Attila

Аттила (бошқа исмлари: Эцела, Отилахон, Этилли; лақаби — „Худонинг қамчиси“) (? — 453) гуннлар подшоҳи бўлган. 433-йили амакиси Ругила вафот этгач, биродари Бледа (Билада) билан бирга тахтга ўтирган; лекин 445-йили Бледани қатл этиб, ҳокимиятни якка бошқарган. Аттила ўзининг зафарли юришлари билан салтанат ҳудудини ниҳоятда кенгайтирган. Аттила давлати Шарқда — Кавказ, ғарбда — Рейн дарёси, шимолда — Дания ороллари, жанубда — Дунай дарёсининг ўнг соҳилини қамраб олганди. Аттила қудратли ҳукмдор бўлган, шу туфайли кўпгина халқлар унга ўз ихтиёрлари билан бўйсунганлар. Аттила халқларнинг кучли иттифоқини ташкил қилиб, унинг таркибига: остготлар, гепидлар, турингияликлар, геруллар, ругийлар, хазарлар ва бошқаларни киритган. Атилланинг қароргоҳи Венгриянинг шимолидаги Токай мавзеида бўлган. Аттила дастлаб Дунайнинг қуйи оқимидаги сўл қирғоқ ерларни ўз ҳокимиятига бўйсундирган. Мизия, Фракия, Иллирикани талон-торож қилиб, то Константинополга қадар етиб борган ва Византия императорини жуда катта тўловлар тўлашга (447) мажбур этган. 450-йили Аттила 500 минг кишилик қўшин тўплаб ғарбга юриш қилган. Аттила Германиядаги Рейн дарёсидан ўтиб Трир, Мес, Аррас ва бошқа шаҳарларни вайрон қилган. Орлеан шаҳрини қамал қилганда шаҳарга ёрдамга Ғарбий Рим императори Валентиниан ИИИ нинг саркардаси Аэций ва вестготлар подшоҳи Теодорих етиб келган. Аттила қамални бўшатиб 451-йили кузда Труа шаҳри яқинидаги Каталаун майдонига келиб жойлашади. Мана шу майдонда халқларнинг буюк жанги содир бўлган. Аттила кучи бу жангдан сўнг анча заифлашгани туфайли олдинга қараб юришни давом эттирмай, Рейн ортига, Германияга қайтади. 452-йили у янгидан сафар уюштириб, Шарқий Алп тоғлари орқали Италияга бостириб кириб Аквилеяни вайрон қилади, Алтинум, Падуя, Милан ва бошқа кўпгина шаҳарларни эгаллаган; Рим ва бутун Италия хавф остида қолади; лекин Аттила ўзининг зафарли юришини тухтатиб сулҳ битими тузади. Аттила 453-йили Паннонияга қайтиб келиб, шу ерда вафот этган. Аттиланинг вафоти билан гуннларнинг жаҳоншумул давлатининг қудрати синган; унинг ўғли Эллак даврида, Нетад дарёси (Паннонияда) бўйидаги жангда герман ва скиф қабилалари ўз мустақилликларини қайтариб олганлар. Гуннлар барпо этган давлат парчаланиб кетган. Аттила ҳақидаги кўплаб қўшиқ ва ривоятлар узоқ вақтларгача сақланиб қолган.

Аттила
Гуннлар империяси ҳукмдори
Ҳукмронлигининг бошланиши:	434
Ҳукмронлигининг тугаши:	453
Ўтмишдош:	Бледа ва Ругила
Ворис:	Эллак
Туғилган санаси:	номаълум
Вафот санаси:	453
Турмуш ўртоғи:	Крека

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
• Маликов А.М. Хуннлар // „Соғлом авлод учун“ журнали. 1997. № 3-4, 18-23-бетлар

Греатест Cонқуэрорс Оф Алл Тиме