tashkil etadi. Umumiy maydoni 62 726 kvadrat kilometrga (24 219 kvadrat mil) teng boʻlib, bu koʻrsatkich boʻyicha u Misrdagi eng yirik muhofazalar qatoriga kiradi.

Hozirgi voliy — Amr Helmi Hasan Lashin boʻlib, 2026-yil 16-fevralda ushbu lavozimga tayinlangan<ref>{{Cite web |title=President El-Sisi swears in 20 new governors in broad provincial reshuffle - Politics - Egypt |url=https://english.ahram.org.eg/News/562477.aspx |access-date=2026-02-27 |website=Ahram Online}}</ref>.

== Tarixi ==
Bugungi Asvon muhofazasi hududi ming yillar davomida makon tutib kelingan. [[Qadimgi Misr]]ning janubiy chegarasi vazifasini oʻtagan. Qadimda bu hudud Swenett nomi bilan maʼlum boʻlgan; bu nom qadimgi misrliklarning savdo ramzidan kelib chiqqan. Nil daryosining Birinchi oqimi yaqinida joylashgani uni tabiiy chegara va savdo karvonlari uchun strategik darvozaga aylantirgan.

[[Asvon]] koʻplab qadimgi Misr yodgorliklari uchun ishlatilgan granitning manbai boʻlgan. U yerdagi tosh konida saqlanib qolgan [[Tugallanmagan obelisk]] qadimgi toshga ishlov berish usullarini namoyish etadi. [[Elefantina]] orolidagi shahar janubiy chegarani qoʻriqlovchi qal’aga ega muhim maʼmuriy markaz boʻlgan.

Yunon-Rim davrida maʼbuda [[Isis]]ga bagʻishlangan Fila ibodatxonasi qurilgan. [[Misr]] xristian dinini qabul qilganidan keyin ham u ibodat joyi boʻlib qolgan. Yaqinda oʻtkazilgan arxeologik ekspeditsiyalar [[Ogʻa Xon III|Ogʻa Xon]] maqbarasi yaqinida shu davrga oid qoyaga oʻyib ishlangan qabrlarni aniqladi.

XX asrda toʻgʻonlar qurilishi mintaqa qiyofasini butunlay oʻzgartirib yubordi. Asvon quyi toʻgʻoni 1902-yilda qurib bitkazilgan. 1970-yilda yakunlangan Asvon yuqori toʻgʻoni esa Nosir koʻlining paydo boʻlishiga olib keldi. Bu holat [UNESCO]] rahbarligida Abu Simbal va Fila ibodatxonalari kabi bir qator tarixiy yodgorliklarning boshqa joyga koʻchirilishini taqozo etdi. Loyiha doirasida mahalliy nubiyalik aholini ham boshqa hududlarga koʻchirish ishlari amalga oshirildi<ref>{{Cite news |title=Aswan {{!}} Egypt, Map, Population, & History {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Aswan-governorate-Egypt |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717073711/https://www.britannica.com/place/Aswan-governorate-Egypt |archive-date=2025-07-17 |access-date=2025-11-26 |work=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref>.

== Geografiyasi ==
Asvon muhofazasi Misrning janubida joylashgan boʻlib, mamlakatning eng janubiy maʼmuriy hududi hisoblanadi. U dunyodagi eng yirik sunʼiy koʻllardan biri boʻlgan Nosir koʻlining katta qismini oʻz ichiga oladi. Muhofaza 62 726 kvadrat kilometr maydonni egallab, hududi boʻyicha Misrdagi eng yirik muhofazalar qatoriga kiradi.

Muhofaza shimolda [[Qino muhofazasi]], sharqda [[Qizil dengiz muhofazasi]], gʻarbda [[Yangi vodiy muhofazasi]] va janubda [[Sudan]]ning Shimoliy viloyati bilan chegaradosh. Mintaqa hududidan [[Nil]] daryosi oqib oʻtadi va quruq choʻl landshafti bilan oʻralgan tor, unumdor vodiyni hosil qiladi.

Nil daryosining Birinchi oqimi Asvon shahri yaqinida joylashgan. Sharqiy va gʻarbiy choʻl hududlari qumtoshli tuzilmalarga ega. Nil daryosi ichidagi orollar qatoriga [[Elefantina]], [[Sehel oroli|Sehel]] va Fila orollari kiradi. Asvon yuqori toʻgʻonining qurib bitkazilishi Nosir koʻlining paydo boʻlishiga olib keldi; bu esa choʻl muhitida yangi suv resurslarini yaratish bilan birga, ayrim hududlarni suv ostida qoldirib, muhofazaning janubiy geografiyasini oʻzgartirdi<ref>{{Cite web |date=2025-11-26 |title=Sailing to Aswan, Egypt's historic gateway to the south |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sailing-to-aswan-egypts-historic-gateaway-to-the-south |access-date=2025-11-26 |website=Travel |language=en}}</ref>.

[[Nil]]ning sharqiy qirgʻogʻida aholi zichroq joylashgan boʻlsa, gʻarbiy qirgʻoq asosan choʻl landshaftlaridan iborat.

== Iqlimi ==
[[File:Sandy hills in the Nubian Desert.jpg|thumb|229x229px|Nubiya choʻli]]

Asvon muhofazasi issiq choʻl iqlimiga ega (Köppen iqlim tasnifi boʻyicha ''BWh''). Mintaqada yil davomida yogʻingarchilik juda kam boʻlib, oʻta quruq iqlim hukm suradi. Maydan sentyabrgacha davom etadigan yoz oylari ayniqsa issiq boʻlib, oʻrtacha maksimal harorat muntazam ravishda taxminan 40 °C (104 °F) ga yetadi.

Noyabrdan fevralgacha davom etadigan qish oylarida havo moʻtadilroq boʻlib, kunduzgi oʻrtacha harorat 22–25°C (72–77°F) atrofida saqlanib turadi. Hududda yil davomida quyoshli kunlar koʻp, bulutlilik esa juda kam kuzatiladi. Yogʻingarchilik kam miqdorda boʻlib, baʼzi yillarda umuman yogʻingarchilik qayd etilmasligi ham mumkin. Shuningdek, mintaqada vaqti-vaqti bilan xamsin deb ataluvchi qum boʻronlari yuz berib turadi; odatda bahor oylarida kuzatiladigan bu boʻronlar koʻrinish masofasini pasaytiradi va vaqtincha haroratning koʻtarilishiga sabab boʻladi.

[[File:Mohamed Abdelzaher - Wiki Loves Africa (8).jpg|thumb|Heisa orolidagi rang-barang uylar|231x231px]]

== Aholisi ==
Markaziy safarbarlik va statistika agentligi (CAPMAS) maʼlumotlariga koʻra, 2024-yil yanvar holatiga koʻra Asvon muhofazasi aholisi soni 1 685 743 kishini tashkil etgan. Bu koʻrsatkich uni Misrdagi aholi zichligi past boʻlgan muhofazalar qatoriga kiritadi (har kvadrat kilometrga oʻrtacha 26,875 kishi toʻgʻri keladi).

Aholining katta qismi qishloq joylarda istiqomat qiladi; koʻplab aholi Nil daryosi boʻyidagi qishloqlarda yashaydi. Muhofaza Misrdagi [[nubiylar]] jamoasi uchun madaniy markaz hisoblanadi va Asvon shahridan ham shimolda, ham janubda koʻplab nubiylar qishloqlari joylashgan. [[Arab tili]] bilan bir qatorda mahalliy nubiy tillari — nobiin va kenzi tillarida ham soʻzlashiladi<ref>{{Cite news |title=Nubian languages {{!}} Ancient African Dialects {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Nubian-languages |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007024027/https://www.britannica.com/topic/Nubian-languages |archive-date=2025-10-07 |access-date=2025-11-26 |work=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref>.

Demografik vaziyat tarixiy voqealar, xususan, Asvon yuqori toʻgʻoni qurilishi va undan keyin Nosir koʻlining barpo etilishi davrida nubiylar jamoalarining koʻchirilishi taʼsirida shakllangan. Bu jarayon koʻplab nubiylarning ham muhofaza hududida, ham Misrning boshqa qismlarida yangi joylarga koʻchirilishiga olib kelgan<ref>{{Cite web |title=Displacement – Narrating Nubia: The Social Lives of Heritage |url=https://sites.lsa.umich.edu/nubia/exhibition/displacement/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref>.

== Maʼmuriy boʻlinishi ==
Muhofaza munitsipal boʻlinmalarga ajratilgan boʻlib, 2024-yil yanvar holatiga koʻra umumiy taxminiy aholi soni 1 685 743 kishini tashkil etadi<ref name="CAPMAS2023" />.

{| class="sortable wikitable plainrowheaders"
|+
Munitsipal boʻlinmalari
! Oʻzbekcha nomi !! Asl nomi !! [[Arab yozuvini lotinlashtirish|Arabcha transliteratsiyasi]] !! Aholisi<br /><small>(2023-yil yanvar tax.)</small>!! Turi
|-
| Abu Simbal || style="text-align:right;"| {{lang|ar|مركز أبو سمبل}}|| {{Transliteration|ar|Abū Simbil}}|| style="text-align:right;" |8,317 || Markaz
|-
| [[Asvon]]|| style="text-align:right;" | {{lang|ar|مركز أسوان}}  || {{Transliteration|ar|Aswān}}|| style="text-align:right;"|73,387 || Markaz
|-
| [[Asvon]] 1|| style="text-align:right;" | {{lang|ar|قسم اول أسوان}}  || {{Transliteration|ar|Aswān 1}} || style="text-align:right;"|188,712 || Qism (toʻliq shahar)
|-
| [[Asvon]] 2|| style="text-align:right;" | {{lang|ar|قسم ثان أسوان}} || {{Transliteration|ar|Aswān 2}} || style="text-align:right;"|208,408 || Qism (toʻliq shahar)
|-
| Daraw|| style="text-align:right;" | {{lang|ar|مركز دراو}}  ||{{Transliteration|ar| Daraw}}|| style="text-align:right;"|151,380 || Markaz
|-
| Edfu|| style="text-align:right;" | {{lang|ar|مركز أدفو}}  || {{Transliteration|ar|Idfū}}|| style="text-align:right;"|499,577 || Markaz
|-
| Kom Ombo|| style="text-align:right;" | {{lang|ar|مركز كوم امبو}}  || {{Transliteration|ar|Kawm Umbū}} || style="text-align:right;"|418,006 || Markaz
|-
| [[Yangi Asvon]]|| style="text-align:right;" | {{lang|ar|مدينة أسوان الجديدة }} || {{Transliteration|ar|Madīnat Aswān al-Jadīdah}} ||style="text-align:right;"|118 || Yangi shahar
|-
| Yangi Tushka || style="text-align:right;"| {{lang|ar|مدينة توشكى الجديدة}}|| {{Transliteration|ar|Madīnat Tūshka al-Jadīdah}} || style="text-align:right;"| || Yangi shahar
|-
| Nasr || style="text-align:right;" | {{lang|ar|مركز نصر}} || {{Transliteration|ar|Naṣr}} || style="text-align:right;"|95,306 || Markaz
|}

== Shaharlari ==
[[File:Nile River, View of Aswan from west bank, Egypt.jpg|thumb|258x258px|Gʻarbiy sohildan Asvonning koʻrinishi]]
[[File:Assuan 22.jpg|thumb|Asvon muhofazasi binosi|198x198px]]

Quyidagi shaharlar Asvon muhofazasida joylashgan.

* [[Asvon]]
* Daraw
* Edfu
* Kom Ombo
* [[Yangi Asvon]]
* Yangi Kalabsha
* [[Sebaiya]]

== Sanoat zonalari ==
Investitsiyalar va erkin zonalar boʻyicha boshqaruv organi (GAFI) maʼlumotlariga koʻra, Asvonda quyidagi sanoat zonalari joylashgan<ref name="IndustrialZones">{{cite web |title=Industrial Zones of Governorate |url=http://www.gafi.gov.eg/English/StartaBusiness/InvestmentZones/Pages/Industrial-Zones.aspx |website=Ministry of Investment Egypt |access-date=23 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181123201111/http://www.gafi.gov.eg/English/StartaBusiness/InvestmentZones/Pages/Industrial-Zones.aspx |archive-date=2018-11-23 |url-status=live }}</ref>:

{| class="wikitable"
|-
!Sanoat zonasi

|-
|rowspan="1"|Al-Shalolat al-Avlaqi vodiysi sanoat zonasi

|}

== Muhim obidalari ==
{{Asosiy| Nubiya yodgorliklarini asrab qolish xalqaro kampaniyasi}}
* [[Abu simbal]]
* Kalabsha
* Elkab
* Kom Ombo ibodatxonasi
* Qasr Ibrim
* [[Fila ibodatxonalari majmuasi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.aswan.gov.eg/English/default.aspx Official Website in English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111215040048/http://www.aswan.gov.eg/English/default.aspx |date=2011-12-15 }}
* [https://www.elwatannews.com/subsection/148 El Wattan News of Aswan Governorate]
* https://english.ahram.org.eg/News/562477.aspx

{{Misr muhofazalari}}
{{Authority control}}

[[Turkum:Asvon muhofazasi| ]]
[[Turkum:Misr muhofazalari]]