At-Tijaniy Yusuf Bashir sahifasining manbasini koʻrish

{{Shaxsiyat bilgiqutisi| name = Al-Tijani Yusuf Bashir
| tavallud_sanasi = 1912-yil
| tavallud_joyi = [[Omdurman]], [[Anglo-Misr Sudani|Anglo-Misr Sudan]]
| vafot_sanasi = 1937-yil
| kasbi= Shoir
| mashxur_ishlari = Ishrāqa ("Yorish")
}}

'''At-Tijaniy Yusuf Bashir''' (1912–1937) [[Arab tili|arab]] tilida ijod qilgan [[Sudan]]lik shoir edi. U 25 yoshida [[Sil|sil]] kasalligidan vafot etgan va uning asarlari keng ommaga faqat vafotidan keyin maʼlum boʻlgan. At-Tijaniy sheʼriyati odatda romantik anʼanaga mansub deb tasniflanadi, garchi u kuchli [[Neoklassitsizm|neoklassik]] taʼsirlarga ega boʻlsa-da bu eng munosib tarif sifatida qaraladi.

== Hayoti ==
At-Tijaniy [[Omdurman]]da nufuzli [[Tasavvuf|soʻfiy]] oilasida tugʻilgan. Otasi unga [[Tijaniyya]] tariqatining asoschisi [[Ahmad at-Tijaniy]] nomini bergan. Al-Tijaniy avval amakisi shayx Muhammad al-Kitayyabiy boshqaradigan ''[[xalva]]''da (diniy maktab) oʻqigan, keyin esa oʻqishini [[Omdurman]]dagi adabiyot kolleji va bugungi [[Omdurman islom universiteti]]ning dastlabki shakli boʻlgan al-Maʼhad al-Ilmiyda tamomlagan. U ham [[klassik]], ham zamonaviy arab adabiyotini chuqur bilar, shuningdek Gʻarb adabiyotining arabcha tarjimalarini ham oʻqigan. Talabalik chogʻida at-Tijaniy [[Ahmad Shavqiy]] sheʼriyatini [[Qurʼon]] darajasiga qiyoslaganini eʼlon qilgan. Bu [[kufr]]ga teng deb baholangan va uning al-Maʼhaddan chetlatilishiga olib kelgan. Keyinchalik u bir muddat Shell neft kompaniyasida yonilgʻi quyish shoxobchasida ishchi, shuningdek gazeta uchun ham ishlagan. 1930-yillar boshida Qohirada oʻqishni davom ettirishga uringan, biroq britan mustamlaka maʼmurlari uni mamlakatdan chiqishiga yoʻl qoʻymagan<ref>{{cite book|title=Dictionary of African Biography|date=2 February 2012|publisher=OUP USA|isbn=9780195382075|page=21|url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&q=yusuf+bashir+tijani+african+biography+dictionary&pg=RA5-PA21}}</ref>. At-Tijaniy bir necha yil davomida [[Sil|sil]] bilan ogʻrib, 25 yoshida vafot etgan<ref name="trends">{{cite book |last=Khadra Jayyusi|first=Salma|date=1977|title= Trends and Movements in Modern Arabic Poetry, Volume 1 |url=https://books.google.com/books?id=8pI3AAAAIAAJ|publisher=Brill|page=455|isbn= 9004049207}}</ref>. U qashshoqlikda vafot etgan, zamondoshlaridan biri yozishicha, u faqat matodan tikilgan oyoq kiyim kiygan, kiyimlari odatda yirtilgan va sifatsiz boʻlgan. Uning faqat [[Salla|salla]] sotib olishga qurbi yetgan, lekin [[doʻppi]]ga oʻxshash qalpoq olishga qurbi yetmagan<ref name="md">{{cite book |last=ʻAlī Ibrāhīm|first=ʻAbd Allāh|date=2008|title= Manichaean Delirium: Decolonizing the Judiciary and Islamic Renewal in the Sudan, 1898-1985 |url=https://books.google.com/books?id=uPyUCHiik5sC |publisher=Brill|page=87|isbn= 978-9004141100}}</ref>.

== Sheʼriyati ==
At-Tijaniyng nashr etilgan yagona asari ''Ishrāqa'' (Yorish) boʻlib, u uning sheʼrlari toʻplamidan iborat<ref name="starkey">{{cite book |last=Starkey|first=Paul|date=2014|title= Modern Arabic Literature |url=https://books.google.com/books?id=_j8kDQAAQBAJ |publisher= Edinburgh University Press |isbn= 978-0748696536}}</ref>. U 1946-yilda, shoir vafotidan keyin, birinchi marta bosilib chiqqan va 2008-yilga kelib oʻn marta nashr etilgan edi<ref name="md"/>. At-Tijaniy sheʼriyati „aniq bir [[romantik]] rangga“ ega deb taʼriflangan<ref name="trends"/>{{Rp|456}}, biroq bu holat uni ortiqcha hissiyotga berilish darajasiga olib chiqmaydi<ref name="trends"/>{{Rp|461}}. Tanqidchilardan biri, Abdulla Ali Ibrohim, uni „ijod, yoshlik va qashshoqlikka gʻoyat sadoqat koʻrsatadigan“ shoir sifatida tavsiflaydi<ref name="md" />. Uning asarlarida tabiiy olamga, ayniqsa suv va yorugʻlikka doir doimiy ishoralar uchraydi, u bularni koʻpincha metafora yoki ramz sifatida ishlatadi<ref name="trends" />{{Rp|459–460}}. Salma Xadra Jayyusiyning taʼkidlashicha, uning tabiatga mahliyoligi [[panteizm]]ga yaqinlashadi va u buni, shuningdek uning tez-tez [[Mistisizm|mistik]] til ishlatishini soʻfiy kelib chiqishi bilan izohlaydi<ref name="trends" />{{Rp|462}}.

At-Tijaniyning klassik taʼlim olgani sababli u undan avvalgi adiblar qoʻllagan koʻplab [[Neoklassitsizm|neoklassik]] xususiyatlarni – eskirgan uslub va hozir qoʻllanmaydigan lugʻatni – saqlab qolgan. Xadra Jayyusiy buni uning ijodidagi „asosiy kamchiliklardan biri“ deb hisoblaydi va bu holat „uning arab dunyosidagi unchalik mashhur emasligini qisman tushuntirib beradi“, deya taʼkidlaydi<ref name="trends"/>{{Rp|457}}. At-Tijaniy koʻpincha tunislik yozuvchi Abulqosim ash-Shobbiy bilan solishtiriladi, bunga ularning umumiy diniy kelib chiqishi va uzoq davom etgan xastalik davrlari sabab qilib koʻrsatiladi<ref name="starkey" />. Bundan tashqari, Xadra Jayyusiy uning ijodini suriyalik yozuvchi Badaviy al-Jabal asarlari bilan qiyoslaydi, bunga ularning mistik tilni quchoq ochib qabul qilishi va soʻfiy adabiy shakllaridan foydalanishi asos boʻladi<ref name="trends" />{{Rp|458}}.

== Yana qarang ==
* [[Arab sheʼriyati]]
* [[Sudanlik yozuvchilar roʻyxati]]
* [[Sudan adabiyoti]]

== Manbalar ==
{{Manbalar|30em}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:1912-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1937-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:20-asrda sil kasalligidan vafot etganlar]]
[[Turkum:Omdurman islom universiteti bitiruvchilari]]