Atoiy: Versiyalar orasidagi farq

Atoiy
Tavalludi	XV asr

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Atoiy yoki Otoyi (taxallusi; asl ismi maʼlum emas^[1]; XV asr, Balx yoki Sayram) – turkiy lirik shoir.

Hayoti

Atoiy XV asrning birinchi yarmida Sayramda (Qozogʻiston Milliy ensiklopediyasiga koʻra) yoki Balx shahrida (Katta sovet ensiklopediyasiga koʻra) tavallud topgan^[1]. Ahmad Yassaviy avlodidan boʻlgan. Samarqand, Buxoro va Balxda yashagan. Turkiy, fors va arab adabiyotlarini chuqur oʻrgangan. Turkiy va fors tillarida ijod qilgan.

Navoiy „Majolis un-nafois“ asarida Atoiy hayoti va ijodi haqida quyidagilarni yozgan:

Mavlono Atoiy Balxda boʻlur erdi. Ismoil ota farzandlaridindur, darveshvash va xushxulq, munbasit (ochiq chehrali) kishi erdi. Oʻz zamonida sheʼri atrok (turkiy tilda soʻzlovchilar) orasida koʻp shuhrat tutti. Bu matlaʼ aningdurkim:
Ul sanamkim suv yaqosinda paritek oʻlturur, Gʻoyati nozuklukindin suv bila yutsa boʻlur…
Mavlono koʻp turkona (sodda, ravon) aytur erdi…

Navoiy „Nasoyim ul-mahabbat min shamoyim ul-futuvvat“ („Muhabbat shabadalari“) asarida Ismoil ota Ahmad Yassaviyning inisi Ibrohim otaning oʻgʻli ekanini aytadi. Atoiy devonining muqovasida va qoʻlyozmaning oxirida „Devoni Shayxzoda Atoyi“ deb qayd etilishi ham Atoiyni shayxlar oilasidan kelib chiqqan deyishga asos beradi. Navoiyning xabar berishicha, Atoiy Ulugʻbek saroyi shoirlari orasida ham boʻlgan. Atoiy gʻazalnavis – lirik shoirdir. Uning gʻazallarida muhabbat mavzusi bilan bir qatorda may ham kuylanadi. Mayda hayot zavqi, uning barcha goʻzalliklari va lazzatlari vasf etiladi. May Atoiyda Umar Xayyom ruboiylari va Hofiz gʻazallaridagi kabi hayot timsolidir. Atoiy lirikasida xalq iboralari, taʼbirlar, maqol va matallar, ertak mavzulariga oid soʻzlar koʻp. Gʻazallarini, asosan, aruzning ramal bahrida yozgan; vazni yengil, misralari qisqa, soʻzlari oddiy, uslubi sodda va ravon. Shuning uchun ham uning she’rlari xalq qoʻshiqlariga aylanib ketgan. Atoiy tajohuli orifona, laf va nashr kabi tasvir vosita va usullari ham yaratgan. Shoir ijodi bizgacha toʻla yetib kelmagan. Devonining taxminan XVI asrda koʻchirilgan, 260 gʻazalni oʻz ichiga olgan qoʻlyozma nusxasi Sankt-Peterburgda saqlanadi^[2].

Adabiyotlar

Tanlangan asarlar, T., 1958; 2- nashri, T., I960;
Izbrannoʻe gazeli, T., 1960.
Rustamov E., Oʻzbekskaya poeziya v pervoy polovine XV veka, T., 1963;
Mal-layev N., Oʻzbek adabiyoti tarixi, 1-kitob, T., 1976.

Manbalar

↑ ^1,0 ^1,1 Hamidjon Xomidiy; Mahmud Hasaniy. Mashriqzamin hikmat boʻstoni. Toshkent: „Sharq“ nashriyotmatbaa konserni, 1997-yil — 251-bet.
↑ OʻzME

Havolalar

Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan.

Yozuvchi, shoir yoki dramaturgga oid uşbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin.

[:0-1] 1,0 ^1,1 Hamidjon Xomidiy; Mahmud Hasaniy. Mashriqzamin hikmat boʻstoni. Toshkent: „Sharq“ nashriyotmatbaa konserni, 1997-yil — 251-bet.

[2] OʻzME

[1]

[2]

-#YOʻNALTIRISH[[Atoiy]]
+{{Shaxsiyat bilgiqutisi
+ | tavallud_sanasi      = XV asr
+ | tavallud_joyi       [[Balx]] yoki [[Sayram]]
+ | kasbi                shoir
+}}
+'''Atoiy''' yoki '''Otoyi''' (taxallusi; asl ismi maʼlum emas<ref name=":0">{{Kitob manbasi |title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni |author=Hamidjon Xomidiy |coauthors=Mahmud Hasaniy |publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni |year=1997-yil |location=Toshkent |pages=251 |url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>; XV asr, [[Balx]] yoki [[Sayram]]) – turkiy lirik [[shoir]].
+== Hayoti ==
+Atoiy XV asrning birinchi yarmida [[Sayram]]da ([[Qozogʻiston. Milliy ensiklopediya|Qozogʻiston Milliy ensiklopediyasi]]ga koʻra) yoki [[Balx]] shahrida ([[Katta sovet ensiklopediyasi]]ga koʻra) tavallud topgan<ref name=":0" />. [[Ahmad Yassaviy]] [[avlod]]idan boʻlgan. [[Samarqand]], [[Buxoro]] va [[Balx]]da yashagan. Turkiy, fors va arab [[adabiyot]]larini chuqur oʻrgangan. [[Turkiy tillar|Turkiy]] va [[fors tili|fors tillari]]da ijod qilgan.
+[[Alisher Navoiy|Navoiy]] „[[Majolis un-nafois]]“ asarida Atoiy [[hayot]]i va [[ijod]]i haqida quyidagilarni yozgan: <blockquote>Mavlono Atoiy Balxda boʻlur erdi. Ismoil ota farzandlaridindur, darveshvash va xushxulq, munbasit (ochiq chehrali) kishi erdi. Oʻz zamonida sheʼri atrok (turkiy tilda soʻzlovchilar) orasida koʻp shuhrat tutti. Bu matlaʼ aningdurkim:
+Ul sanamkim suv yaqosinda paritek oʻlturur, Gʻoyati nozuklukindin suv bila yutsa boʻlur…
+Mavlono koʻp turkona (sodda, ravon) aytur erdi… </blockquote>Navoiy „Nasoyim ul-mahabbat min shamoyim ul-futuvvat“ („Muhabbat shabadalari“) [[asar]]ida Ismoil ota Ahmad Yassaviyning inisi Ibrohim otaning oʻgʻli ekanini aytadi. Atoiy [[devon]]ining [[muqova]]sida va [[qoʻlyozma]]ning oxirida „Devoni Shayxzoda Atoyi“ deb qayd etilishi ham Atoiyni [[shayx]]lar [[oila]]sidan kelib chiqqan deyishga [[asos]] beradi. Navoiyning xabar berishicha, Atoiy [[Ulugʻbek]] [[saroy (qasr)|saroy]]i shoirlari orasida ham boʻlgan. Atoiy gʻazalnavis – lirik shoirdir. Uning [[gʻazal]]larida [[muhabbat]] [[mavzu]]si bilan bir qatorda may ham kuylanadi. Mayda hayot zavqi, uning barcha [[goʻzallik]]lari va lazzatlari vasf etiladi. May Atoiyda [[Umar Xayyom]] [[ruboiy]]lari va [[Hofiz]] gʻazallaridagi kabi hayot timsolidir.  Atoiy [[lirika]]sida [[xalq]] [[ibora]]lari, taʼbirlar, [[maqol]] va [[matal]]lar, [[ertak]] mavzulariga oid [[soʻz]]lar koʻp. Gʻazallarini, asosan, [[aruz]]ning ramal [[bahr]]ida yozgan; [[vazn]]i yengil, misralari qisqa, soʻzlari oddiy, [[uslub]]i sodda va ravon. Shuning uchun ham uning [[she’r]]lari xalq [[qoʻshiq]]lariga aylanib ketgan. Atoiy [[tajohuli orifona]], laf va nashr kabi tasvir vosita va usullari ham yaratgan. Shoir ijodi bizgacha toʻla yetib kelmagan. Devonining taxminan [[XVI asr|<nowiki>XVI</nowiki> asrda]] koʻchirilgan, 260 gʻazalni oʻz ichiga olgan qoʻlyozma [[nusxa]]si [[Sankt-Peterburg]]da saqlanadi<ref>[[OʻzME]]</ref>.
+== Adabiyotlar ==
+* Tanlangan asarlar, T., 1958; 2- nashri, T., I960;
+* Izbrannoʻe gazeli, T., 1960.
+* Rustamov E., Oʻzbekskaya poeziya v pervoy polovine XV veka, T., 1963;
+* Mal-layev N., Oʻzbek adabiyoti tarixi, 1-kitob, T., 1976.
+== Manbalar ==
+{{manbalar}}
+== Havolalar ==
+{{Vikiiqtibos}}{{OʻzME}}
+[[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]]
+[[Turkum:Turkiy shoirlar]]
+[[Turkum:Chigʻatoy tilida ijod qilgan shoirlar]]
+[[Turkum:Alifbo boʻyicha yozuvchilar]]
+{{writer-stub}}