Ziyosfera

Auguste Deter

Аугусте Детер (1850-йил 16-май — 1906-йил 8-апрел) немис аёли, Алцгеймер касаллиги ташхиси қўйилган биринчи одам бўлган.

Аугусте Детер
Таваллуди
Жоҳанна Аугусте Cаролине Ҳочманн

16-май 1850-йил
Кассел, Элеcторате оф Ҳессе
Вафоти 8-апрел 1906-йил(1906-04-08)
(55 ёшда)
Франкфурт, Герман Эмпире
Турмуш ўртоғи
Cарл Аугуст Wилҳелм Детер (турм. 1873)

Ҳаёти

Аугусте 1850-йил 16-майда Германиянинг Кассел шаҳрида (Кассел) ишчи оиласида туғилиб ўсган. Унинг учта укаси бор эди ва Иоганнес Хоҳманнинг қизи эди. У Август ёшлигида вафот этган. Августнинг оиласи камбағал бўлса ҳам, у яхши маълумотга эга эди. У Касселдаги мактабда ўқиган. Ижтимоий муҳит туфайли Август учун қўшимча таълим ўйлаб ҳам кўрилмаган. Таълим маҳоратга эмас, балки ижтимоий синф ва жинсга асосланади. Аугусте 14 ёшида тикувчи ёрдамчиси сифатида иш бошлаган. У бу карерасини 1873-йил 1-майда, 23 ёшида Карл (Карл) Август Вилгелм Детерга уйланмагунча давом эттирди.

Карл 1888-йилда темир йўл ходими бўлиб ишга кирган. Карлга турмушга чиққанидан сўнг, у тўла уй бекаси сифатида ўз вазифасини бошлаш учун Германиянинг Франкфурт шаҳрига кўчиб ўтди. Карл уларнинг никоҳини „бахтли ва уйғун“ деб таърифлайди. Уларнинг Тҳекла исмли битта қизи бор эди. Август қизи Теклани 1901-йилнинг баҳорида 50 ёшида касал бўлгунга қадар тарбиялаган. Ўша йилнинг ноябр ойида у руҳий касалхонага ётқизилган ва у ерда умрининг қолган қисмини ўтказган. Август ва Карл 1906-йил 8-апрелда 55 ёшида вафот этгунига қадар 33 йил турмуш қуришди, 56 ёшга тўлишига атиги 5 ҳафта қолганда у вафот этади[1].

Касалликнинг бошланиши

1890-йилларнинг охирларида Аугусте хотирасини йўқотаётганини сезади ва хотирани йўқотиш, алданишлар ва ҳатто вақтинчалик вегетатив ҳолатлар каби деманс белгиларини кўрсата бошлади[2]. 1901-йил март ойида Августнинг хатти-ҳаракати назоратдан чиқа бошлади. У Карлни зинокорликда айблай бошлади. Август уй ишларига эътибор бермай қўйди, нарсаларни атайлаб яширди ва овқат пишириш қобилиятини йўқотди. Шунингдек, у уйқусизликни бошидан кечирди, бу эса уни уйдан ташқарига чойшабларни судраб олиб, ярим тунда соатлаб қичқиришга сабаб бўлди. У қўшнилар ва нотаниш одамларга нисбатан паранояк бўлиб қолди, чунки у кимдир уни ўлдиришга ишонди.

Карл темир йўл ишчиси сифатида хотинига етарли даражада ғамхўрлик қила олмади ва маҳаллий шифокорлар уни руҳий касалхонага ётқизиш бўйича тавсиялар берди. Кейинчалик у 1901-йил 25-ноябрда Германиянинг Франкфурт шаҳридаги руҳий касаллар ва эпилептиклар (Ирренсчлосс) институтига ётқизилган . У ерда у доктор Алоис Алцгеймер томонидан текширилди.

Карл Августга имкон қадар эътибор қаратди, гарчи у унга ғамхўрлик қилиш ва қолиш учун тўловларни амалга оширишга қийналган. Вақтни ишда ўтказиш молиявий жиҳатдан самаралироқ бўлар эди. Тўловларни амалга оширишда қийналаётган Карл уни янада арзонроқ муассасага кўчиришга ҳаракат қилди. Алцгеймердан касалхонага ётқизиш тартибини сўраганида, Алцгеймер уни бундай қарордан қайтарди.Бунинг ўрнига, у унга ўлимдан кейин тиббий ёзувлари ва мияси эвазига ҳеч қандай тўловсиз парвариш қилишни давом эттириши учун келишувни таклиф қилди ва Карл бунга розилик берди[3].

Даволаш

Доктор Алцгеймер унга кўп саволлар берди ва кейин эсладими ёки йўқлигини билиш учун яна сўради. Унга исмини ёзишни айтди. У ҳаракат қилди, лекин қолганини унутиб, такрорлади: „Мен ўзимни йўқотдим“. (Немис: „Ич ҳабе мич верлорен.“) Кейинчалик у уни бир муддат изоляция хонасига қўйди[4].

Кўп йиллар ўтгач, у ўзидан-ўзи минғирлаб, бутунлай ақлдан озди. У 1906-йил 8-апрелда вафот этди. Бир асрдан кўпроқ вақт ўтгач, унинг иши замонавий тиббий технологиялар ёрдамида қайта кўриб чиқилди, бу ерда Гизен ва Сидней олимлари унинг касаллигининг генетик сабабини топдилар. Натижалар Тҳе Ланcет Неурологй журналида чоп этилди. Ушбу мақолага кўра, гамма-секретаз функсиясини ўзгартирувчи ва эрта бошланган Алцгеймер касаллигининг маълум сабаби бўлган ПСЕН1 генидаги мутация топилган[5]. Бироқ, натижаларни 2014-йилда нашр этилган янги мақолада такрорланмади, унда „Август Д ДНКси аллақачон маълум бўлган оилавий АД мутацияларини ўз ичига олган АПП, ПСЕН1 ва ПСЕН2 генларининг экзонларида синонимик бўлмаган ҳетеро ёки ҳомозигот мутацияни кўрсатмади.“[6] Тахминларга кўра, Августнинг қизи Текла ПСЕН1 генини мерос қилиб олиш ва Алцгеймер касаллигини ривожланиш эҳтимоли 50 % бўлган, аммо унинг бундай касаллик ривожланиши ҳақида ҳеч қандай маълумот йўқ[7].

Алцгеймер у вақт ёки жойни ҳис қилолмайди деган хулосага келди. У ҳаётининг тафсилотларини деярли эслай олмади ва тез-тез саволга ҳеч қандай алоқаси бўлмаган ва тушунарсиз жавобларни берди. Унинг кайфияти хавотир, ишончсизлик, чекиниш ва 'хириллаш' ўртасида тез ўзгариб турарди. Улар унинг палаталар бўйлаб юришига йўл қўймадилар, чунки у бошқа беморларга ҳужум қиларди. Доктор Алцгеймер беморларда психиканинг тўлиқ дегенерациясини биринчи марта кўргани йўқ, лекин илгари бундай беморлар етмиш ёшда бўлар эди. Детер хоним унинг қизиқишини уйғотди, чунки у анча ёш эди. Кейинги ҳафталарда у уни сўроқ қилишда ва унинг жавобларини ёзишда давом этди. У тез-тез жавоб берди: „Оҳ, Худо!“ ва „Мен ўзимни йўқотиб қўйдим“. У ўзининг ночорлигини онгли равишда англаётгандек эди. Алцгеймер уни „унутиш касаллиги“ деб атаган.

Ўлим ва мерос

1902-йилда Алцгеймер Мюнхендаги лавозимни эгаллаш учун „Ирренсчлосс“ (жиннилар қал’аси) институтини тарк этди, аммо Детернинг аҳволини сўраб Франкфуртга тез-тез қўнғироқ қилди. 1906-йил 9-апрелда Алцгеймер Франкфуртдан қўнғироқ қилиб, Аугусте Детер вафот этди. У унинг тиббий ёзувлари ва миясини унга юборишни сўради. Унинг жадвалида ҳаётининг сўнгги йилларида унинг аҳволи сезиларли даражада ёмонлашгани қайд этилган. Унинг ўлими инфексияланган ётоқ ярасидан келиб чиққан сепсис натижасидир. Италиялик шифокорлар Гаэтано Перусини ва Франческо Бонфиглио ёрдами билан унинг миясини синчковлик билан текшириб, кексалик плиталари ва нейрофибриляр чигалларни аниқлашди. Булар Алцгеймер касаллигининг ўзига хос белгиси бўлади, чунки олимлар буни бугунги кунда билишади. Агар ҳозирги шифокор томонидан кўрилганида, Аугустега эрта бошланган Алцгеймер касаллиги ташхиси қўйилган бўлар эди[8].

Тиббий маълумотномани қайта очиш

1996-йилда доктор Конрад Маурер ва унинг ҳамкасблари доктор. Волк ва Гербалдо, Аугусте Детернинг тиббий ёзувларини қайта кашф этдилар. Ушбу ҳужжатларда доктор Алцгеймер беморни текширишини, шу жумладан унинг саволларига жавобларини ёзиб олган:

"Исмингиз нима?"
"Август."
"Фамилия?"
"Август."
— Эрингизнинг исми нима? — у иккиланиб, ниҳоят жавоб беради:
"Мен ишонаман. . . Август."
— Эрингизми?
— Оҳ, эрим.
"Ёшингиз нечида?"
"Эллик бир."
"Сиз қаерда яшайсиз?"
— Оҳ, сиз бизнинг жойимизга боргансиз.
"Турмуш қурганмисиз?"
"Оҳ, мен жуда довдираб қолдим."
"Айнан ҳозир қаердасан?"
"Бу ерда ва ҳамма жойда, бу ерда ва ҳозир мен ҳақимда ёмон ўйламаслигингиз керак."
— Айни пайтда қаердасиз?
"Биз у ерда яшаймиз."
— Тўшакингиз қаерда?
"Қаерда бўлиши керак?"

Пешин атрофида Фрау Аугусте Д. чўчқа гўшти ва гулкарамни истеъмол қилди.

— Нима еяпсан?
"Исмалоқ." (У гўшт чайнади.)
— Ҳозир нима еяпсан?
- Аввал картошка, сўнг хрен ейман.
"5" ни ёзинг." [Немис: фüнф ]
У ёзади: „Аёл“ [ Фрау ]
"8" ни ёзинг." [ ачт ]
У шундай деб ёзади: „Аугусе“ (сиc, у ёзаётганда у қайта-қайта айтади: „Мен ўзимни йўқотиб қўйдим“.)

Манбалар

  1. ↑ Паге, Сеан; Флетчер, Траcей (1-ноябр 2006-йил). „Аугусте Д: Оне ҳундред еарс он: 'Тҳе персон' нот 'тҳе cасе'“. Дементиа. 5-жилд, № 4. 571–583-бет. дои:10.1177/1471301206069939.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  2. ↑ Буделиэр, Мелисса; Батеман, Рандалл (1-январ 2021-йил). „Биомаркерс оф Алзҳеимер Дисеасе“. Жоурнал оф Апплиэд Лабораторй Медиcине. 5-жилд, № 1. 194–208-бет. дои:10.1373/жалм.2019.030080. ПМC 7246147. ПМИД 31843944.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  3. ↑ Янг, Ҳюн Дук; эт ал. (2016-йил декабр). „Ҳисторй оф Алзҳеимер'с Дисеасе“. Дементиа анд Неуроcогнитиве Дисордерс. 15-жилд, № 4. 115–121-бет. дои:10.12779/днд.2016.15.4.115. ПМC 6428020. ПМИД 30906352. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам)
  4. ↑ Маурер, Конрад; Волк, Степҳан; Гербалдо, Ҳеcтор (1997). „Аугусте Д анд Алзҳеимер'с дисеасе“. Тҳе Ланcет. 349-жилд, № 9064. 1546–1549-бет. дои:10.1016/С0140-6736 (96)10203-8. ПМИД 9167474. {{cите магазине}}: Чеcк |дои= валуэ (ёрдам)
  5. ↑ Мüллер, Улрич; Wинтер, Пиа; Граэбер, Мануэл Б (2013). „А пресенилин 1 мутатион ин тҳе фирст cасе оф Алзҳеимер'с дисеасе“. Тҳе Ланcет Неурологй. 12-жилд, № 2. 129–130-бет. дои:10.1016/С1474-4422 (12)70307-1. ПМИД 23246540. {{cите магазине}}: Чеcк |дои= валуэ (ёрдам)
  6. ↑ Рупп, Cарстен; Бейреутҳер, Конрад; Маурер, Конрад; Кинс, Стефан (2014). „А пресенилин 1 мутатион ин тҳе фирст cасе оф Алзҳеимер'с дисеасе: Ревиситед“. Алзҳеимер'с & Дементиа. 10-жилд, № 6. 869–872-бет. дои:10.1016/ж.жалз.2014.06.005. ПМИД 25130656.
  7. ↑ Кеоҳане, Киэран; Граcе, Виcториа (2019-йил феврал). „Wҳат ис 'Алзҳеимер'с Дисеасе'? Тҳе 'Аугусте Д' Cасе Ре-опенед“. Cултуре, Медиcине анд Псйчиатрй. 43-жилд, № 2. 336–359-бет. дои:10.1007/с11013-019-09622-з. ПМИД 30806866. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам)
  8. ↑ Даҳм, Ралф (7-ноябр 2006-йил). „Алзҳеимер'с дисcоверй“. Cуррент Биологй. 16-жилд, № 21. Р906–Р910-бет. дои:10.1016/ж.cуб.2006.09.056. ПМИД 17084683.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Auguste_Deter" dan olindi