Ziyosfera

Atirov: Versiyalar orasidagi farq

UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Atirov]]
{{Bilgiquti aholi punkti
| oʻzbekcha nomi = Atirov
| asl nomi = [[qozoq tili|qoz.]] Атырау
| mavqe = shahar
| mamlakat = Qozogʻiston
| mintaqa turi = viloyat
| mintaqa = Atirov viloyati
| jadvalda mintaqa = Atirov viloyati
| tuman turi =
| tuman =
| jadvalda tuman =
| jamoat turi =
| jamoat =
| jadvalda jamoat =
| qaram =
| gerb = Coat of arms of Atyrau.svg
| bayroq =
  |lat_dir =N |lat_deg =47 |lat_min =7 |lat_sec =
  |lon_dir =E |lon_deg =51 |lon_min =53 |lon_sec =
  |CoordAddon            = |type:city(146862)_region:KZ
| CoordScale =
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 300
| mintaqa xaritasi oʻlchami =
| tuman xaritasi oʻlchami =
| mamlakat xaritasi =
| mintaqa xaritasi =
| tuman xaritasi =
| ichki bolinishi =
| rahbar turi = Akim
| rahbar = Serik Shapkenov<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/atyirau-kalasyina-jana-akm-keld-271122/ Атырау қаласына жаңа әкім келді]{{ref-kk}}</ref>
| asos solingan = 1640
| ilk eslatilishi =
| avvalgi nomlari = Ustʼ-Yaitskiy shaharchasi, Nijniy Yaitskiy shaharchasi, Gurev
| qachondan beri = 1885
| maydon =
| balandlik turi =
| AP markazi balandligi = 506
| iqlim =
| rasmiy til = qozoqcha
| aholi = 217 312<ref>{{Citation |year= |title=Численность населения РК по областям, городам и районам Республики Казахстан на 1 июля 2013 года |url=http://www.stat.kz/publishing/2013/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%B0%D0%B2%D0%B3%D1%83%D1%81%D1%82/2_2013_%D0%91-14-07-%D0%9A.rar |access-date=2021-02-27 |archivedate=2013-11-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115045030/http://www.stat.kz/publishing/2013/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%B0%D0%B2%D0%B3%D1%83%D1%81%D1%82/2_2013_%D0%91-14-07-%D0%9A.rar }}</ref>
| sanalgan yil = 2013
| zichlik =
| aglomeratsiya =
| milliy tarkib =
| konfessiyaviy tarkib =
| etnoxronim =
| vaqt mintaqasi = +5
| DST =
| telefon kodi = +7 7122<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Телефонные коды Казахстана |url=http://kazindex.ru/06/index.html |qaralgan sana=2013-10-28 |arxivsana=2013-07-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130716200920/http://www.kazindex.ru/06/index.html }}</ref>
| pochta indeksi = 060001-060011<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Почтовые индексы Казахстана |url=http://kazindex.ru/06/0.html |qaralgan sana=2013-10-28 |arxivsana=2013-09-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130922180046/http://kazindex.ru/06/0.html }}</ref>
| pochta indekslari =
| avtomobil kodi = E, 06
| identifikator turi =
| raqamli identifikator =
| Commons turkumi =
| sayt = http://rus.akimat-atyrau.kz/
|tasvir={{Photomontage
|photo1a                = Урал река.jpg
|photo2a                = Тенгизшевройл и Марриотт.jpg
|photo2b                = Ural River Atyrau.JPG
|photo3a                = Акимат Атырау .jpg
|photo3b                = Исатай Махамбет.jpg
|photo4a                = Atyrau filarmonia(dom radio).jpg
|spacing                = 2
|position              = center
|color_border          = white
|color                  = white
|size                  = 290
|foot_montage          =
}}}}
[[Fayl:Ural River Atyrau.JPG|300px|thumb|right|Atirov shahridagi Ural daryosi]]
'''Atirov''' ({{lang-kz|Атырау}}) — [[Atirov viloyati]]ning markazi, [[Qozog'iston|Qozogʻistonning]] gʻarbida, [[yoyiq|Yoyiq daryosining]] yoqasida joylashgan shahar. Temir yoʻl stansiyasi. Neftni qayta ishlash va kimyo sanoati rivojlangan. [[1640-yil]] asos solingan va Rossiya hukumatining keyinroq [[Oʻrta Osiyo]]ga bosqinchilik yurishlarida tayanch istehkomlaridan biri boʻlgan.
 
== Nomi ==
[[1640]]-yili ''Yaitskiy gorodok'' deb nomlangan shaharcha barpo etilgan. Yoyiqning yuqorida'' Verxniy Yaitskiy gorodok'' (hozirgi [[Oʻral]] shahri) degan shaharcha barpo etilgan, ''Nijniy Yaitskiy gorodok'' deb nomlangan, keyinchalik — ''Ust-Yaitskiy gorodok''.
[[Rossiya imperiyasi|Rossiya malikasi]] [[Ekatarina II]] ''Yoyiq'' daryosini ''Ural'' deb nomlanishiga farmon berganida, shaharning nomi ''Guryev gorodok'', ''Guryev'' deb oʻzgartirilgan.
 
[[1920]]-yili maʼlum muddatga bolsheviklar Gurevni ''Chapaev'' deb qayta nomlagan.
 
[[1992]]-yildan buyon shahar nomi — Atirov<ref>{{Citation |year= |title=Информационно — Познавательный Сайт Города Атырау, Республика Казахстан<!-- Заголовок добавлен ботом --> |url=http://www.atyrau-city.kz/index.php?uid=atyrau&l=r&sl=1#main-container |access-date=2013-12-20 |archivedate=2013-10-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131025192745/http://www.atyrau-city.kz/index.php?uid=atyrau&l=r&sl=1#main-container }}</ref>.
 
Atirov degan soʻzi ({{lang-kz|Атырау}}) qozoq tilidan tarjshmasi [[delta]] degan maʼnosini bildiradi.
 
== Geografiyasi ==
Atirov va [[Astana]] shaharlarining oraliq masofasi — 1810&nbsp;km.
 
Atirovni [[Yoyiq|yoqiq daryosi]] ikkiga boʻladi: gʻarbi Samar va sharqi Buqar<ref>{{Yangiliklar manbasi|url=http://www.rgo.ru/2010/06/gde-konchaetsya-evropa/|title=Где кончается Европа?|work=Урал — граница Европы и Азии|publisher=[[Русское географическое общество]]|datepublished=2010-06-18|accessdate=2010-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/20121222201531/http://www.rgo.ru/2010/06/gde-konchaetsya-evropa/|archivedate=2012-12-22|access-date=2013-10-28|archive-date=2012-12-22|archive-url=https://web.archive.org/20121222201531/http://www.rgo.ru/2010/06/gde-konchaetsya-evropa/|url-status=dead}}</ref>.
[[Rossiya]] chegarasining gʻarb tarafidan [[Volga]] daryosi oqadi. Geografik tomondan viloyatning shimoli-gʻarbiy tomoni [[Yevropa]]da, barcha sharq tomoni esa[[Osiyo]]da joylashgan, asosan choʻlu-biyobonlardan iborat. Shaharning gʻarb tomoni [[Rossiya]]ning [[Astraxan viloyati]] bilan chegaradosh.
 
== Aholisi ==
Aholisi 1897-yili 9,3 ming, 1923-yili 12,5 ming, 1939-yili 41,5 ming, 1997-yili 265 ming, 2006-yili 269 ming kishini tashkil qildi. 2012-yilda esa 206,656 kishi boʻlib qoldi, unga asosiy sabablardan biri koʻplab slovyan xalqlarining chet ellarga koʻchib ketishidir.
 
[[2007]]-yili 1-yanvarda shaharning aholisi 207,2 ming kishini tashkil qildi, shu jumladan:
* Atirov shahri — 154,1 ming kishi;
* Baliqchi kenti — 17,1 ming kishi;
* Jumisker kenti — 6,7 ming kishi;
* Qishloq aholisi — 28,2 ming kishi.
Atirov viloyatida 84 millat vakillari istiqomat qilishadi.
 
== Iqtisodiyot ==
[[2007]]-yil 1-yanvarda roʻyxatdan oʻtgan korxonalarning soni 5195 tani tashkil qildi, shularuning 4875 kichik, 275 oʻrta, 45 yirik.
[[2006]]-yil 3319,5 ming tonna [[neft]] mahsuloti qayta ishlandi, undan 493,7 ming tonna motorli oʻtin ([[benzin]]); 1122,2 ming tonna gazoyl; 1389,9 ming tonna [[mazut]]; 123,6 ming tonna neftli [[koks]] olindi. Elektr quvatini ishlash 1442,9 mln kVt/soat; issiqlik quvvati — 1624,4 ming kKal tashkil qildi.
 
Asosiy oziq ovqat mahsulotlaridan: 18 tonna sosiska; 5784 tonna quritilgan baliq; 323 tonna qayta ishlangan sut mahsulotlari; 7370 tonna yangi yopilgan non olindi.
 
Atirov shahrining iqtisodiy rivojiga „QazMunayGaz“, „Atirov munay ondeu zavodi“, „Qaztransoyl“, „Atirovbaliq“, „Zaman grupp“, MChB, „Atirov jariq“, „Obltransgaz“, „Atirovsushar“, „Atirov suv arnasi“, v.b. mahkamalar koʻp hissasini qoʻshmoqdalar.
 
== Ijtimoiy soha ==
Atirovda neft korxonasining rejalash instituti, neft va tabiiy tuzlar ilmiy instituti, universitet, drama teatri, filarmoniya, oʻrta maxsus oʻquv yurtlati, taʼlim beruvchi musiqa va sport maktablari, kutubxonalar, kinoteatrlar, madaniyat va hordiq parki, mehmonxonalar, bola bogʻchalar, tibbiy mahkamalar faoliyat yuritadi.
 
== Maorif ==
 
* Umumiy bilim beruvchi maktablar soni — 68;
* Maktabgacha boʻlgan mahkama soni — 25;
* Oliy oʻquv yurti — 4;
* Oʻrta maxsus oʻquv yurtlari — 11.
 
==== Oliy oʻquv yurtlari ====
 
* Atirov neft va gaz instituti
* Atirov Pedagogika instituti
* Atirov universiteti
* Kaspiy atrofining hozirgi zamon kolledji (PSK)
* Atirov agrar texnik kolledji
* Atirov biznes va huquq kolledji
 
=== Shaharning nazarga tushgan joylari ===
 
* Imangʻali masjidi
* Uspen cherkovi
* Qurmangʻazi Sagʻirbayuli haykali
* Beybars sulton haykali
* Viloyat muzeyi
* [[Xiuaz Dospanova]] haykali
* Isatay-Maxambet haykali
 
== Manbalar ==
{{manbalar}}
 
== Havolalar ==
* [http://www.e-atyrau.kz/ Ofitsialniy sayt akimata Atirauskoy oblasti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130531040350/http://e-atyrau.kz/ |date=2013-05-31 }}
* [http://www.atyrau-city.kz/ Informatsionno-poznavatelniy sayt goroda Atirau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111025035358/http://www.atyrau-city.kz/ |date=2011-10-25 }}
* [http://venividi.ru/node/11813/ Vidi Atirau] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131029201644/http://venividi.ru/node/11813/ |date=2013-10-29 }}
 
{{Atirov viloyati}}
{{Qozogʻiston shaharlari}}
 
[[Turkum:Qozogʻiston shaharlari]]
[[Turkum:Transkontinental shaharlar]]
[[Turkum:Kaspiy dengizi aholi punktlari]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Atirov

qoz. Атырау
shahar
{{{rasmiy_nomi}}}ning rasmiy gerbi
Gerb
47°7′0″N 51°53′0″E / 47.11667°N 51.88333°E / 47.11667; 51.88333
Mamlakat Qozogʻiston
viloyat Atirov viloyati
Hukumat
 • Akim Serik Shapkenov[1]
Asos solingan 1640
Avvalgi nomlari Ustʼ-Yaitskiy shaharchasi, Nijniy Yaitskiy shaharchasi, Gurev
Qachondan beri shahar 1885
Markazi balandligi 506 m
Rasmiy til(lar)i qozoqcha
Aholisi
 (2013)
 217 312[2]
Vaqt mintaqasi UTC+5
Telefon kodi +7 7122[3]
Pochta indeks(lar)i 060001-060011[4]
Avtomobil kodi E, 06
Atirov xaritada
Atirov
Atirov
Atirov shahridagi Ural daryosi

Atirov (qozoqcha: Атырау) — Atirov viloyatining markazi, Qozogʻistonning gʻarbida, Yoyiq daryosining yoqasida joylashgan shahar. Temir yoʻl stansiyasi. Neftni qayta ishlash va kimyo sanoati rivojlangan. 1640-yil asos solingan va Rossiya hukumatining keyinroq Oʻrta Osiyoga bosqinchilik yurishlarida tayanch istehkomlaridan biri boʻlgan.

Nomi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

1640-yili Yaitskiy gorodok deb nomlangan shaharcha barpo etilgan. Yoyiqning yuqorida Verxniy Yaitskiy gorodok (hozirgi Oʻral shahri) degan shaharcha barpo etilgan, Nijniy Yaitskiy gorodok deb nomlangan, keyinchalik — Ust-Yaitskiy gorodok. Rossiya malikasi Ekatarina II Yoyiq daryosini Ural deb nomlanishiga farmon berganida, shaharning nomi Guryev gorodok, Guryev deb oʻzgartirilgan.

1920-yili maʼlum muddatga bolsheviklar Gurevni Chapaev deb qayta nomlagan.

1992-yildan buyon shahar nomi — Atirov[5].

Atirov degan soʻzi (qozoqcha: Атырау) qozoq tilidan tarjshmasi delta degan maʼnosini bildiradi.

Geografiyasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Atirov va Astana shaharlarining oraliq masofasi — 1810 km.

Atirovni yoqiq daryosi ikkiga boʻladi: gʻarbi Samar va sharqi Buqar[6]. Rossiya chegarasining gʻarb tarafidan Volga daryosi oqadi. Geografik tomondan viloyatning shimoli-gʻarbiy tomoni Yevropada, barcha sharq tomoni esaOsiyoda joylashgan, asosan choʻlu-biyobonlardan iborat. Shaharning gʻarb tomoni Rossiyaning Astraxan viloyati bilan chegaradosh.

Aholisi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Aholisi 1897-yili 9,3 ming, 1923-yili 12,5 ming, 1939-yili 41,5 ming, 1997-yili 265 ming, 2006-yili 269 ming kishini tashkil qildi. 2012-yilda esa 206,656 kishi boʻlib qoldi, unga asosiy sabablardan biri koʻplab slovyan xalqlarining chet ellarga koʻchib ketishidir.

2007-yili 1-yanvarda shaharning aholisi 207,2 ming kishini tashkil qildi, shu jumladan:

  • Atirov shahri — 154,1 ming kishi;
  • Baliqchi kenti — 17,1 ming kishi;
  • Jumisker kenti — 6,7 ming kishi;
  • Qishloq aholisi — 28,2 ming kishi.

Atirov viloyatida 84 millat vakillari istiqomat qilishadi.

Iqtisodiyot

[tahrir | manbasini tahrirlash]

2007-yil 1-yanvarda roʻyxatdan oʻtgan korxonalarning soni 5195 tani tashkil qildi, shularuning 4875 kichik, 275 oʻrta, 45 yirik. 2006-yil 3319,5 ming tonna neft mahsuloti qayta ishlandi, undan 493,7 ming tonna motorli oʻtin (benzin); 1122,2 ming tonna gazoyl; 1389,9 ming tonna mazut; 123,6 ming tonna neftli koks olindi. Elektr quvatini ishlash 1442,9 mln kVt/soat; issiqlik quvvati — 1624,4 ming kKal tashkil qildi.

Asosiy oziq ovqat mahsulotlaridan: 18 tonna sosiska; 5784 tonna quritilgan baliq; 323 tonna qayta ishlangan sut mahsulotlari; 7370 tonna yangi yopilgan non olindi.

Atirov shahrining iqtisodiy rivojiga „QazMunayGaz“, „Atirov munay ondeu zavodi“, „Qaztransoyl“, „Atirovbaliq“, „Zaman grupp“, MChB, „Atirov jariq“, „Obltransgaz“, „Atirovsushar“, „Atirov suv arnasi“, v.b. mahkamalar koʻp hissasini qoʻshmoqdalar.

Ijtimoiy soha

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Atirovda neft korxonasining rejalash instituti, neft va tabiiy tuzlar ilmiy instituti, universitet, drama teatri, filarmoniya, oʻrta maxsus oʻquv yurtlati, taʼlim beruvchi musiqa va sport maktablari, kutubxonalar, kinoteatrlar, madaniyat va hordiq parki, mehmonxonalar, bola bogʻchalar, tibbiy mahkamalar faoliyat yuritadi.

Maorif

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Umumiy bilim beruvchi maktablar soni — 68;
  • Maktabgacha boʻlgan mahkama soni — 25;
  • Oliy oʻquv yurti — 4;
  • Oʻrta maxsus oʻquv yurtlari — 11.

Oliy oʻquv yurtlari

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Atirov neft va gaz instituti
  • Atirov Pedagogika instituti
  • Atirov universiteti
  • Kaspiy atrofining hozirgi zamon kolledji (PSK)
  • Atirov agrar texnik kolledji
  • Atirov biznes va huquq kolledji

Shaharning nazarga tushgan joylari

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Imangʻali masjidi
  • Uspen cherkovi
  • Qurmangʻazi Sagʻirbayuli haykali
  • Beybars sulton haykali
  • Viloyat muzeyi
  • Xiuaz Dospanova haykali
  • Isatay-Maxambet haykali

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ Атырау қаласына жаңа әкім келдіAndoza:Ref-kk
  2. ↑ Численность населения РК по областям, городам и районам Республики Казахстан на 1 июля 2013 года, 2013-11-15da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2021-02-27
  3. ↑ „Телефонные коды Казахстана“. 2013-yil 16-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 28-oktyabr.
  4. ↑ „Почтовые индексы Казахстана“. 2013-yil 22-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 28-oktyabr.
  5. ↑ Информационно — Познавательный Сайт Города Атырау, Республика Казахстан, 2013-10-25da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2013-12-20 {{citation}}: no-break space character in |title= at position 14 (yordam)
  6. ↑ „Где кончается Европа?“. Урал — граница Европы и Азии. Русское географическое общество. 2012-yil 22-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 4-avgust.

Havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Atirau?oldid=300691" dan olindi